Luận án quan hệ của vương quốc Ryukyu với các quốc gia Đông Á thế kỷ XV - XIX - Lê Thị Khánh Ly

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------- LÊ THỊ KHÁNH LY QUAN HỆ CỦA VƢƠNG QUỐC RYUKYU VỚI CÁC QUỐC GIA ĐÔNG Á THẾ KỶ XV – XIX LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ Hà Nội - 2016 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------- LÊ THỊ KHÁNH LY QUAN HỆ CỦA VƢƠNG QUỐC RYUKYU VỚI CÁC QUỐC GIA ĐÔNG Á THẾ KỶ XV – XIX Chuyên ngành: LỊCH SỬ THẾ GIỚI Mã số: 62 22 03.11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC GS. NGUYỄN VĂN KIM Hà Nội - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả luận án Lê Thị Khánh Ly TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành nhất đến GS,TS Nguyễn Văn Kim, người Thầy đã luôn tận tâm giúp đỡ, chỉ dạy và khích lệ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu từ khi tôi còn là một sinh viên cho đến khi hoàn thành luận án. Tôi cũng xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới GS Vũ Dương Ninh là giáo viên hướng dẫn luận án năm đầu tiên của tôi; xin tri ân tới các Thầy, Cô giáo bộ môn Lịch sử Thế giới, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các anh, em trong Nhóm nghiên cứu Thương mại châu Á, bạn bè đồng nghiệp của tôi tại Khoa Văn hóa học và Trường Đại học Văn hóa Hà Nội và các nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Đông Bắc Á, Viện nghiên cứu Đông Nam Á. đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình trong quá trình học tập và hoàn thiện luận án. Xin chân thành cảm ơn bố mẹ, gia đình, đặc biệt là chồng và các con tôi đã là chỗ dựa vững chắc để tôi có thể vượt qua mọi khó khăn, phấn đấu đạt được những mục tiêu đặt ra trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Tôi xin trân trọng cảm ơn! Lê Thị Khánh Ly TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Các bộ sử và công trình nghiên cứu ở Việt Nam. Các bộ sử và công trình nghiên cứu trên thế giới.

Nhận xét về tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án. RYUKYU TRONG BỐI CẢNH ĐÔNG Á THẾ KỶ XV - XIX. Quá trình thống nhất của vƣơng quốc Ryukyu. Ryukyu trước khi thống nhất.

Quá trình thống nhất của vương quốc Ryukyu. Vƣơng quốc Ryukyu trong các mối bang giao khu vực (1429-1879). Những nhân tố ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của Ryukyu. Thời hoàng kim của vương quốc Ryukyu: mở rộng quan hệ với “thế giới Đông Á” (1429-1608).

Chính sách duy trì nền “độc lập tương đối” của Ryukyu (1609-1853). Sự suy vong của vƣơng quốc Ryukyu (1853-1879). QUAN HỆ GIỮA VƢƠNG QUỐC RYUKYU VỚI KHU VỰC ĐÔNG BẮC Á. Đƣờng lối đối ngoại của Ryukyu với các quốc gia Đông Bắc Á.

Quan hệ giữa Ryukyu - Trung Quốc thế kỷ XV - XIX. Ryukyu và chính sách đối ngoại mềm dẻo với Trung Quốc. Quan hệ giao thương giữa Ryukyu với Trung Quốc. Tiếp thu văn hóa và truyền thống giáo dục Trung Quốc.

Vai trò của người Hoa trong quan hệ của Ryukyu với các nước trong khu vực. Quan hệ giữa Ryukyu - Nhật Bản thế kỷ XV - XIX. Chính sách “thần thuộc hình thức” của Ryukyu trong quan hệ với Nhật Bản (1415-1609) .69 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chủ trương ngoại giao “cân bằng nước lớn” đối với Nhật Bản (1609-1879).

Hàng hóa trao đổi giữa Nhật Bản và Ryukyu thông qua chính sách “thuế hiện vật”. QUAN HỆ CỦA VƢƠNG QUỐC RYUKYU VỚI CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á THẾ KỶ XV - XIX. Sự thiết lập mối quan hệ bang giao của Ryukyu với khu vực Đông Nam Á. Nhu cầu mở rộng bang giao với khu vực Đông Nam Á.

Ryukyu thiết lập quan hệ bang giao với các nước Đông Nam Á. Mức độ quan hệ của Ryukyu với các quốc gia Đông Nam Á. Hàng hoá trao đổi giữa Ryukyu và Đông Nam Á. Hàng hoá đưa từ Ryukyu đến các quốc gia Đông Nam Á.

Hàng hóa từ Đông Nam Á tới Ryukyu. Quan hệ giữa Ryukyu với Đại Việt. MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ BANG GIAO VÀ LỊCH SỬ CỦA VƢƠNG QUỐC RYUKYU THẾ KỶ XV - XIX. Sự thăng trầm của Ryukyu trong bối cảnh Đông Á thế kỷ XV - XIX.

Quan hệ “nước lớn - nước nhỏ” ở Đông Á: số phận của các tiểu quốc. “Hệ thống thương mại Đông Á” và môi trường phát triển của vương quốc Ryukyu. Sự lựa chọn con đƣờng phát triển của Ryukyu. “Thể chế biển” Ryukyu - “cầu nối” thương mại khu vực Đông Á.

Đường lối đối ngoại linh hoạt là nhân tố quan trọng để bảo về độc lập .149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN .154 TÀI LIỆU THAM KHẢO .170 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Là một quốc đảo nhỏ ở khu vực Đông Bắc Á, tồn tại độc lập trong khoảng thời gian những năm 1429 - 1879, Ryukyu sớm nhận thức và tận dụng được những cơ hội phát triển từ điều kiện tự nhiên và xã hội chính trị khu vực. Trước thế kỷ XVII, Ryukyu đạt trình độ phát triển cao về kinh tế thương nghiệp, nắm giữ vai trò quan trọng trong hệ thống thương mại khu vực Đông Á. Năm 1879, Ryukyu bị sáp nhập vào lãnh thổ Nhật Bản, trở thành tỉnh Okinawa cho đến hiện nay.

Lịch sử phát triển độc đáo của vương quốc Ryukyu gắn liền với đường lối đối ngoại khôn khéo của triều đình Shuri với các quốc gia trong khu vực Đông Á. Trong sự phát triển đa dạng của các quốc gia châu Á, chính sách đối ngoại của quốc đảo này đã tạo nên dấu ấn, sự khác biệt với các nước. Trong hơn 4 thế kỷ, vương quốc Ryukyu đã theo đuổi đường lối ngoại giao đa dạng hóa, đa phương hóa. Triều đình Shuri vừa lợi dụng được chính sách đóng cửa của nhà Minh ở Trung Quốc, vừa tận dụng được tình thế hỗn loạn chính trị của Nhật Bản và khai thác vị trí địa lý thuận lợi của đất nước để tìm ra cơ hội phát triển cho chính mình.

Từ đó, Ryukyu đã tự khẳng định được vị thế độc lập về chính trị và kinh tế ở khu vực Đông Á. Thế kỷ XIV - XVI, vương quốc Ryukyu nhanh chóng thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều nước trong khu vực. Mối quan hệ đó có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của vương quốc Ryukyu, trong đó, quan hệ với Trung Quốc và Nhật Bản được triều đình Shuri đặc biệt coi trọng. Từ những mối bang giao đó, Ryukyu vươn lên trở thành một Vương quốc thương nghiệp, đạt được sự phát triển phồn thịnh nhờ vào chính sách đối ngoại năng động, linh hoạt, nắm giữ và duy trì vai trò cầu nối thương mại giữa hai khu vực Đông Bắc Á và Đông Nam Á.

Dưới tác động của mối quan hệ đa chiều với Trung Quốc, Nhật Bản và các quốc gia Đông Nam Á, Ryukyu trở thành một “Thể chế biển” (Marine polity) với những đặc tính văn hóa, hoạt động kinh tế, thể chế chính trị mang đậm sắc thái biển. Ryukyu trở thành một "trường hợp độc đáo" trong nền hải thương của khu vực. Để tồn tại và phát triển, đường lối đối ngoại và chính sách kinh tế là một nhân tố đặc biệt quan trọng mang lại sự phát triển của vương quốc đó. Theo quy 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com luật chung, các nước luôn phải chủ động và linh hoạt trong việc lựa chọn con đường phát triển kinh tế, mở rộng bang giao khu vực và quốc tế để giữ gìn được nền độc lập dân tộc.

Với vị thế là một vương quốc nhỏ bé, tài nguyên thiên nhiên không thực sự thuận lợi, luôn chịu áp lực chính trị từ Trung Quốc và Nhật Bản, tại sao Ryukyu có thể có những bước phát triển nhanh chóng để trở thành một “vương quốc thương mại” trong khu vực như vậy? Chịu sức ép liên tục từ hai nước lớn là Trung Quốc và Nhật Bản, Ryukyu phải có được chính sách đối ngoại như thế nào để vừa giữ được chủ quyền vừa phát triển đến cực thịnh ở thế kỷ XV - XVI? Những câu hỏi đó khiến Ryukyu trở thành đề tài hấp dẫn trong nghiên cứu so sánh khu vực và nghiên cứu về hệ thống thương mại châu Á. Vì vậy, nghiên cứu về lịch sử Ryukyu và quan hệ của nước này với các quốc gia Đông Á có thể giúp chúng ta thấy rõ hơn những vấn đề có tính quy luật về sự tồn tại và phát triển của các nước nhỏ bên cạnh các nước lớn ở khu vực châu Á. Thông qua đó, cũng cho thấy bối cảnh chung về kinh tế và chính trị của các quốc gia trong khu vực thời kỳ này. Năm 1879, sau nhiều cố gắng duy trì nền độc lập tương đối, vương quốc Ryukyu sụp đổ hoàn toàn.

Sự suy yếu và sụp đổ của vương quốc Ryukyu cũng gợi mở cho các nhà nghiên cứu có thể tìm hiểu và nhìn nhận sâu hơn về lịch sử khu vực ở một số khía cạnh như: số phận của các tiểu quốc trước âm mưu bành trướng của các nước lớn trong khu vực, sự khôn khéo trong chính sách đối ngoại có thể tạo ra sự phát triển bền vững thực sự cho các quốc gia nhỏ hay không, vai trò của thương nghiệp trong sự phát triển chung của khu vực,. Cho đến nay, Ryukyu vẫn là một địa danh tương đối xa lạ đối với nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam. Nghiên cứu về lịch sử phát triển Ryukyu trong mối quan hệ bang giao với các quốc gia Đông Á góp phần lấp đi một khoảng trống trong nhận thức về quốc đảo Ryukyu trong nước hiện nay. Với những lí do như vậy, nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài "Quan hệ của vƣơng quốc Ryukyu với các quốc gia Đông Á thế kỷ XV - XIX" làm đề tài nghiên cứu cho luận án Tiến sĩ của mình.

2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2.