Luận án: Ứng dụng siêu âm nội soi chẩn đoán giai đoạn ung thư trực tràng - Vũ Hồng Anh

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ công trình nào khác. TÁC GIẢ LUẬN ÁN NCS. Vũ Hồng Anh LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án, tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của quý Thầy, Cô giáo, các nhà Khoa học, các anh, chị, em, bạn bè, đồng nghiệp và những người thân yêu.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đối với Ban Giám đốc Học viện Quân y cùng các Phòng, Ban khác đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi luôn biết ơn PGS. Trần Việt Tú và Bộ môn Nội tiêu hóa Học viện Quân y đã dành cho tôi những điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành chương trình học tập và nghiên cứu khoa học. Tôi xin trân trọng cảm ơn sâu sắc tới PGS.

Nguyễn Thúy Vinh đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi xin cám ơn quý Thầy, Cô giáo đã tham gia giảng dạy và giúp đỡ tôi rất nhiều trong thời gian qua. Tôi xin được tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng đến quý Thầy Giáo sư, Tiến sỹ trong Hội đồng chấm luận án đã dành nhiều thời gian, công sức chỉ dẫn, giúp đỡ tôi trong quá trình hoàn thiện và bảo vệ thành công luận án. Tôi chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám đốc Bệnh viện E đã tạo điều kiện tốt nhất để tôi học tập và nghiên cứu.

Tôi luôn biết ơn gia đình, người thân, bạn bè và các đồng nghiệp đã hỗ trợ, động viên, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi yên tâm học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Vũ Hồng Anh MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình, ảnh ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Giải phẫu trực tràng.

Hình thể và cấu tạo trực tràng. Liên quan giải phẫu. Mạch máu và hạch bạch huyết. Dịch tễ học ung thƣ trực tràng.

Trên thế giới. Sinh bệnh học ung thƣ trực tràng. Yếu tố dinh dưỡng. Các tổn thương tiền ung thư.

Yếu tố di truyền. Gen sinh ung thư và gen ức chế sinh ung thư. Biểu hiện lâm sàng. Triệu chứng cơ năng.

Triệu chứng thực thể. Các phƣơng pháp chẩn đoán ung thƣ trực tràng. Siêu âm nội trực tràng. Chụp cắt lớp vi tính.

Chụp cộng hưởng từ. Chụp cắt lớp niêm mạc đại trực tràng. Các xét nghiệm khác. Siêu âm nội soi trong chẩn đoán ung thƣ trực tràng.

Lịch sử phát triển siêu âm nội soi. Nguyên lý hoạt động siêu âm nội soi. Hình ảnh thành trực tràng trên siêu âm nội soi. Đánh giá ung thư trực tràng trên siêu âm nội soi.

SANS để phát hiện ung thư trực tràng tái phát. Đặc điểm mô bệnh học và phân loại ung thƣ trực tràng. Phân loại mô bệnh học. Tổn thương vi thể.

Các thể ung thư khác của trực tràng. Phân loại giai đoạn ung thư trực tràng theo giải phẫu bệnh. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. Các nghiên cứu trên thế giới.

Các nghiên cứu ở Việt Nam. 35 CHƢƠNG 2 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu.

Các bước tiến hành. Chỉ tiêu nghiên cứu. Xử lý số liệu. Các biện pháp khống chế sai số.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. 56 CHƢƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Khảo sát đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, siêu âm nội soi và mô bệnh học của ung thƣ trực tràng. Đặc điểm lâm sàng.

Một số xét nghiệm cận lâm sàng. Hình ảnh nội soi trực tràng. Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính. Hình ảnh siêu âm nội soi.

Đặc điểm mô bệnh học sau phẫu thuật. Đánh giá kết quả chẩn đoán của siêu âm nội soi trong xác định giai đoạn ung thƣ trực tràng. Đối chiếu hình ảnh siêu âm nội soi với một số đặc điểm lâm sàng. Đối chiếu hình ảnh siêu âm nội soi với xét nghiệm máu.

Đối chiếu hình ảnh siêu âm nội soi với hình ảnh nội soi thường. Đối chiếu hình ảnh siêu âm nội soi với hình ảnh cắt lớp vi tính. Đối chiếu hình ảnh siêu âm nội soi với kết quả mô bệnh học. 78 CHƢƠNG 4 BÀN LUẬN.

Khảo sát đặc điểm lâm sàng, hình ảnh nội soi, siêu âm nội soi và mô bệnh học của ung thƣ trực tràng. Đặc điểm về tuổi và giới. Các triệu chứng lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng.

Hình ảnh nội soi. Hình ảnh cắt lớp vi tính. Đặc điểm mô bệnh học. Hình ảnh siêu âm nội soi.

Kết quả chẩn đoán của siêu âm nội soi trong xác định giai đoạn ung thƣ trực tràng. Kết quả siêu âm nội soi trong đánh giá mức độ xâm lấn thành. Giá trị của siêu âm nội soi trong chẩn đoán mức độ xâm lấn hạch. Các giá trị khác của siêu âm nội soi.

Đánh giá ưu nhược điểm của siêu âm nội soi. 111 NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 117 CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH SÁCH BỆNH NHÂN NGHIÊN CỨU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 BC Bạch cầu Carcino-Embryonic Antigen 2 CEA (Kháng nguyên bào thai) 3 CHT Cộng hưởng từ 4 CLVT Cắt lớp vi tính 5 CT Computed Tomography (Chụp cắt lớp vi tính) 6 EUS Endoscopic Ultrasonography (Siêu âm nội soi) EUS-Fine Needle Aspiration 7 EUS-FNA (Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ qua siêu âm nội soi) 8 GPB Giải phẫu bệnh 9 HC Hồng cầu 10 MBH Mô bệnh học 11 MRI Magnetic Resonance Imaging Positron Emission Tomography 12 PET (Ghi hình cắt lớp bằng bức xạ positron) 13 SANS Siêu âm nội soi 14 SANTT Siêu âm nội trực tràng 15 SL Số lượng 16 TC Tiểu cầu 17 TCXQ Tổ chức xung quanh 18 TL Tỷ lệ Rigid Transrectal Ultrasound 19 TRUS (Siêu âm nội trực tràng) 20 UTBM Ung thư biểu mô 21 UTĐTT Ung thư đại trực tràng 22 UTTT Ung thư trực tràng DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Phân bố theo tuổi và giới.

Các triệu chứng lâm sàng. Kết quả xét nghiệm CEA. Dạng đại thể của khối u trực tràng. Kích thước lớn nhất của khối u.

Mức độ gây hẹp lòng trực tràng. Vị trí khối u trên nội soi. Đặc điểm hình ảnh khối u trên phim chụp cắt lớp vi tính. Đặc điểm xâm lấn khối u trên siêu âm nội soi.

Đặc điểm di căn hạch trên siêu âm nội soi. Phân loại giai đoạn TNM bằng siêu âm nội soi. Phân loại giai đoạn TNM theo mô bệnh học sau phẫu thuật. Chẩn đoán giai đoạn bệnh theo mô bệnh học sau phẫu thuật.

Hình dạng u trên nội soi với mức độ xâm lấn mô bệnh học. Vị trí u trên nội soi so với mức độ xâm lấn mô bệnh học. Đối chiếu mức độ gây hẹp trực tràng trên nội soi. 69 với mức độ xâm lấn mô bệnh học.

Đối chiếu kích thước khối u trên nội soi. 69 với mức độ xâm lấn mô bệnh học. Đối chiếu hình dạng u trên cắt lớp vi tính với mức độ xâm lấn trên mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán mức độ xâm lấn trên cắt lớp vi tính với mức độ xâm lấn trên mô bệnh học.

Kết quả chẩn đoán hạch trên phim chụp cắt lớp vi tính với mức độ xâm lấn trên mô bệnh học. Mức độ xâm lấn u trên siêu âm nội soi với đặc điểm lâm sàng. Di căn hạch trên siêu âm nội soi với đặc điểm lâm sàng. Mức độ xâm lấn u trên siêu âm nội soi với xét nghiệm máu.

Mức độ di căn hạch trên siêu âm nội soi với xét nghiệm máu. Mức độ xâm lấn u trên siêu âm nội soi với hình ảnh nội soi. Mức độ xâm lấn hạch trên siêu âm nội soi với hình ảnh nội soi. Kết quả chẩn đoán mức độ xâm lấn bằng siêu âm nội soi với hình ảnh cắt lớp vi tính.

Kết quả chẩn đoán mức độ xâm lấn hạch bằng siêu âm nội soi với hình ảnh cắt lớp vi tính. Mức độ xâm lấn u trên siêu âm nội soi với mô bệnh học. Mức độ xâm lấn hạch trên siêu âm nội soi với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán giai đoạn T bằng siêu âm nội soi.

79 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán mức độ xâm lấn bằng siêu âm nội soi. 79 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán giai đoạn T1 bằng siêu âm nội soi.

80 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán giai đoạn T2 bằng siêu âm nội soi. 80 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán giai đoạn T3 bằng siêu âm nội soi.

80 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán giai đoạn T4 bằng siêu âm nội soi. 81 với mô bệnh học. Kết quả chẩn đoán hạch trên siêu âm nội soi với mô bệnh học.

81 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Phân bố bệnh nhân theo giới. Tỷ lệ giảm huyết sắc tố của bệnh nhân. Kết quả xét nghiệm nhóm máu.

Tổn thương polyp phối hợp trên nội soi. Đặc điểm âm của khối u trên siêu âm nội soi. Chẩn đoán độ biệt hóa tế bào khối u bằng mô bệnh học. 67 DANH MỤC HÌNH, ẢNH Hình Tên hình Trang 1.

Thiết đồ cắt dọc hậu môn trực tràng. Tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng ở các nước khu vực Châu Á-Thái Bình Dương. Hình ảnh trực tràng bình thường trên cộng hưởng từ. Ung thư trực tràng đoạn thấp lan vào cơ thắt trong hậu môn.

Hình ảnh khối u trực tràng giai đoạn T3 trên cộng hưởng từ. Hình ảnh 5 lớp của thành trực tràng bình thường. Cấu trúc 5 lớp của thành trực tràng trên siêu âm nội soi. Hình ảnh khối u trên siêu âm nội soi xâm lấn lớp cơ trực tràng (giai đoạn T2).