Luận án Tiến sĩ Tâm lý học: Stress ở Giáo viên Mầm Non - Tác giả Trịnh Viết Then

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRỊNH VIẾT THEN STRESS Ở GIÁO VIÊN MẦM NON LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC HÀ NỘI - 2016 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRỊNH VIẾT THEN STRESS Ở GIÁO VIÊN MẦM NON Chuyên ngành: Tâm lý học chuyên ngành Mã số: 62 31 04 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TRẦN THU HƢƠNG HÀ NỘI-2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các dữ liệu, kết quả nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác Tác giả luận án Trịnh Viết Then i MỤC LỤC Trang DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TĂT DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3 3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 4 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 5 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án 5 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 6 7.

Cơ cấu của luận án 7 Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ STRESS Ở 8 GIÁO VIÊN MẦM NON 1. Tổng quan các nghiên cứu về stress ở giáo viên và giáo viên mầm 8 non 1. Nghiên cứu ở nước ngoài 8 1.

Nghiên cứu ở Việt Nam 21 1. Lý thuyết tiếp cận nghiên cứu stress ở giáo viên trong hoạt động 26 nghề nghiệp Chƣơng 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ STRESS Ở GIÁO VIÊN MẦM NON 35 2. Một số vấn đề lý luận về stress ở giáo viên mầm non 35 2.

Các khái niệm công cụ của đề tài nghiên cứu 35 2. Khái niệm stress 35 2. Khái niệm stress ở giáo viên mầm non 37 2. Mức độ stress ở giáo viên mầm non 42 2.

Các tác nhân gây stress ở giáo viên mầm non 46 2. Cách ứng phó với stress ở giáo viên mầm non 49 2. Những trải nghiệm stress ở giáo viên mầm non 53 2. Những hệ quả liên quan đến stress ở giáo viên mầm non 56 2.

Một số yếu tố ảnh hƣởng đến stress ở giáo viên mầm non 58 ii 2. Tính lạc quan, bi quan trong hoạt động nghề nghiệp 58 2. Sự hài lòng trong hoạt động nghề nghiệp 59 2. Nguồn trợ giúp xã hội 60 2.

Thời gian làm việc của giáo viên 62 Chƣơng 3. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN 64 CỨU 3. Vài nét về địa bàn nghiên cứu 64 3. Tổ chức nghiên cứu 65 3.

Phương pháp nghiên cứu 69 Chƣơng 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ STRESS Ở 83 GIÁO VIÊN MẦM NON 4. Khái quát thực trạng stress ở giáo viên mầm non 83 4. Mức độ stress ở giáo viên mầm non 83 4.

Các tác nhân gây stress ở giáo viên mầm non 87 4. Cách ứng phó với stress ở giáo viên mầm non 96 4. Những trải nghiệm stress ở giáo viên mầm non 106 4. Hệ quả liên quan đến stress ở giáo viên mầm non 115 4.

Một số yếu tố ảnh hƣởng đến stress ở giáo viên mầm non 123 4. Stress ở giáo viên mầm non qua nghiên cứu trƣờng hợp điển hình 128 4. Một số biện pháp giúp giảm stress ở giáo viên mầm non 140 KẾT LUẬN 146 1. Kiến nghị 148 HƢỚNG NGHIÊN CỨU TRONG TƢƠNG LAI 150 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ 152 TÀI LIỆU THAM KHẢO 153 PHỤ LỤC iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Các chữ viết tắt Nghĩa đầy đủ của từ ĐLC Độ lệch chuẩn ĐTB Điểm trung bình GVMN Giáo viên mầm non NXB Nhà xuất bản TN Tác nhân TL Tỷ lệ % Phần tram iv DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Các bảng biểu Trang Bảng 3.

Phân bố mẫu nghiên cứu 67 Bảng 4. Sự khác biệt về mức độ stress ở giáo viên mầm non theo các 85 nhóm khách thể Bảng 4. Các nhóm tác nhân gây stress ở giáo viên mầm non 88 Bảng 4. Sự khác biệt về mức độ tác động của các tác nhân gây stress giữa 89 các nhóm khách thể giáo viên mầm non Bảng 4.

Các tác nhân tác động mạnh nhất gây stress cho giáo viên mầm 93 non Bảng 4. Các cách ứng phó với stress ở giáo viên mầm non 96 Bảng 4. Sự khác biệt về hiệu quả sử dụng các cách ứng phó với stress ở 98 giáo viên mầm non Bảng 4. So sánh hiệu quả sử dụng các cách ứng phó giữa giáo viên có 99 mức độ stress khác nhau Bảng 4.

Các hành động ứng phó hiệu quả nhất đối với stress ở giáo viên 102 mầm non Bảng 4. Những trải nghiệm stress ở giáo viên mầm non 107 Bảng 4. Sự khác biệt về trường độ trải nghiệm stress ở giáo viên mầm 108 non Bảng 4. Trường độ những trải nghiệm stress về thể chất ở giáo viên 110 mầm non Bảng 4.

Trường độ các trải nghiệm stress về tâm lý mạnh nhất ở giáo 113 viên mầm non Bảng 4. Mối tương quan giữa những trải nghiệm stress với mức độ 114 stress ở giáo viên mầm non Bảng 4. Các nhóm hệ quả liên quan đến stress ở giáo viên mầm non 115 Bảng 4. Sự khác biệt về mức độ nghiêm trọng những hệ quả liên quan 116 đến stress ở giáo viên mầm non theo nhóm khách thể v Bảng 4.

Những hệ quả liên quan đến stress ở giáo viên mầm non có 119 mức độ nghiêm trọng nhất Bảng 4. Dự báo mức độ ảnh hưởng của các yếu tố mức độ stress, tác nhân gây stress, cách ứng phó với stress và trải nghiệm stress đến hệ quả 122 liên quan đến stress ở giáo viên mầm non Bảng 4. Dự báo mức độ ảnh hưởng của tổng hợp các yếu tố mức độ stress, tác nhân gây stress, trải nghiệm stress đến những hệ quả liên quan 123 đến stress ở giáo viên mầm non Bảng 4. Từng yếu tố dự báo mức độ stress ở giáo viên mầm non 124 Bảng 4.

Ảnh hưởng của tổ hợp các yếu tố hỗ trợ từ đồng nghiệp, hỗ trợ từ phụ huynh của trẻ, hỗ trợ từ gia đình, tính lạc quan bi quan, lòng yêu 126 nghề, thời gian dành cho công việc tại nhà đến mức độ stress ở giáo viên Bảng 4. Ảnh hưởng của tổ hợp các yếu tố hỗ trợ từ đồng nghiệp, hỗ trợ từ phụ huynh của trẻ, tính lạc quan bi quan, thời gian dành cho công việc 127 tại nhà đến mức độ stress ở giáo viên Bảng 4. Ảnh hưởng của tổ hợp các yếu tố hỗ trợ từ đồng nghiệp, hỗ trợ từ phụ huynh của trẻ, thời gian dành cho công việc tại nhà đến mức độ 127 stress ở giáo viên vi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ BIỂU ĐỒ Các sơ đồ và biểu đồ Trang Sơ đồ 1. Hội chứng thích ứng chung 28 Biểu đồ 4.

Mức độ stress ở giáo viên mầm non 83 Sơ đồ 4. Mối tương quan giữa các cách ứng phó với stress ở giáo viên mầm 106 non Sơ đồ 4. Mối quan hệ giữa các nhóm hệ quả liên quan đến stress ở giáo 120 viên mầm non Sơ đồ 4. Mối tương quan giữa những hệ quả với stress ở giáo viên mầm 121 non Sơ đồ 4.

Tác nhân, trải nghiệm và hệ quả liên quan đến stress ở cô NTH 134 Sơ đồ 4. Các yếu tố ảnh hưởng đến stress ở giáo viên NTH 137 Sơ đồ 4. Tổng hợp các con đường dẫn đến stress ở giáo viên NTH 139 vii MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm trở lại đây, giáo dục mầm non được Nhà nước quan tâm và đầu tư phát triển.

Kết quả thực hiện chiến lược phát triển giáo dục quốc gia giai đoạn từ năm 2001 – 2010 cho thấy, giáo dục mầm non đã được ―xóa trắng‖ ở hầu hết các vùng miền của đất nước. Giai đoạn từ năm 2011 đến 2020 mục tiêu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi vào năm 2015; đến năm 2020, có ít nhất 30% trẻ trong độ tuổi nhà trẻ và 80% trong độ tuổi mẫu giáo được chăm sóc, giáo dục tại các cơ sở giáo dục mầm non; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng trong các cơ sở giáo dục mầm non giảm xuống dưới 10% [2]. Để đáp ứng được mục tiêu phát triển, bậc giáo dục mầm non phải có những thay đổi, cải tiến về chương trình, chính sách, cách thức quản lý, và hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ nhằm đáp ứng nhu cầu của trẻ, của phụ huynh và toàn xã hội, dẫn đến những áp lực cho giáo viên mâm non, khiến giáo viên gặp stress trong hoạt động nghề nghiệp. Hiệp hội sức khỏe và an toàn vương quốc Anh đã báo cáo: dạy học là một nghề căng thẳng nhất so với các nghề khác như điều dưỡng, quản lý, ngành nghề dịch vụ, cứ 2 trong 5 giáo viên được báo cáo có trải nghiệm stress so với 1 trong 5 người lao động từ các ngành nghề khác [38].

Các nghiên cứu về lý luận và thực tiễn của các tác giả đã cho thấy, giáo viên hiện đang phải chịu đựng stress với các mức độ khác nhau, stress ở giáo viên có liên quan đến các tác nhân gây stress và cách ứng phó với stress trong hoạt động nghề nghiệp. Stress ở giáo viên dẫn đến những biến đổi, trải nghiệm về thể chất và tâm lý, để lại những hậu quả cho giáo viên và tổ chức nhà trường. Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến stress ở giáo viên như: giới tính, thâm niên công tác, độ tuổi, thu nhập, tình trạng hôn nhân,… Bên cạnh đó các tác giả đã đề xuất nhiều biện pháp giúp giảm stress ở giáo viên tùy thuộc vào tình hình stress thực tế ở giáo viên tại các trường học, bậc học, cấp học, khu vực và các quốc gia khác nhau trên thế giới. Kết quả nghiên cứu về stress ở giáo viên nói chung và stress ở giáo viên mầm non nói riêng của các tác giả nước ngoài cho thấy, stress xuất hiện hầu hết ở giáo viên, cứ bốn giáo viên thì có một giáo viên khá thường xuyên bị stress (Hayes, 1 2006; Kyriacou, 2000) [49, tr.

Trong nghiên cứu ―stress ở giáo viên và chiến lược ứng phó‖, khảo sát trên 1201 giáo viên giảng dạy từ mẫu giáo cho đến lớp 12 tại nước Mỹ, kết quả cho thấy giáo viên trên toàn nước Mỹ đang rất stress [66]. Các nghiên cứu về stress ở giáo viên mầm non của các tác giả như Kelly và Berthelsen (1995, 1997) [46], [47], Tsai, Fung, Chow (2006) [77], Zinsser, Bailey, Curby, Denham và Bassett (2013) [81] cho thấy, mức độ stress ở giáo viên mầm non hiện nay diễn ra phổ biến ở mức độ rất cao.