Nghiên cứu sinh trưởng và chất lượng thân cây một số giống keo lai tự nhiên acac

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP QUÁCH MẠNH TÙNG NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHẤT LƯỢNG THÂN CÂY MỘT SỐ GIỐNG KEO LAI TỰ NHIÊN MỚI CHỌN TẠO TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC VÀ BẮC TRUNG BỘ LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP Hà Nội, 2012 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP QUÁCH MẠNH TÙNG NGHIÊN CỨU SINH TRƯỞNG VÀ CHẤT LƯỢNG THÂN CÂY MỘT SỐ GIỐNG KEO LAI TỰ NHIÊN (Acacia mangium x A.auriculiformis) MỚI CHỌN TẠO TẠI MỘT SỐ TỈNH PHÍA BẮC VÀ BẮC TRUNG BỘ Chuyên ngành: Lâm học Mã số: 60.01 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. LÊ ĐÌNH KHẢ Hà Nội, 2012 i LỜI CẢM ƠN Luận văn được hoàn thành theo chương trình đào tạo Cao học hệ chính quy tập chung khóa 18 B (2010 – 2012) tại trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới GS. Lê Đình Khả, đã dành nhiều thời gian, công sức truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu và dành những tình cảm tốt đẹp cho tác giả trong quá trình thực hiện luận văn.

Tác giả chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, khoa đào tạo Sau đại học, các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và gia đình đã quan tâm giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu luận văn này. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban lãnh đạo Viện cải thiện giống và phát triển Lâm sản, các bạn đồng nghiệp đã nhiệt tình giúp đỡ về tinh thần, vật chất và đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho việc hoàn thiện luận văn. Mặc dù đã có nhiều cố cắng, nhưng do kinh nghiệm còn hạn chế, nên luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo và các đồng nghiệp.

Tác giả xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 1 tháng 11 năm 2012 Tác giả Quách Mạnh Tùng ii MỤC LỤC Trang phụ bìa Trang Lời cảm ơn ………………………………………………………….ii Danh mục các từ viết tắt………………………………………………….…iv Danh mục các bảng…………………………………………………………….v Danh mục các hình …………………………………………….…vi ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Giống lai và vai trò của giống lai trong sản xuất lâm nghiệp.

Những nghiên cứu về Keo lai. Nghiên cứu Keo lai trên thế giới. Nghiên cứu Keo lai trong nước. 5 Chương 2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG, ĐỊA ĐIỂM, VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Khảo nghiệm tại Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.

Khảo nghiệm tại Bình Thanh, tỉnh Hòa Bình. Khảo nghiệm tại Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên-Huế. Vật liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.1 Phương pháp luận.

Bố trí thí nghiệm. Thu thập số liệu. Phương pháp xử lý số liệu. 18 Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Sinh truởng một số dòng Keo lai tự nhiên mới tại các khu vực nghiên cứu. Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Đông Triều, Quảng Ninh. Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Đông Triều, Quảng Ninh tại giai đoạn 2 tuổi. Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Đông Triều, Quảng Ninh ở giai đoạn 3 tuổi.

Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Phú Lộc, Thừa Thiên-Huế 32 3. Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Phú Lộc, Thừa Thiên- Huế ở giai đoạn 2 tuổi. Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Phú Lộc, Thừa Thiên- Huế ở giai đoạn 3 tuổi. Khảo nghiệm Keo lai mới chọn tại Bình Thanh, Hòa Bình.

Đánh giá chung về sinh trưởng, chất lượng của các dòng Keo lai mới chọn ở các vùng khảo nghiệm và tương tác kiểu gen hoàn cảnh. Tương tác kiểu gen x hoàn cảnh. 47 KẾT LUẬN, TỒN TẠI. 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC iv DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 D1,3 Đường kính tại 1,3 m 2 Hvn Chiều cao vút ngọn 3 V Thể tích thân cây 4 Dtt Độ thẳng thân 5 Dnc Độ nhỏ cành 6 TB Trung bình 7 Icl Chỉ tiêu chất lượng thân cây 8 V% Hệ số biến động 9 Sig Xác suất của F (Fisher) tính toán 10 Sed Sai tiêu chuẩn của trung bình mẫu 11 R Tương quan 12 L.sd Khoảng sai dị đảm bảo v DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang 2.1 Đặc điểm khí hậu tại các khảo nghiệm Keo lai tự nhiên 13 2.2 Tính chất lý hóa đất ở các khu khảo nghiệm Keo lai 13 3.1 Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Đông Triều, Quảng 23 Ninh ở giai đoạn 2 tuổi 3.2 Chất lượng thân cây Keo lai mới tại Đông Triều, Quảng 25 Ninh ở giai đoạn 2 tuổi 3.3 Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Đông Triều, Quảng 27 Ninh ở giai đoạn 3 tuổi 3.4 Chất lượng thân cây Keo lai mới tại Đông Triều, Quảng 30 Ninh ở giai đoạn 3 tuổi 3.5 Sinh trưởng Keo lai tự nhiên tại Phú Lộc, Thừa Thiên-Huế 32 ở giai đoạn 2 tuổi 3.6 Chất lượng thân cây Keo lai mới tại Phú Lộc, Thừa Thiên- 34 Huế ở giai đoạn 2 tuổi 3.7 Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới tại Phú Lộc, Thừa Thiên- 36 Huế ở giai đoạn 3 tuổi 3.8 Chất lượng thân cây Keo lai tự nhiên mới tại Phú Lộc, Thừa 38 Thiên-Huế ở giai đoạn 3 tuổi 3.9 Sinh trưởng Keo lai tự nhiên mới chọn tại Bình Thanh, Hòa 41 Bình 3.10 Chất lượng thân cây của một số dòng Keo lai mới tại Bình 43 Thanh, Hòa Bình 3.11 Tương quan giữa 3 vùng ở giai đoạn 2 tuổi 48 3.12 Tương quan giữa giai đoạn 2 tuổi và 3 tuổi cùng lập địa 49 3.13 Tương quan khác lập địa giai đoạn 3 tuổi 49 vi DANH MỤC CÁC HÌNH TT Tên hình Trang Sơ đồ các bước tiến hành nghiên cứu chọn lọc và khảo 2.1 16 nghiệm giống keo lai tự nhiên mới 3.1 Khảo nghiệm dòng vô tính Đông Triều, Quảng Ninh ở giai 26 đọan 3 tuổi 3.2 Khảo nghiệm dòng vô tính tại Đông Triều, Quảng Ninh ở 28 giai đọan 3 tuổi: K84 (trái) Keo tai tượng -KTT (phải) 3.3 Dòng Keo lai K79 tại Phú Lộc, Thừa Thiên Huế ở giai đoạn 37 3 tuổi 3.4 Dòng Keo lai K66 tại Phú Lộc, Thừa Thiên Huế ở giai đoạn 39 3 tuổi 3.5 Biểu đồ so sánh thể tích của dòng Keo lai K85 với giống BV10 ở 50 giai đoạn 1 tuổi và 3 tuổi tại Đông Triều 3.6 Biểu đồ so sánh thể tích của dòng Keo lai K85 với giống BV10 ở 50 giai đoạn 1 tuổi và 3 tuổi tại Phú Lộc 3.7 Biểu đồ so sánh thể tích của 3 dòng Keo lai mới (K84, K85, 51 K82) với BV10 ở giai đoạn 1 tuổi và 3 tuổi tại Đông Triều 3.8 Biểu đồ so sánh thể tích của 3 dòng Keo lai mới (K84, K85, 51 K82) với giống BV10 ở giai đoạn 1 tuổi và 3 tuổi tại Phú Lộc 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Keo lai tự nhiên có biên độ sinh thái rộng, thich ứng với nhiều điều kiện lập địa khác nhau, đặc biệt có thể sinh trưởng được trên các vùng đất nghèo dinh dưỡng mà một số loài cây khác khó sinh trưởng.

Gỗ keo lai tự nhiên được dung làm nguyên liệu giấy, ván dăm, gỗ dán và cũng có thể sản xuất đồ mộc. Keo lai tự nhiên đã được GS. Lê Đình Khả (1999)[3] cùng các nhà khoa học của Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng Phát hiện ở một số vùng tại Việt Nam, qua nghiên cứu so sánh với Keo tai tương và Keo lá tràm đã chọn được một số dòng vô tính có sinh trưởng nhanh, chất lượng thân cây tốt, tiềm năng bột giấy lớn, được Bộ NN&PTNT công nhận là giống Quốc gia và giống Tiến bộ kỹ thuật, đang là những giống cây trồng lâm nghiệp chính ở nước ta. Giống Keo lai tự nhiên mới là giống lai tự nhiên được Viện cải thiện giống và phát triển lâm sản chọn tạo tại Ba Vì trên cơ sở tái tổ hợp, chọn lọc sớm và khảo nghiệm sớm từ các giống Keo lai đã được công nhận là giống Quốc gia và giống tiến bộ kĩ thuật trong các giai đoạn trước đây ( Lê Đình Khả, 2008).

Tuy vậy, những giống Keo lai này mới qua khảo nghiệm sớm tại Bà Vì, nên đánh giá khả năng di truyền khi khảo nghiệm ở các nơi khác, với thời gian đủ lớn, chọn ra các dòng Keo lai mới có sinh trưởng nhanh và chất lượng thân cây tốt nhất, để phát triển vào sản xuất, là rất cần thiết. Từ năm 2009 bộ NN & PTNT đã cho phép thực hiện đề tài "Khảo nghiệm và nhân giống một số giống Keo lai và Bạch đàn lai tự nhiên mới cho một số vùng sinh thái chính ở Việt Nam" do GS. Lê Đình Khả làm chủ nhiệm. Đề tài luận văn “Nghiên cứu sinh trưởng và chất lượng thân cây một số giống keo lai tự nhiên (Acacia mangium x A.auriculiformis) mới chọn tạo tại một số tỉnh phía Bắc và Bắc Trung bộ” của học viên là một phần trong đề tài nói trên.

2 Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Giống lai và vai trò của giống lai trong sản xuất lâm nghiệp Giống lai tự nhiên là giống lai sinh ra một cách tự phát (spontaneous) giữa bất kỳ cây bố và cây mẹ nào có khả năng phù hợp di truyền và sinh lý để tạo ra cây lai. Khi lai tự nhiên thì bố mẹ là những kiểu gen (genotype) và những kiểu hình (phenotype) hết sức khác nhau, nên cây lai F 1 được tạo ra cũng hết sức đa dạng về tất cả các tính trạng có được ở bố mẹ. Mặt khác, không phải tất cả các cây lai đều có ưu thế lai.

Cảm nhận chung là ưu thế lai thường không thể hiện trong một số lượng đáng kể cây rừng (van Buijtenen, 1969). Vì thế các cây lai tự nhiên (natural hybrids) là một nguồn thực liệu với nhiều kiểu biến dị hết sức phong phú cho chọn giống cây rừng và là một trong những nhân tố quan trọng của tiến hoá thực vật. Zobel và Talbert (1984) đã nhận định rằng điều hết sức quan trọng đối với các nhà di truyền và cải thiện giống cây rừng là nhận thức được lai giống ở cây rừng thường xuyên tồn tại trong tự nhiên. Mặc dầu các cây lai có thể đặt ra nhiều vấn đề về quan điểm phân loại song kết quả của lai giống có thể là vô giá cho các chương trình chọn giống, (Zobel B.