Nghiên cứu sinh trưởng của lát hoa chukrasia album lour raeusch giổi xanh michel

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ ptnt Tr-êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn §øc ThÕ Nghiªn cøu sinh tr-ëng cña l¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TS. Huúnh §øc Nh©n Hµ T©y, n¨m 2007 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé N«ng nghiÖp vµ ptnt Tr-êng ®¹i häc l©m nghiÖp NguyÔn §øc ThÕ Nghiªn cøu sinh tr-ëng cña l¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y, n¨m 2007 1 §Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam lµ mét trong nh÷ng n­íc cã tèc ®é mÊt rõng kh¸ nhanh, ®é che phñ cña rõng trªn quy m« toµn quèc bÞ suy gi¶m mét c¸ch nghiªm träng [18]. Trong nh÷ng n¨m qua, Nhµ n­íc vµ nh©n d©n ta ®· cã nhiÒu nç lùc ®Ó tõng b­íc phôc håi l¹i ®é che phñ cña rõng. Trong c¸c nç lùc phôc håi l¹i tµi nguyªn rõng, b¶o ®¶m cho ®Êt n­íc ta cã mét ®é che phñ thÝch hîp, trång rõng lu«n ®­îc ®¸nh gi¸ lµ mét gi¶i ph¸p quan träng vµ cã hiÖu qu¶, rõng trång dÔ dµng trong viÖc tiÕp thu kinh doanh víi c­êng ®é cao (G.Baur 1978 dÉn tõ Ph¹m Xu©n Hoµn 2004 [9]).

Thùc tiÔn trång rõng ë n­íc ta lµ n¨m 1943 ch­a cã rõng trång, ®Õn n¨m 1976 c¶ n­íc cã 92 hÐc-ta rõng trång [1] vµ ®Õn n¨m 2004 n­íc ta cã tæng sè h¬n 2,2 triÖu hÐc-ta rõng trång víi h¬n 40 loµi c©y [15]. PhÇn lín rõng trång ®­îc thiÕt lËp ë ViÖt Nam hiÖn nay lµ rõng thuÇn loµi ®ång tuæi, cã kÕt cÊu mét tÇng, c©y trång rõng chñ yÕu lµ nh÷ng loµi sinh tr­ëng nhanh, chu kú kinh doanh ng¾n, viÖc x¸c ®Þnh c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ - kü thuËt ë n­íc ta [9]. GÇn ®©y, n¨ng suÊt rõng trång thuÇn loµi B¹ch ®µn, Keo, th«ng v. ë n­íc ta ®· ®­îc n©ng lªn ®¸ng kÓ, l­îng t¨ng tr­ëng b×nh qu©n cña mét sè dßng v« tÝnh B¹ch ®µn urophylla ë vïng Trung t©m B¾c bé ®¹t tõ 15 ®Õn 25m3/ha/n¨m [3],[10],[22].

MÆc dï vËy, rõng trång thuÇn loµi ë ViÖt Nam (bao gåm c¶ tr­êng hîp cña c¸c loµi c©y b¶n ®Þa), ®­îc ®¸nh gi¸ lµ mét hÖ sinh th¸i kÐm bÒn v÷ng, n¨ng suÊt 2 sinh häc thÊp [9]. Trong nh÷ng nghiªn cøu kh¸c thÊy r»ng, ViÖt Nam n»m trong vµnh ®ai nãng, giµu nhiÖt vµ Èm [20], tiÒm n¨ng rõng nhiÒu tÇng lµ rÊt lín vµ nÕu ®Êt ®ai ®­îc b¶o vÖ tèt, c«ng t¸c trång rõng ®­îc xóc tiÕn m¹nh mÏ trªn c¬ së kü thuËt tèt, th× tiÒm n¨ng rõng nhiÒu tÇng sÏ ph¸t huy t¸c dông to lín [16] vµ xu thÕ ngµy nay muèn ph¸t triÓn rõng trång hçn giao [2]. Tuy nhiªn, viÖc trång rõng hçn giao, nhÊt lµ trång víi môc ®Ých s¶n xuÊt gç cßn Ýt ®­îc sö dông réng r·i bëi v× sù t¨ng thªm s¶n l­îng gç th­êng kh«ng ®­îc thÊy râ. Mét trong nh÷ng nguyªn nh©n chñ yÕu cho ®iÒu ®ã lµ sù lùa chän loµi c©y chung sèng víi nhau vµ qu¶n lý c¹nh tranh [43], [48].

Víi môc ®Ých gãp phÇn thóc ®Èy trång rõng hçn giao s¶n xuÊt gç ë ViÖt Nam, thÝ nghiÖm trång hçn giao c¸c loµi c©y lÊy gç ®· ®­îc ViÖn Nghiªn cøu C©y nguyªn liÖu giÊy thiÕt lËp t¹i x· T©y Cèc huyÖn §oan Hïng tØnh Phó Thä do ACIAR tµi trî [48]. §Ó cã c¬ së khoa häc vµ thùc tiÔn ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ thÝ nghiÖm trång rõng hçn giao, ®Ò tµi: "Nghiªn cøu sinh tr­ëng cña L¸t hoa (Chukrasia tabularis A.Juss), Tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch), Giæi xanh (Michelia mediocris Dandy) vµ B¹ch ®µn (Eucalyptus urophylla S.Blake) trång thÝ nghiÖm hçn giao t¹i §oan Hïng - Phó Thä" ®· ®­îc thùc hiÖn. §­îc sù ®ång ý cña Khoa Sau ®¹i häc, Tr­êng ®¹i häc L©m nghiÖp, ®Ò tµi nµy lµ néi dung b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp ch­¬ng tr×nh ®µo t¹o th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp cña t¸c gi¶. 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu C¸c nghiªn cøu sinh tr­ëng cña nh÷ng loµi c©y ë rõng trång hçn giao ®· ®­îc tiÕn hµnh ë nhiÒu n­íc, c¶ ë vïng «n ®íi vµ nhiÖt ®íi trong nhiÒu thËp kû.

D­íi ®©y lµ mét sè kÕt qu¶ nghiªn cøu cã liªn quan ®Õn néi dung cña ®Ò tµi. Rõng trång hçn giao thµnh c«ng Nghiªn cøu sinh tr­ëng tõ mét sè thÝ nghiÖm ®· cho thÊy viÖc lùa chän loµi c©y phèi hîp cã ý nghÜa quyÕt ®Þnh ®Õn sù thµnh c«ng cña trång rõng hçn giao s¶n xuÊt gç. Nh÷ng ®iÒu tra cña Shilling (1925) vµ Buse (1931) ë Trung ¢u ®· chØ ra r»ng s¶n l­îng thÓ tÝch cña c¸c quÇn thô v©n sam vµ th«ng v­ît s¶n l­îng cña chóng trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi (dÉn tõ Wormald 1992) [50]. Jonsson (1962) [44] ®· thÊy r»ng trªn c¸c ®Þa ®iÓm trung gian, rõng hçn giao cña v©n sam Na uy vµ th«ng Scots sinh tr­ëng tèt h¬n, cho s¶n l­îng nhiÒu h¬n khi trång riªng biÖt.

Kennel (1965) thÊy r»ng ë Bayern-§øc, v©n sam trong hçn giao víi såi cã s¶n l­îng cao h¬n trong thuÇn loµi, nh­ng mÆt kh¸c såi l¹i mäc tèt h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi. Hçn giao cña bu-l« vµ v©n sam n©ng cao s¶n l­îng lªn 135 - 160% (Cuprov 1976 trÝch dÉn trong Wormald 1992 [50]). Linh sam Douglas trong quÇn thô hçn giao víi tuyÕt tïng ®á (Toona australis) ®¹t tíi 217 m3/ha so víi c¸c quÇn thô thuÇn loµi linh sam Douglas 203 m3/ha vµ tuyÕt tïng ®á chØ 175 m3/ha (Miller vµ Muray 1978 trÝch dÉn trong Wormald 1992 [50]). Jensen (1983) th«ng qua nghiªn cøu sinh tr­ëng thÊy r»ng ë §an m¹ch, v©n sam trong hçn giao víi linh sam b¹c cã s¶n l­îng cao h¬n chÝnh nã.

T­¬ng tù, bul« hçn giao víi th«ng mäc tèt h¬n bul« thuÇn loµi. Hçn giao 25-50% cña Betula pendula lµm t¨ng s¶n l­îng cña v©n sam ë tÊt c¶ c¸c tuæi (Mielikainen 1980 trÝch dÉn trong Burkhardt 1992 [33]). 4 C¸c hçn giao thµnh c«ng nhÊt lµ nh÷ng hçn giao cña c¸c c©y cè ®Þnh ®¹m vµ c©y kh«ng cè ®Þnh ®¹m. Trªn ®Þa ®iÓm thiÕu ®¹m, tæng sinh khèi cña c¸c hçn giao tèng qu¸n sñi ®á vµ linh sam Douglas t¨ng 2,5 lÇn [30].

Trong nh÷ng nghiªn cøu kh¸c, DeBell vµ céng sù ®· thÊy r»ng Eucalyptus grandis vµ Eucalyptus saligna ®· c¶i thiÖn t¨ng tr­ëng chiÒu cao trong hçn giao víi Albizia trªn nh÷ng ®Þa ®iÓm Èm ­ít h¬n. §Æc biÖt, hçn giao 34% Eucalyptus víi 66% Albizia cho thÊy s¶n l­îng lín nhÊt [29], [31], [32]. Nguyªn nh©n cña sù kh¸c nhau nµy cã thÓ lµ sù kÕt hîp cña (1) Sù sö dông dinh d­ìng nhiÒu h¬n cña Eucalyptus, (2) sù quay vßng dinh d­ìng lín h¬n d­íi Albizia, vµ (3) Sù dµnh ®­îc nhiÒu ¸nh s¸ng h¬n vµ sù sö dông ¸nh s¸ng hiÖu qu¶ trong c¸c quÇn thô hçn giao [31], [35], [37]. Ba kiÓu rõng trång, mçi kiÓu (rõng trång) lµ hçn giao cña 4 loµi c©y b¶n ®Þa cã sù chÞu bãng kh¸c nhau trong vïng ®Êt thÊp Èm ­ít cña Costa Rica cho thÊy r»ng tõ 2-4 n¨m tuæi, ®­êng kÝnh ngang ngùc trong c¸c quÇn thô hçn giao lµ lín h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn loµi cña nh÷ng loµi mäc nhanh nhÊt [42].

ThiÖt h¹i do s©u bÖnh còng Ýt nghiªm träng trong hçn giao ®èi víi 3 trong sè 12 loµi ®­îc kiÓm tra vµ gi¸ thµnh trång rõng ®èi víi c¸c loµi mäc chËm trong hçn giao thÊp h¬n trong trång thuÇn loµi, hçn giao cã s¶n l­îng t­¬ng ®èi cao, céng víi lîi thÕ c¸c loµi kh¸c cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. Mét nghiªn cøu kh¸c ë vïng ®Êt thÊp thuéc §¹i T©y D­¬ng cña Costa Rica chØ ra r»ng th«ng th­êng t¨ng tr­ëng cña Hyeronima alchorneoides vµ Cordia alliodora trong hçn giao nhanh h¬n trong c¸c quÇn thô thuÇn. §iÒu ®ã cã thÓ lµ do sù kh¸c nhau trong h×nh häc hÖ thèng rÔ vµ t¸n cho phÐp phèi hîp loµi trong kh«ng gian mét c¸ch hiÖu qu¶ [41], [42]. Parrotta (1999) [47] ®· b¸o c¸o r»ng ë 4 n¨m tuæi c¶ 2 loµi Eucalyptus robusta vµ Casuarina trong rõng hçn giao víi tØ lÖ 50/50 cao h¬n ®¸ng kÓ so víi c¸c quÇn thô ®¬n loµi cña c¸c loµi ®ã.

Hçn giao 48 th¸ng tuæi cña Eucalyptus camaldulensis vµ Acacia auriculiformis ë Th¸i lan ®· cho thÊy tØ lÖ t¨ng tr­ëng cña Eucalyptus t¨ng 15% so víi trong thuÇn loµi [49]. 5 ë miÒn B¾c Queensland-Australia, Cameron vµ Jermyn (1992) [34], Keenan vµ céng sù (1995) [45] b¸o c¸o r»ng chØ cã hai nghiªn cøu vÒ rõng hçn giao l©u dµi. Mét trong sè ®ã lµ rõng trång cña tuyÕt tïng ®á d­íi t¸n c©y phï trî Grevillea robusta. Nghiªn cøu thø hai bao gåm Flindersia brayleyana trång víi Araucaria cunninghamii vµo n¨m 1931.

C¶ hai loµi ®· sinh tr­ëng tèt ë rõng hçn giao vµ cã mét sè b»ng chøng r»ng hçn giao ®· c¶i thiÖn kÕt qu¶ sinh tr­ëng cña Flindersia. Theo Lamb (1993) [46] ë n¬i ®Êt s©u Araucaria cã nhiÒu rÔ nhá h¬n cña Flindersia. Tøc lµ, cã b»ng chøng ®­a ra gi¶ thiÕt r»ng cã sù ph©n chia cña rÔ theo chiÒu th¼ng ®øng trong ®Êt vµ v× thÕ cã thÓ gi¶m sù c¹nh tranh ë rÔ gi÷a hai loµi. H¬n n÷a, còng ®· cã b¸o c¸o r»ng c¸c c©y Flindersia trong rõng trång hçn giao lín h¬n Flindersia trång thuÇn loµi.

Nguyªn nh©n cña ®iÒu ®ã cã kh¶ n¨ng lµ cã sù ph©n phèi l¹i nguån carbon tõ nh÷ng cµnh thÊp vµo t¨ng tr­ëng th©n c©y lín h¬n, ®­îc g©y ra bëi c¸c c©y Araucaria cao xung quanh. Nghiªn cøu cña Huúnh §øc Nh©n (2001) [43] ®· chøng minh ®­îc r»ng ë miÒn B¾c Queensland (Australian), trong sè bèn loµi ®­îc kiÓm tra, ba loµi cã sinh tr­ëng vµ h×nh d¹ng th©n c©y ë rõng trång hçn giao tèt h¬n ë rõng thuÇn lo¹i cña chóng sau trång 38 th¸ng. L­îng t¨ng thªm lín nhÊt ®­îc ghi nhËn ë rõng hçn giao gi÷a B¹ch ®µn víi c¸c loµi c©y chÞu bãng, vÝ dô víi Flindersia t¨ng h¬n 62%. Hçn giao cã ¶nh h­ëng ®Õn cÊu tróc t¸n cña c¸c loµi, Eucalyptus vµ Elaeocarpus hçn giao víi Flindersia cã thÓ tÝch t¸n lín h¬n so víi trång thuÇn loµi.

Nh÷ng rõng trång hçn giao kh«ng thµnh c«ng ë c¸c n­íc B¾c ¢u, Agestam (1985) [27] ®· kh«ng thÓ chØ ra r»ng quÇn thô hçn giao cña v©n sam Na uy cã søc sinh tr­ëng vµ s¶n l­îng cao h¬n quÇn thô thuÇn loµi [33]. TÝnh bÊt hîp cña th«ng hçn giao víi c¸c loµi c©y l¸ réng dÉn ®Õn th«ng sinh tr­ëng kÐm, s¶n l­îng thÊp (Darah vµ Dodds 1967 trÝch dÉn tõ Wormald 1992 [50]). T­¬ng tù, ãc chã ®en vµ th«ng ®á cã kÕt qu¶ rÊt xÊu, ®«i khi g©y chÕt (Alten 1968 trÝch dÉn tõ Wormald 1992 [50]).