Nghiên cứu sinh trưởng và kỹ thuật nhân giống cây hồi illicium verum hook f tại

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LỤC THƯỢNG ĐẠI NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG CÂY HỒI (ILLICIUM VERUM HOOK.) TẠI HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG, TỈNH LÀO CAI LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM NGHIỆP THÁI NGUYÊN, NĂM 2019 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM LỤC THƯỢNG ĐẠI NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG CÂY HỒI (ILLICIUM VERUM HOOK.) TẠI HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG, TỈNH LÀO CAI Ngành: LÂM HỌC Mã ngành: 8 62 02 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM NGHIỆP Giảng viên hướng dẫn: TS. NGUYỄN CÔNG HOAN THÁI NGUYÊN, NĂM 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn với đề tài là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng cá nhân tôi. Các số liệu có nguồn gốc rõ ràng, kết quả trong luận văn là trung thực và kết luận khoa học của luận văn chưa từng công bố bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào trước đây. Thái Nguyên, tháng 09 năm 2019 Tác giả Lục Thượng Đại ii LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu, các giảng viên Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt kiến thức trong quá trình tác giả theo học tại Trường.

Cảm ơn toàn thể cán bộ, nhân viên Trường đã tạo điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong thời gian học tập và nghiên cứu nhằm hoàn thành chương trình Cao học. Tác giả Luận văn xin bày tỏ tình cảm trân trọng, sự cảm ơn chân thành, sâu sắc tới TS. Nguyễn Công Hoan vì sự tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện luận văn. Xin chân thành cảm ơn Thường trực UBND huyện, các cơ quan chuyên môn thuộc UBND huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, đồng nghiệp của cơ quan công tác đã tạo điều kiện để tác giả theo học chương trình đào tạo thạc sĩ và hoàn thành bản luận văn được thuận lợi.

Cảm ơn gia đình, những người bạn đã cùng đồng hành, hỗ trợ, giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện bản luận văn này. Sau cùng, xin được cảm ơn các Thầy, Cô trong Hội đồng bảo vệ và kính mong nhận được sự quan tâm, nhận xét của các Thầy, Cô để tác giả có điều kiện hoàn thiện tốt hơn những nội dung của luận văn nhằm đạt được tính hiệu quả, hữu ích khi áp dụng vào trong thực tiễn. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả Lục Thượng Đại iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC BẢNG. vi DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ. vii ĐẶT VẤN ĐỀ.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU. Trên Thế Giới.

Phân loại và phân bố của các loài Hồi. Một số thành tựu nghiên cứu và sản xuất về cây Hồi. Phân loại và phân bố các loài Hồi. Đặc điểm hình thái.

Đặc điểm sinh thái. Đặc điểm vật hậu cây Hồi. Đặc điểm tái sinh của cây Hồi. Các nghiên cứu về chọn giống và nhân giống.

Các nghiên cứu đánh giá về kỹ thuật gây trồng và sản xuất Hồi. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Tình hình kinh tế - xã hội.

Thực trạng cơ sở hạ tầng. 24 iv Chương 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Giới hạn đề tài. Nội dung nghiên cứu. Đánh giá sinh trưởng rừng trồng Hồi tại khu vực nghiên cứu. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây Hồi bằng hạt.

Đề xuất một số giải pháp phát triển cây Hồi tại khu vực nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu chung.

Phương pháp nghiên cứu cụ thể. Xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đánh giá sinh trưởng rừng trồng Hồi tại khu vực nghiên cứu.

Nguồn gốc rừng trồng Hồi tại khu vực nghiên cứu. Đặc điểm sinh trưởng rừng trồng Hồi tại khu vực nghiên cứu. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống cây Hồi bằng hạt. Xác định thời kỳ thu hái.

Phương pháp bảo quản hạt giống. Ảnh hưởng của thành phần hỗn hợp ruột bầu đến cây Hồi. Ảnh hưởng của che sáng đến cây Hồi ở vườn ươm. Đề xuất một số giải pháp phát triển cây Hồi tại khu vực nghiên cứu.

Giải pháp về kỹ thuật. Giải pháp về chính sách. Giải pháp về tổ chức. 55 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

56 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 58 v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CT : Công thức LSNG : Lâm sản ngoài gỗ NN&PTNT : Nông nghiệp và Phát triển nông thôn UBND : Ủy ban nhân dân vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Sơ đồ bố trí thí nghiệm hỗn hợp ruột bầu. Sơ đồ bố trí thí nghiệm che sáng.

Hiện trạng rừng Hồi tại Mường Khương trồng năm 2006-2007. Diện tích rừng Hồi tại Mường Khương trồng năm 2017. Tỷ lệ nảy mầm của hạt Hồi ở các công thức thí nghiệm. Tốc độ nảy mầm của hạt Hồi ở các công thức thí nghiệm.

Số cây và tỷ lệ (%) cây sống ở các công thức hỗn hợp ruột bầu. Ảnh hưởng của ruột bầu đến chỉ tiêu sinh trưởng cây Hồi trong giai đoạn vườn ươm. Số cây và tỷ lệ (%) sống ở các công thức che sáng. Ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng cây Hồi trong giai đoạn vườn ươm.

51 vii DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ Hình 3. Rừng trồng Hồi tuổi 13 tại huyện Mường Khương. Màu sắc và hình thái hoa Hồi tại khu vực nghiên cứu. Quả Hồi tại khu vực nghiên cứu.

Thu hái quả chín. Quả và hạt Hồi sau khi thu hoạch. Rừng trồng Hồi tuổi 2 tại huyện Mường Khương. Thí nghiệm về bảo quản hạt Hồi.

Thí nghiệm về tỷ lệ nẩy mầm của hạt giống. Thí nghiệm về tốc độ nẩy mầm của hạt giống. Tỷ lệ % cây sống ở các công thức hỗn hợp ruột bầu 3 tháng tuổi. Tỷ lệ % cây sống ở các công thức hỗn hợp ruột bầu 6 tháng tuổi.

Tỷ lệ % cây sống ở các công thức hỗn hợp ruột bầu 9 tháng tuổi. Ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh trưởng D00. Ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến sinh trưởng Hvn. Ảnh hưởng của hỗn hợp ruột bầu đến động thái lá.

Tỷ lệ % cây sống ở các công che sáng giai đoạn 3 tháng tuổi. Tỷ lệ % cây sống ở các công che sáng giai đoạn 6 tháng tuổi. Tỷ lệ % cây sống ở các công che sáng giai đoạn 9 tháng tuổi. Ảnh hưởng của che sáng bầu đến đến sinh trưởng D00.

Ảnh hưởng của che sáng đến sinh trưởng Hvn. Ảnh hưởng của che sáng đến động thái lá. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam nước ta nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa ẩm, có điều kiện tự nhiên được thiên nhiên ưu đãi. Việt Nam được xếp thứ 16 của thế giới là nước có tính đa dạng sinh học cao, có nhiều kiểu rừng khác nhau.

Trong đó, không thể không kể đến sự có mặt của các loài cây lâm sản ngoài gỗ. Những loài LSNG đã và đang sử dụng với số lượng lớn, được khai thác từ rừng tự nhiên để làm thực phẩm, dược liệu, vật liệu xây dựng… là một bộ phận quan trọng của hệ sinh thái rừng nói chung và hệ sinh thái rừng nhiệt đới nói riêng, là nguồn thu nhập đáng kể của người dân, đặc biệt là người dân sống ở gần rừng. Nguồn thu từ LSNG chiếm từ 10 - 20% tổng thu nhập kinh tế hộ gia đình, chủ yếu là nguồn lương thực, thực phẩm, làm thuốc chữa bệnh đáp ứng nhu cầu cần thiết hàng ngày (Bộ NN&PTNT, 2006) [3],[4]. Cây Hồi là một trong những loài LSNG, là loài cây lâm sản đặc biệt cho sản phẩm quả khô có giá trị kinh tế cao trên thị trường trong và ngoài nước.

Quả Hồi đã có mặt trên thị trường từ rất lâu đời và thường được gọi là “Hoa Hồi”. Tinh dầu Hồi là sản phẩm được chưng cất từ lá, quả và hạt, là nguyên liệu quý trong công nghiệp dược phẩm và thực phẩm (dẫn theo Ninh Khắc Bản, 2008) [1]. Trong công nghiệp dược phẩm, tinh dầu Hồi được sử dụng để sản xuất các loại thuốc xoa bóp, nội tiết, tiêu hoá và chất chống nôn mửa. Trong công nghiệp thực phẩm quả Hồi được dùng làm gia vị chế biến thức ăn.

Ngoài ra, tinh dầu Hồi còn được dùng làm hương liệu để chế biến các loại mỹ phẩm cao cấp. Sau khi ép lấy tinh dầu, bã còn lại dùng để chế biến thuốc trừ sâu, làm men, than hoạt tính, phân bón, thức ăn gia súc… Thị trường Hồi hằng năm tiêu thụ khoảng 25.000 tấn tinh dầu, trong đó Châu Á 28%, các nước Bắc Mỹ 26%, các nước Nam Mỹ 14%, các nước Châu Âu 20%, còn lại là các nước khác (dẫn theo Nguyễn Huy Sơn, 2004) [20]. 2 Trong những năm gần đây, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích việc gây trồng và phát triển LSNG, cụ thể như: Đề án bảo tồn và phát triển LSNG giai đoạn 2006-2020; Kế hoạch hành động bảo tồn và phát triển LSNG 2007-2010; Chiến lược phát triển Lâm nghiệp giai đoạn 2006-2020. Đặc biệt, ngày 06/7/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 100/2007/QĐTTg về việc sửa đổi bổ sung một số mục tiêu, nhiệm vụ, chính sách và tổ chức thực hiện Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng.

Trong quyết định này, có đề cập tới cây Hồi được lựa chọn là một trong những loài cây trồng lâm nghiệp đem lại hiệu quả kinh tế cao, có ý nghĩa quan trọng trong việc xoá đói giảm nghèo ở một số tỉnh miền núi phía Bắc như: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Lào Cai [5], [8]. Cây Hồi tại huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai đã được bà con trồng tự phát giai đoạn 2006-2007, đến nay cây đã cho thu hoạch và bước đầu đã đem lại hiệu quả kinh tế cho người dân nơi đây. Do vậy, theo quyết định số 4261a /QĐ- UBND ngày 13/11/2015 của UBND huyện Mường Khương năm 2015, Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Mường Khương đã tiến hành khảo sát thiết kế lập hồ sơ 20 ha rừng trồng Hồi cho 25 hộ gia đình thuộc các thôn: Tả Lủ, Sín Chải A, Sín Chải B trồng rừng sản xuất nhằm xóa đói giảm nghèo cho bà con có cuộc sống gắn liền với rừng [2].