Luận án Tiến sĩ: Quản lý Nhà nước về Dịch vụ Cảng biển tại Việt Nam - Nghiên cứu của NCS. Hoàng Thị Lịch

BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM NCS. HOÀNG THỊ LỊCH QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DỊCH VỤ CẢNG BIỂN TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HẢI PHÒNG - 2020 BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM HOÀNG THỊ LỊCH QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ DỊCH VỤ CẢNG BIỂN TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGÀNH: TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI; MÃ SỐ: 9840103 CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thanh Thủy 2. Bùi Thiên Thu HẢI PHÒNG - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Hoàng Thị Lịch, NCS luận án tiến sĩ kinh tế “QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam”.

Tôi xin cam đoan đây là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện, không sao chép bất hợp pháp nào từ các công trình của các NCS khác trong và ngoài nƣớc. Các thông tin, dữ liệu đƣợc sử dụng trong luận án hoàn toàn trung thực và chính xác, đƣợc thu thập từ những nguồn đáng tin cậy trong và ngoài nƣớc và đƣợc trích dẫn đầy đủ trong tài liệu tham khảo của luận án. Hải phòng, ngày 16 tháng 12 năm 2020 Nghiên cứu sinh Hoàng Thị Lịch i LỜI CẢM ƠN Tôi là Hoàng Thị Lịch, NCS của luận án tiến sĩ kinh tế “QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam”. Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến Ban Giám Hiệu, Khoa Kinh tế, Viện đào tạo Sau Đại học trƣờng Đại học Hàng hải Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi nhất để cho tôi đƣợc hoàn thiện luận án này.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn cô PGS.TS Nguyễn Thanh Thủy và thầy TS Bùi Thiên Thu đã rất tận tâm và dành rất nhiều thời gian định hƣớng và hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình học tiến sĩ để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi cũng dành những lời cảm ơn chân thành nhất đến ban lãnh đạo các DN cảng tại Việt Nam đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi nhiệt tình trong quá trình tôi hoàn thiện bản khảo sát cũng nhƣ cung cấp những thông tin và những lời góp ý chân thành nhất cho luận án của tôi. Lời cuối cùng tôi muốn gửi lời cảm ơn đến các các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp đã và đang công tác tại Khoa Kinh tế, tại trƣờng; bạn bè đồng nghiệp từ nƣớc ngoài và những ngƣời thân yêu nhất của tôi đã luôn cho tôi những lời góp ý, lời khuyên và lời động viên, cổ vũ chân thành nhất. Đây là những động lực giúp tôi có đủ niềm tin và là chỗ dựa vững chắc để tôi có thể hoàn thành luận án tiến sĩ của mình.

ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU. vi DANH MỤC CÁC BẢNG.

viii DANH MỤC CÁC HÌNH. ix MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN QLNN VỀ DỊCH VỤ CẢNG BIỂN .1 Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài .1 Tổng quan các nghiên cứu về dịch vụ cảng biển .2 Tổng quan các nghiên cứu về QLNN về dịch vụ cảng biển .2 Tình hình nghiên cứu trong nƣớc.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về dịch vụ cảng biển .2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về QLNN về dịch vụ cảng biển .3 Các nghiên cứu khác có liên quan .3 Khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .1 Khoảng trống nghiên cứu .2 Câu hỏi nghiên cứu. 15 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM QLNN VỀ DỊCH VỤ CẢNG BIỂN .1 Cơ sở lý luận về QLNN đối với dịch vụ cảng biển.1 Cơ sở lý luận về QLNN .2 Cơ sở lý luận về dịch vụ cảng biển .3 Cơ sở lý luận về QLNN về dịch vụ cảng biển .4 Mô hình và các giả thiết nghiên cứu tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .2 Kinh nghiệm QLNN về dịch vụ cảng biển trên thế giới .1 Kinh nghiệm của Singapore .2 Kinh nghiệm của Nhật .3 Kinh nghiệm của Trung Quốc .4 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. 56 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Quy trình nghiên cứu. Nghiên cứu tài liệu.

Nghiên cứu định tính. Nghiên cứu định lƣợng sơ bộ .4 Bƣớc 4 Nghiên cứu định lƣợng chính thức.2 Nguồn dữ liệu, phƣơng pháp thu thập dữ liệu .1 Nguồn dữ liệu .2 Phƣơng pháp thu thập dữ liệu .3 Nghiên cứu định tính .1 Phƣơng pháp thu thập dữ liệu .2 Mẫu nghiên cứu. Nghiên cứu định lƣợng.1 Quy trình chọn mẫu trong nghiên cứu định lƣợng.2 Công cụ thu thập dữ liệu .3 Công cụ phân tích dữ liệu .4 Phân tích dữ liệu.5 Một số phƣơng pháp sử dụng trong luận án .1 Phƣơng pháp thống kê mô tả.2 Phƣơng pháp thống kê suy diễn .3 Phƣơng pháp phân tích hồi quy. 75 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.

THỰC TRẠNG VÀ TÁC ĐỘNG CỦA QLNN ĐỐI VỚI DỊCH VỤ CẢNG BIỂN TẠI VIỆT NAM .1 Thực trạng QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .1 Thực trạng về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .2 Thực trạng QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .2 Tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .1 Mô tả đặc điểm mẫu điều tra .2 Phân tích mức độ tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển .3 Đánh giá chung về QLNN đối với dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .1 Kết quả đạt đƣợc. 112 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN NỘI DUNG QLNN VỀ DỊCH VỤ CẢNG BIỂN TẠI VIỆT NAM .1 Cơ sở xây dựng giải pháp nhằm hoàn thiện nội dung QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt Nam .1 Các quan điểm, định hƣớng, chiến lƣợc của Đảng và Nhà nƣớc .2 Các hiệp định và cam kết mà Việt Nam đã tham gia .2 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện nội dung QLNN về dịch vụ cảng tại Việt Nam .1 Quan điểm hoàn thiện nội dung QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt nam. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện nội dung QLNN về dịch vụ cảng biển tại Việt nam.

120 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5. 126 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC. Error! Bookmark not defined. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

Error! Bookmark not defined. v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU Chữ viết tắt Giải thích ANOVA Analysis of variance (Phân tích phƣơng sai) Asia-Pacific Economic Cooperation APEC (Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dƣơng) ASEAN Free Trade Area AFTA (Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN) CFA Confirmatory Factor Analysis (Phân tích yếu tố khẳng định) CNXH Chủ nghĩa xã hội DN DN DWT Deadweight Tonnage EFA Exploratory Factor Analysis (Phân tích nhân tố) GDP Gross Domestic Product (Tổng sản phẩm quốc nội) GT Gross Tonnage GTVT Giao thông Vận tải Kaiser-Meyer-Olkin (Kiểm định KMO là chỉ số dùng để so KMO sánh độ lớn của hệ số tƣơng quan giữa 2 biến Xi và Xj với hệ số tƣơng quan riêng phần của chúng) KT-XH Kinh tế - Xã hội Liner Shipping Connectivity Index LSCI (Chỉ số kết nối vận chuyển tàu chợ) Maritime and Port Authority of Singapore MPA (Chính quyền cảng Singapore) NCS Nghiên cứu sinh NCKH Nghiên cứu khoa học Nxb Nhà xuất bản vi QLNN QLNN Statistical Package for the Social Sciences (phần mềm SPSS 22.0 thống kê đƣợc dùng phổ biến cho các nghiên cứu điều tra xã hội học và kinh tế lƣợng) TEU Twenty-foot Equivalent Unit Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thƣơng mại và Phát triển UNCTAD (United Nations Conference on Trade and Development) VTB Vận tải biển VTS Vessel Traffic Service (Hệ thống quản lý hành hải tàu) Partial least squares structural equation modeling (Mô hình PLS – SEM cấu trúc tuyến tính bình phƣơng tối thiểu riêng phần) SEM Structural Equation Modeling (Mô hình cấu trúc tuyến tính) WTO World Trade Organization (Tổ chức Thƣơng mại thế giới) XHCN Xã hội chủ nghĩa vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Các mô hình quản lý cảng biển trên thế giới .1 Tóm tắt các yếu tố (Nội dung) của QLNN tác động đến dịch vụ cảng .2 Các khái niệm trong mô hình .3 Cảng biển và cơ quan quản lý cảng tại Nhật Bản.4 Các văn bản luật liên quan đến dịch vụ cảng biển tại Nhật Bản .1 Các nhân tố phản ánh tác động của QLNN đến dịch vụ cảng biển tại các DN cảng biển Việt Nam. 2 Kết quả hệ số Cronbach’s Alpha .3 Tổng hợp kết quả phân tích CFA cho thang đo các yếu tố tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển .4 Hiệp phƣơng sai .1 Phân loại cảng biển theo quy mô .2 Chất lƣợng cơ sở hạ tầng của Việt Nam .3 Cơ cấu DN khảo sát theo khu vực địa lý .4 Cơ cấu DN đƣợc khảo sát theo loại hình DN .5 Kết quả khảo sát dịch vụ cơ bản tại các DN cảng biển .6 Kết quả khảo sát dịch vụ giá trị gia tăng tại các DN cảng biển.7 Mô hình hồi quy phân tích mức độ tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển. 107 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1 Mô hình nghiên cứu tác động của QLNN đối với dịch vụ cảng biển .2 Sơ đồ vị trí cảng biển Singapore .3 Sơ đồ vùng hoạt động của STRATREP .4 Khối lƣợng hàng hóa thông qua cảng Singapore (2008 -2018) (1000T) .5 Khối lƣợng hàng container qua cảng từ 2008 – 2018 (Đơn vị 1000 TEU) .6 Sơ đồ cơ cấu tổ chức bộ máy QLNN về cảng biển tại Singapore .7 Sơ đồ các cảng biển chính của Nhật Bản .8 Lƣợng hàng container qua cảng Nhật Bản (2008 -2017) (TEU) .9 Sơ đồ các cảng chính tại Trung quốc .10 Danh sách 20 cảng biển lớn nhất thế giới năm 2017.

Mô hình QLNN về cảng biển Trung quốc giai đoạn 1949 - 1984 .12 Mô hình QLNN về cảng biển Trung quốc giai đoạn 1985 - 2001.13 Mô hình QLNN về cảng biển Trung quốc giai đoạn 2002 - nay .1 Quy trình nghiên cứu .2 Quy trình chọn mẫu trong nghiên cứu định lƣợng.3 Kết quả phân tích CFA.1 Chỉ số kết nối vận chuyển tàu chợ .2 Khối lƣợng hàng container thông qua các nhóm cảng biển Việt Nam (TEU) .3 Khối lƣợng hàng hóa thông qua các nhóm cảng biển Việt Nam (T)87 Hình 4.5 Tăng trƣởng lợi nhuận của các DN cảng biển và Logistics năm 2018 (%). 109 ix MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Việt nam là một quốc gia có hơn 3000 km bờ biển, có vùng biển rộng, có chỉ số hàng hải (Maritime Index) là 0,01, tức là trung bình 100 km đất liền có 01 km bờ biển, cao gấp 6 lần tỷ lệ này của thế giới.