Nghiên cứu sinh kế ngoài ngư cho lao động trẻ ở cộng đồng đầm phá tam giang cầu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TRẦN NHẬT TƯỜNG VI NGHIÊN CỨU SINH KẾ NGOÀI NGƯ CHO LAO ĐỘNG TRẺ Ở CỘNG ĐỒNG ĐẦM PHÁ TAM GIANG – CẦU HAI, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG MÃ SỐ: 60.10 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS TÔN THẤT PHÁP Huế, 2013 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hỗ trợ tận tình của giáo viên hướng dẫn là PGS. TS Tôn Thất Pháp. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong luận văn này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây. Mọi số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tôi thu thập từ các nguồn khác nhau, các tham khảo dùng trong luận văn đều được trích dẫn rõ ràng trong phần tài liệu tham khảo.

Tác giả luận văn Trần Nhật Tường Vi LỜI CÁM ƠN Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ này, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn có sự hướng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô cũng như sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người Thầy kính mến của tôi là PGS. TS Tôn Thất Pháp, người đã tận tình dẫn dắt, chỉ bảo và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn. Xin gởi lời tri ân nhất của tôi đối với những điều mà Thầy đã dành cho tôi.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới: - Toàn thể quý Thầy Cô trong bộ môn khoa Sinh học – Trường Đại Học Khoa Học Huế đã truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu cho đến khi thực hiện đề tài luận văn. - Cán bộ UBND các xã Lộc Bình, Vinh Hưng, Vinh Phú, Vinh Giang, Hương Phong, Quảng Lợi, Điền Hải đã tận tình hỗ trợ tôi trong việc thu thập thông tin và nhiệt tình giúp đỡ trong suốt quá trình làm luận văn. - Các hộ gia đình đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong những chuyến thực địa tại các điểm nghiên cứu. - Bạn Nguyễn Thị Quỳnh Trâm, người đã đồng hành cùng tôi trên mọi nẻo đường, cùng chia sẻ những niềm vui cũng như những khó khăn trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.

- Tập thể lớp cao học quản lý môi trường 2011 – 2013. Cuối cùng tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình đã không ngừng động viên, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện luận văn. Huế, 2013 Trần Nhật Tường Vi MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cám ơn Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục hình, sơ đồ, biểu đồ MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Tình hình nghiên cứu và tính mới của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn. Kết cấu luận văn .11 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên.

Các đặc điểm địa lý. Hình thái và cấu trúc đầm phá TG-CH. Đặc điểm về khí hậu. Đặc điểm về thủy văn.

Đa dạng sinh học đầm phá TG-CH. Đặc điểm kinh tế - xã hội. Cơ sở hạ tầng. Giá trị kinh tế.

Các khái niệm liên quan đến đề tài. Khái niệm về sinh kế, sinh kế bền vững. Sinh kế và sinh kế bền vững. Khung phân tích sinh kế.

Các khái niệm về lao động và sinh kế ngoài ngư. Các khái niệm về lao động. Sinh kế ngoài ngư. Khái quát hoạt động khai thác và nuôi trồng thủy sản ở đầm phá TG-CH.

Khai thác thủy sản. Nuôi trồng thủy sản .29 Chương 2: THỰC TRẠNG SINH KẾ CỦA LAO ĐỘNG TRẺ NGOÀI NGƯ VÙNG ĐẦM PHÁ. Đặc điểm lao động tại các hộ ngư nghiệp trên địa bàn nghiên cứu. Thực trạng tiếp cận nghề ngoài ngư của giới lao động trẻ ngoài ngư.

Thực trạng lao động của giới lao động trẻ. Độ tuổi của lao động trẻ làm ngoài ngư. Xu hướng hoạt động nghề ngoài ngư theo địa điểm của lao động trẻ vùng đầm phá. Xu hướng hoạt động nghề ngoài ngư của lao động trẻ đầm phá.

Chất lượng nghề của lao động trẻ ngoài ngư. Trình độ học vấn của lao động trẻ ngoài ngư. Sự tiếp cận nghề ngoài ngư của lao động trẻ. Đào tạo nghề cho lao động trẻ.

Thu nhập của lao động trẻ ngoài ngư. Hỗ trợ kinh tế của lao động trẻ cho gia đình. Những yếu tố hỗ trợ, cản trở phát triển nghề ngoài ngư cho lao động trẻ. Chính sách hỗ trợ về nghề nghiệp cho lao động trẻ cộng đồng ngư dân đầm phá.

Vai trò của các trung tâm đào tạo nghề địa phương đối với phát triển nghề ngoài ngư cho lao động trẻ vùng đầm phá. Phân tích những yếu tố thúc đẩy và cản trở lao động trẻ trong quá trình tiếp cận với sinh kế ngoài ngư .56 Chương 3: GIẢI PHÁP SINH KẾ NGOÀI NGƯ CHO LAO ĐỘNG TRẺ VÙNG ĐẦM PHÁ. Những tồn tại trong phát triển nghề ngoài ngư cho lao động trẻ. Giải pháp chiến lược.

Giải pháp cụ thể. Đa dạng sinh kế tại địa phương. Giải pháp tuyên truyền. Đào tạo nghề ngoài ngư cho lao động trẻ.

Giải pháp về chính sách .63 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 64 TÀI LIỆU THAM KHẢO .66 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Nghĩa HST: Hệ sinh thái KTTS: Khai thác thủy sản LĐ – TB – XH: Lao động – Thương binh – Xã hội NACA: Trung tâm Nuôi trồng Thuỷ sản Châu Á Thái Bình Dương NTTS: Nuôi trồng thủy sản QĐ: Quyết định TG-CH: Tam Giang – Cầu Hai TTH: Thừa Thiên Huế UBND: Ủy ban nhân dân DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Đặc điểm lao động ở các hộ ngư nghiệp tại các xã trên địa bàn nghiên cứu.2: Phân chia nhóm nghề của lao động trẻ ngoài ngư ở phá Tam Giang - Cầu Hai.3: Bảng phân tích những yếu tố thúc đẩy và cản trở lao động trẻ vùng đầm phá trong quá trình tiếp cận với sinh kế ngoài ngư.57 DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ HÌNH Hình 1.1: Bản đồ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, tỉnh Thừa Thiên Huế.1: Khung phân tích sinh kế bền vững của DFID.2: Khung sinh kế bền vững vùng ven biển của IMM.1: Quy trình chung tổ chức đào tạo nghề nghiệp tại xã.1: Dự báo tỉ suất phụ thuộc dân số Việt Nam.2: Phân loại lao động trẻ theo độ tuổi ở cộng đồng đầm phá trong địa bàn nghiên cứu.3: Phân loại lao động ngoài ngư vùng đầm phá theo địa bàn làm việc.4: Biểu đồ phân loại ngành nghề của lao động trẻ ngoài ngư vùng đầm phá.5: Ngành nghề mang tính chất đơn giản của lao động trẻ ngoài ngư đầm phá.6: Cơ cấu nghề may của lao động trẻ ngoài ngư vùng đầm phá theo giới tính.7: Phân chia lao động trẻ ngoài ngư vùng đầm phá tại điểm nghiên cứu theo trình độ học vấn.8: Trình độ học vấn của lao động trẻ ngoài ngư theo giới tính.9: So sánh trình độ học vấn của lao động trẻ ở 2 xã Điền Hải và Vinh Phú.10: Phân loại nghề nghiệp (theo yêu cầu của nghề đối với lao động) của lao động trẻ vùng đầm phá TG-CH.11: Biểu đồ phân chia lao động trẻ vùng đầm phá ở vùng nghiên cứu theo.12: Thu nhập bình quân/tháng của lao động trẻ làm nghề ngoài ngư vùng.13: Sự hỗ trợ của lao động trẻ ngoài ngư vùng đầm phá tại điểm nghiên cứu vào thu nhập của gia đình theo giới tính. Tính cấp thiết của đề tài Hệ đầm phá TG-CH là một trong những loại hình thủy vực tiêu biểu ở dải ven biển miền Trung nước ta. Đầm phá TG-CH có diện tích khoảng 22.000ha với chiều dài hơn 60km.

Về mặt địa mạo, đầm phá TG-CH thuộc kiểu hình đầm phá gần kín. Đầm phá thể hiện mối quan hệ khăng khít giữa đất liền và biển. Với sự tương tác giữa hai khối nước mặn và ngọt, hệ đầm phá có nền độ mặn khá cao và giữ được một biến động khá đều theo thời gian và không gian. Chính tính chất này đã tạo cho đầm phá TG-CH nguồn tài nguyên phong phú, giữ vai trò to lớn đối với nuôi trồng và khai thác thủy sản, giao thông - cảng, du lịch, nông nghiệp, điều hòa khí hậu, môi trường.

Với nguồn tài nguyên thủy sinh phong phú, đầm phá TG-CH là nơi cung cấp nguồn sống chủ yếu và trực tiếp cho sinh kế cộng đồng dân cư ở ven đầm phá. Tuy nhiên trong những năm gần đây ngư dân đã gặp nhiều khó khăn trong nghề thủy sản do nguồn lợi đầm phá ngày càng cạn kiệt, trong khi đó dân số ngày càng gia tăng, số thanh niên nông thôn đến tuổi lao động cũng không ngừng tăng lên khiến cho lực lượng lao động bổ sung hằng năm ngày càng lớn, dư thừa lực lượng lao động, điều này tạo nên sức ép to lớn đối với tài nguyên thủy sản vùng đầm phá. Sự cạnh tranh trong việc sử dụng nguồn lợi ngày càng tăng giữa các hộ ngư nghiệp trong khi thu nhập từ thủy sản ngày một giảm sút.Và cùng với tình hình đó, những hoạt động khai thác và đánh bắt ồ ạt, chưa được quản lý chặt chẽ đã khiến cho nguồn lợi đầm phá trở nên nghèo đi, ảnh hưởng đến sinh kế người dân ở đây. Vì vậy việc phát triển kinh tế xã hội bằng các nghề thủy sản đã không còn hiệu quả như những năm trước đây nữa.

Người dân cứ mãi phụ thuộc vào nguồn tài nguyên đầm phá trong khi bản thân nó lại đang cạn dần. Do đó, cần phải tìm ra giải pháp để khắc phục tình trạng trên sao cho vừa đảm bảo phát triển kinh tế xã hội vừa gắn với bảo vệ môi trường. Lực lượng lao động trẻ nằm trong độ tuổi thanh niên, là lực lượng lao động cơ bản, có vai trò quyết định trong sự nghiệp công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn trên 2 cả nước nói chung, ở đầm phá tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng.