Luận án tác động của vốn xã hội đối với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH BÙI VĂN THỜI TÁC ĐỘNG CỦA VỐN XÃ HỘI ĐỐI VỚI KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP ­ TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU NGÀNH DỆT MAY KHU VỰC PHÍA NAM, VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH BÙI VĂN THỜI TÁC ĐỘNG CỦA VỐN XÃ HỘI ĐỐI VỚI KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP ­ TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU NGÀNH DỆT MAY KHU VỰC PHÍA NAM, VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh Mã số: 9340101 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.

HỒ TIẾN DŨNG TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021 LƠÌ CAM ĐOAN Tôi xin cam kết luận án “Tác động của vốn xã hội đối với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp ­ trường hợp nghiên cứu ngành dệt may khu vực phía Nam, Việt Nam” do bản thân tôi tự nghiên cứu. Để hoàn thành mục tiêu nghiên cứu, tôi phải lược khảo tài liệu, thu thập dữ liệu thị trường để phân tích, đánh giá phù hợp với bối cảnh nghiên cứu trong ngành dệt may tại Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu này chưa được công bố trong các công trình khác.Hồ Chí Minh, ngày….năm 2021 NGHIÊN CỨU SINH BÙI VĂN THỜI MỤC LỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ.147 TÀI LIỆU THAM KHẢO.i ­ xxv PHỤ LỤC 1 .68 – 111 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải tiếng Anh Diễn giải tiếng Việt AMOS Analysis of Moment Structures Phân tích cấu trúc Moment AVE Average Variance Extracted Phương sai trích trung bình China Champer of Commerce for Phòng Thương mại xuất nhập CCCT Import and Export of Textiles khẩu dệt may Trung Quốc CFA Confirmatory Factor Analysis Phân tích nhân tố khẳng định CFI Comparative Fix Index Chi­square Giá trị chi bình phương CP Cổ phần Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện CPTPP Agreement for Trans­Pacific và Tiến bộ xuyên Thái Bình Partnership Dương CR Construct Reliability Df Số bậc tự do của mô hình DN Doanh nghiệp DNTN Doanh nghiệp tư nhân EFA Exploratory Factor Analysis Phân tích nhân tố khám phá European­Vietnam Free Trade Hiệp định thương mại tự do EVFTA Agreement Việt Nam – EU GFI Good of Fitness Index KBV Knowledge­Based View Thuyết kiến thức Organizational innovativeness OIT Lý thuyết đổi mới tổ chức theory Pc Hệ số tin cậy tổng hợp Pvc Tổng phương sai trích Chữ viết tắt Diễn giải tiếng Anh Diễn giải tiếng Việt P­Value Mức ý nghiã Root Mean Square Error RMSEA Approximation SE Standard Error Sai số chuẩn Partial Least Squares ­ Structural Mô hình cấu trúc bình phương PLS­SEM Equation Modeling tối thiểu phần riêng Covariance Based ­ Structural Mô hình cấu trúc tuyến tính CB­SEM Equation Modeling dựa trên phương sai Statistical Packge for the Social SPSS Phần mềm phân tích thống kê Sciences TNHH Trách nhiệm hữu hạn TLI Tucker & Lewis Index Vietnam Cotton and Spinning VCOSA Hiệp hội Bông Sợi Việt Nam Association VIF Variance Inflation Factor Hệ số phóng đại phương sai VXH Social Capital Vốn xã hội VXLD Vốn xã hội lãnh đạo VXBT Vốn xã hội bên trong VXBN Vốn xã hội bên ngoài DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu khám phá mối quan hệ giữa Vốn xã hội lãnh đạo với vốn xã hội bên trong và bên ngoài TÓM TẮT LUẬN ÁN Tên luận án: Tác động của vốn xã hội đối với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp ­ Trường hợp nghiên cứu ngành dệt may khu vực phía Nam, Việt Nam.

Từ khóa: Vốn xã hội, tiếp thu kiến thức, đổi mới sản phẩm, kết quả kinh doanh, Việt Nam. Luận án nghiên cứu về mối quan hệ giữa vốn xã hội với kết quả kinh doanh của doanh nghiệp ngành dệt may tại khu vực phía Nam, Việt Nam, thông qua xem xét vai trò trung gian của hai yếu tố tiếp thu kiến thức và đổi mới sản phẩm. Sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp gồm: (1) Nghiên cứu định tính khám phá mô hình và hiệu chỉnh thang đo các yếu tố; (2) Nghiên cứu định lượng nhằm kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Thu thập dữ liệu trong nghiên cứu định lượng chính thức được thực hiện bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp các nhà lãnh đạo cấp cao và cấp trung đại diện cho 293 doanh nghiệp.

Nghiên cứu này đã có những đóng góp mới về mặt khoa học và thực tiễn. Vốn xã hội của doanh nghiệp bao gồm ba khía cạnh là vốn xã hội lãnh đạo, vốn xã hội bên trong và vốn xã hội bên ngoài tác động gián tiếp lên kết quả kinh doanh. Đồng thời nghiên cứu cũng khám phá vai trò trung gian của hai yếu tố tiếp thu kiến thức và đổi mới sản phẩm trong việc truyền dẫn tác động đến kết quả kinh doanh. Hơn nữa, nghiên cứu này cũng rút ra được các hàm ý quản trị dành cho các nhà lãnh đạo của các doanh nghiệp ngành dệt may và các nhà hoạch định chính sách, đặc biệt là hiệp hội ngành nghề dệt may các cấp từ trung ương đến địa phương.

ABSTRACT OF THE THESIS Thesis title: The impact of social capital on business performance of enterprises ­ Case study of textile and garment industry in South Vietnam. Keywords: Social capital, knowledge acquisition, product innovation, business performance, Vietnam. The thesis explores the relationship between social capital and business performance of enterprises in the textile industry in South Vietnam. Through considering the intermediate role of two factors of knowledge acquisition and product innovation.

We employ mixed research methods including (1) Qualitative approach is used to explore the research model and adjust measurement; (2) After that, Quantitative research is applied to test research hypotheses. Data is mainly collected by directly interviewing senior leaders representing 293 enterprises across industries. The study contributes to both in terms of literature and management practice. Social capital of business includes three aspects: social capital from leadership, internal social capital, and external social capital that indirectly affect business performance.

At the same time, the study also explores the mediating role of two factors of knowledge acquisition and product innovation in transmission affecting business performance. Moreover, this study also draws out governance implications for leaders of textile businesses and policymakers, across levels of the industry. TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU Trong Chương 1, trình bày lý do nghiên cứu của đề tài thông qua việc phân tích bối cảnh lý thuyết và bối cảnh thực tiễn ngành dệt may tại Việt Nam. Qua đó, khái quát các nghiên cứu liên quan về vốn xã hội và kết quả kinh doanh nhằm tìm ra khe hổng nghiên cứu.

Kế tiếp, trình bày mục tiêu, câu hỏi, phương pháp, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Sau cùng, tác giả trình bày ý nghĩa của nghiên cứu và kết cấu của luận án. Lý do nghiên cứu của đề tài 1.1 Bối cảnh lý thuyết nghiên cứu Lịch sử phát triển nhân loại của mỗi quốc gia nói riêng và thế giới nói chung, các loại hình vốn khác nhau luôn tồn tại, tích lũy và phát triển. Trong đó, bên cạnh các loại hình vốn khác nhau như vốn kinh tế, vốn con người, vốn tài nguyên, riêng vốn xã hội luôn hiện diện và đóng góp vào đời sống tinh thần cũng như vật chất trong cuộc sống mỗi con người.

Thật ra, các nhà khoa học bắt đầu quan tâm đến khái niệm vốn xã hội khi lý giải hiện tượng hai cộng đồng dân cư có tài sản (vốn kinh tế), các nguồn lực (vốn con người, vốn công nghệ) và môi trường (vốn tài nguyên) tương đương nhau nhưng một bên phát triển và một bên suy tàn. Chính điều này, các nhà khoa học đã đúc kết và tiến hành làm hoàn thiện khái niệm vốn xã hội (VXH), từ đó, xem xét mối quan hệ giữa VXH với các loại hình vốn khác. Có thể nói, VXH đóng vai trò như một chất keo kết dính các nguồn vốn khác lại với nhau, phối hợp nhau để tăng cường hiệu quả sử dụng của các nguồn vốn, đóng góp vào việc tăng trưởng kinh tế ( Lins và cộng sự, 2017; Dasgupta, 2005). Vốn xã hội đã có lịch sử phát triển lâu đời tại các quốc gia có kinh tế phát triển.

Thành quả kinh doanh của doanh nghiệp (DN) được tăng lên đáng kể khi vận dụng vốn xã hội. Đặc biệt, các DN hoạt động trong ngành dệt may cần đầu tư nhiều vốn, kỹ thuật, công nghệ và con người để đảm nhiệm cho nhiều công đoạn sản xuất khác nhau cũng như luôn sử dụng nhiều nguồn lực để đổi mới sản phẩm, thích ứng theo xu hướng 14 mới của người tiêu dùng. Do đó, DN trong ngành dệt may luôn cần sử dụng VXH như làm chất xúc tác kết nối hệ thống các DN từ khâu kéo sợi, dệt, nhuộm, may đến việc tiêu thụ sản phẩm. Chính VXH hỗ trợ doanh nhân có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận các nguồn lực cần thiết phục vụ cho hoạt động kinh doanh (Dai và cộng sự, 2015).

Các nguồn lực mà các doanh nhân có được thông qua mạng lưới quan hệ cá nhân của họ và các kết nối xã hội cho phép họ xác định các cơ hội kinh doanh (Bhagavatula và cộng sự, 2010), từ đó, đóng góp chung vào kết quả kinh doanh (Akintimehin và cộng sự, 2019; Nasip và cộng sự, 2017). Lý thuyết là cơ sở nền tảng để vận dụng vào trong thực tiễn. Trong đó, hai nền tảng lý thuyết quan trọng về phân tích các yếu tố của lợi thế cạnh tranh liên quan đến kết quả hay hiệu quả kinh doanh của DN, đó là mô hình tổ chức công nghiệp ­ IO (Industrial Organization) và mô hình dựa trên nguồn lực ­ RBV (Resource ­ Based View). Tổ chức Công nghiệp phân tích các yếu tố về hoạt động hoặc những bộ phận khác nhau góp phần xây dựng chiến lược tổng thể DN, mục tiêu là sản phẩm/dịch vụ của DN chinh phục được thị trường.

Mô hình tổ chức công nghiệp cho rằng lợi thế cạnh tranh có thể đạt được khi các DN thực hiện các chiến lược áp đặt bởi các đặc điểm của các yếu tố bên ngoài (Porter, 1985). Trong khi đó, quan điểm dựa trên nguồn lực (RBV) cho rằng các yếu tố tạo nên thành công phụ thuộc vào nguồn lực và khả năng của từng DN. Theo quan điểm này, các DN được xem như là nơi tập hợp rất nhiều nguồn lực. Các lựa chọn của DN không được quyết định bởi những hạn chế về môi trường, mà bằng cách đánh giá khả năng DN trong việc khai thác tốt nhất các nguồn lực của mình liên quan đến các cơ hội cũng như thách thức từ môi trường bên ngoài như thế nào.

Điều này có nghĩa là chiến lược của DN được thảo luận trên phương diện cân đối nguồn lực DN hiện có để sử dụng chúng theo hướng tạo ra lợi thế (Barney, 1991).