Tác động của chính sách xã hội đến đời sống nữ công nhân tại Hà Nội | Luận án TS

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THỊ NGA TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH XÃ HỘI TỚI ĐỜI SỐNG NỮ CÔNG NHÂN LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI CHUYÊN NGÀNH XÃ HỘI HỌC MÃ SỐ: 62 31 30 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TSKH Nguyễn Viết Vượng 2. Nguyễn Thị Kim Hoa HÀ NỘI - tháng 7/ 2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu và chữ viết tắt Danh mục các bảng, biểu đồ MỞ ĐẦU 1 1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 3 3. Mục đích nghiên cứu 4 4.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 5 5. Phương pháp thu thập thông tin 5 6. Giả thuyết nghiên cứu 6 7. Kết cấu luận án 8 NỘI DUNG 9 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 9 1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu 9 1. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về giai cấp công nhân và lao động nữ 15 1. Quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta về chính sách xã hội đối 17 với lao động nữ 1. Các lý thuyết vận dụng trong luận án 20 1.

Lý thuyết hành động xã hội 20 1. Lý thuyết tương tác biểu trưng 23 1. Lý thuyết biến đổi xã hội 26 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các lý thuyềt về giới 29 1.

Các khái niệm công cụ 33 1. Chính sách xã hội. Chính sách xã hội đối với nữ CNLĐ 36 1. Doanh nghiệp ngoài Nhà nước 39 CHƢƠNG 2: THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ TỚI 42 ĐỜI SỐNG NỮ CÔNG NHÂN LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƢỚC TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI 2.

Đặc điểm kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu 42 2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của Hà Nội 42 2. Đôi nét về khu vực kinh tế ngoài Nhà nước 45 2. Đặc điểm nữ CNLĐ trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước 49 2.

Thực hiện chính sách xã hội đối với nữ CNLĐ trong doanh 52 nghiệp ngoài Nhà nƣớc tại Hà Nội 2. Chính sách tuyển dụng và ký kết hợp đồng lao động 52 2. Chính sách việc làm 59 2. Chính sách tiền lương, tiền công 63 2.

Chính sách cải thiện điều kiện lao động 66 2. Chính sách thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi 73 2. Chính sách bảo hộ lao động 79 2. Chính sách bảo hiểm xã hội 83 2.

Đời sống nữ CNLĐ trong doanh nghiệp ngoài Nhà nƣớc trên 87 địa bàn Hà Nội hiện nay 2. Đời sống vật chất 87 2. Tiền lương, thu nhập 87 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhà ở, tiện nghi sinh hoạt 94 2.

Đời sống văn hoá tinh thần 104 2. Hoạt động văn hoá xã hội 105 2. Hoạt động vui chơi, giải trí 108 2. Hoạt động tuyên truyền, giáo dục 113 2.

Đánh giá sự thực hiện chính sách xã hội 120 2. Tạo cơ hội việc làm cho nữ CNLĐ 120 2. Nữ CNLĐ có điều kiện tăng thêm thu nhập 126 2. Vị thế xã hội của nữ CNLĐ được khẳng định 129 2.

Điều kiện, môi trường làm việc chưa đảm bảo, suy giảm sức 132 khoẻ của nữ CNLĐ 2. Làm thêm giờ, tăng ca nhiều, nữ CNLĐ hạn chế khả năng học 140 tập nâng cao trình độ học vấn, khó khăn trong tìm bạn đời và nuôi dạy con cái 2. Tiền lương, tiền công chưa thoả đáng và thiếu ổn định, dẫn 150 tới giảm thiểu cơ hội tham gia các hoạt động văn hoá tinh thần của nữ CNLĐ CHƢƠNG 3: PHƢƠNG HƢỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC CHÍNH 161 SÁCH XÃ HỘI NHẰM NÂNG CAO ĐỜI SỐNG NỮ CÔNG NHÂN LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƢỚC 3. Phƣơng hƣớng 161 3.

Điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện các chính sách xã hội đối với 164 nữ CNLĐ trong các doanh nghiệp ngoài Nhà nước 3. Nâng cao nhận thức, thái độ, hành vi của các chủ thể thực hiện 169 chính sách xã hội đối với nữ CNLĐ trong các doanh nghiệp ngoài v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nhà nước 3. Kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách xã hội đối với 173 nữ CNLĐ. Tăng cường vai trò của phương tiện truyền thông nhằm nâng 175 cao hiệu quả thực hiện các chính sách xã hội đối với nữ CNLĐ.

Nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn cơ sở tại các 177 doanh nghiệp ngoài Nhà nước KẾT LUẬN 182 1. Khuyến nghị 184 Tài liệu tham khảo 188 Danh sách các công trình, bài báo đã đăng trên tạp chí 194 Phụ lục 195 vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. AT-VSLĐ An toàn vệ sinh lao động 2. BHXH Bảo hiểm xã hội 3.

BHYT Bảo hiểm y tế 4. CĐCS Công đoàn cơ sở 5. CNLĐ Công nhân lao động 6. CBCNV-LĐ Cán bộ công nhân viên lao động 7.

CNXH Chủ nghĩa Xã hội 8. CNH-HĐH Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá 9. DN Doanh nghiệp 10. DNNNN Doanh nghiệp ngoài Nhà nước 11.

HĐLĐ Hợp đồng lao động 12. XHCN Xã hội Chủ nghĩa vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Trang Bảng 2.1: Số lượng nữ CNLĐ trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước 50 của các thành phố Bảng 2.2: Điều kiện nhà xưởng 68 Bảng 2.3: Sử dụng thời gian nhàn rỗi sau giờ làm việc 111 Bảng 2.4: Đánh giá về vai trò của Công đoàn doanh nghiệp 116 Bảng 2.5: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố môi trường lao động 133 Bảng 2.6: Các bệnh thường mắc trong quá trình lao động 135 Biểu 2.1: Thời gian làm tính theo ngày 74 Biểu 2.2: Cấp phát vật dụng bảo hộ lao động 80 Biểu 2.3: Tiền lương tháng 88 Biểu 2.4: Nhà ở của nữ công nhân lao động 95 Biểu 2.5: Tiện nghi sinh hoạt 100 Biểu 2.6: Thăm hỏi, giúp đỡ khi ốm đau 102 Biểu 2.7: Các hoạt động văn hoá doanh nghiệp tổ chức 106 Biểu 2.8: Doanh nghiệp tổ chức các hoạt động chung 108 Biểu 2.9: Địa bàn sinh sống trước khi vào làm việc tại doanh nghiệp 123 Biểu 2.10: Trình độ học vấn của nữ công nhân 141 Biểu 2.11: Thâm niên công tác 144 Biểu 2.12: Mức độ tham gia các hoạt động chung của nữ CNLĐ 152 Biểu 2.13: Điều kiện để nâng cao đời sống vật chất, văn hoá tinh 158 thần viii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Đại hội VI của Đảng năm 1986 đã xác định nền kinh tế của nƣớc ta là nền kinh tế nhiều thành phần. Trên cơ sở đó, kinh tế ngoài Nhà nƣớc đã đƣợc chính thức thừa nhận từ năm 1989 và nhanh chóng trở thành một bộ phận trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần hiện nay.

Các đơn vị kinh doanh thuộc khu vực kinh tế này (bao gồm các công ty liên doanh, hợp tác xã, doanh nghiệp tƣ nhân, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn và các hộ kinh doanh cá thể hoạt động bên cạnh các doanh nghiệp Nhà nƣớc) đã và đang góp phần quan trọng vào việc mở rộng giao lƣu hàng hóa, khai thác những tiềm năng sẵn có để phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân. Thống kê cho thấy các doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc đa số đƣợc thành lập mới (chiếm 90%), số còn lại (khoảng 10%) là do trong quá trình cơ cấu, sắp xếp lại khu vực kinh tế Nhà nƣớc và kinh tế tập thể trƣớc yêu cầu của kinh tế thị trƣờng có sự chuyển đổi hình thức sở hữu các doanh nghiệp Nhà nƣớc và tập thể sang hình thức sở hữu tƣ nhân. Trong thời gian qua, số lƣợng các doanh nghiệp ngoài Nhà nƣớc tăng nhanh và tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn nhƣ Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh. Với vị trí là Thủ đô của cả nƣớc, Hà Nội có điều kiện thuận lợi trong giao lƣu và hợp tác quốc tế, nhanh chóng đƣợc tiếp cận với những thành tựu khoa học kỹ thuật và tinh hoa văn hoá của thế giới.

Là trung tâm chính trị, văn hoá, kinh tế, khoa học của cả nƣớc nên nơi đây tập trung nhiều cơ quan đầu não của Trung ƣơng, Quốc hội, Trung ƣơng Đảng, Bộ Công An, Bộ Quốc phòng… Với vị trí địa lý thuận lợi, giao thông xuyên suốt với các vùng khác trong cả nƣớc cũng nhƣ đáp ứng nhu cầu về hàng hoá cho ngƣời dân thủ đô, mà phạm vi và tốc độ phát triển các loại hình kinh tế ở thủ đô đƣợc mở rộng và tăng nhanh. Nhờ 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những ƣu thế nổi trội hơn các vùng khác về mặt kinh tế, đời sống xã hội, Hà Nội luôn là nơi thu hút rất đông khách du lịch và một lực lƣợng lớn ngƣời lao động ở khắp nơi trong cả nƣớc đổ về. Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, năm 2008 giá trị sản xuất công nghiệp ngoài Nhà nƣớc tăng 19,9%, trong đó Công ty trách nhiệm hữu hạn tăng 17,6%, Công ty cổ phần tăng 24,6%, doanh nghiệp tƣ nhân sản xuất cũng tăng. Điển hình là các ngành sản xuất nhƣ: sản xuất dụng cụ chính xác, sản xuất kim loại, khai thác đá mỏ.

Khu vực sản xuất công nghiệp ngoài Nhà nƣớc trong một số năm gần đây đạt tốc độ tăng cao là do số doanh nghiệp Nhà nƣớc cổ phần hoá có vốn Nhà nƣớc chuyển sang khu vực công ty cổ phần và hàng năm có nhiều doanh nghiệp mới thành lập đi vào hoạt động. Sự phát triển nguồn nhân lực của Hà Nội còn gặp nhiều khó khăn do sự phát triển đô thị không đồng bộ, (đặc biệt là hệ thống cơ sở hạ tầng), do cơ cấu kinh tế chƣa thật hợp lý (còn tính chất tự phát trong quá trình phát triển kinh tế thị trƣờng), do quy mô và tốc độ nguồn lao động tăng nhanh, lại thiếu những chính sách biện pháp tổng thể có tính chất chiến lƣợc của Nhà nƣớc trong việc sử dụng lao động. So với các tỉnh khác, Hà Nội là một thành phố có dân số tƣơng đối già. Đây cũng chính là một trong những nguyên nhân dẫn tới một bộ phận lớn lực lƣợng CNLĐ thủ đô hiện nay là ngƣời lao động ngoại tỉnh đặc biệt là nữ CNLĐ.

Số lao động này tập trung đông trong một số ngành nhƣ: dệt may, giày da, chế biến lƣơng thực, thực phẩm. Có thể thấy, quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung, phát triển các doanh nghiệp ngoài nhà nƣớc nói riêng luôn mở ra những cơ hội mới cũng nhƣ những thách thức mới đối với sự tham gia của phụ nữ trong việc tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh.