Luận án tiến sĩ: Quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong công tác tư tưởng của Đảng ta

Tính cấp thiết của đề tài Trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng ta luôn coi CTTT có tầm quan trọng hàng đầu. Trong những nguyên nhân thành công của cách mạng nước ta, có sự góp phần đáng kể của CTTT. Hiện nay, vai trò CTTT không những không giảm nhẹ, trái lại, cần được đổi mới, tăng cường về nhiều mặt để nâng cao hiệu quả. Tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT là hai mặt của cùng bản chất, có mối quan hệ biện chứng với nhau.

Trong mối quan hệ đó, sự thống nhất, kết hợp giữa tính cách mạng và tính khoa học tỷ lệ thuận với hiệu quả CTTT và thắng lợi của cách mạng. Trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, CTTT đã kết hợp khá nhuần nhuyễn tính cách mạng và tính khoa học, nên đã động viên, thuyết phục, lôi cuốn được đông đảo quần chúng nhân dân vào dòng thác cách mạng giải phóng dân tộc. Bối cảnh cách mạng khi ấy, với mục tiêu độc lập dân tộc trên hết, cũng có những thuận lợi nhất định cho việc kết hợp tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT. Thời kỳ cả nước quá độ lên CNXH, đặc biệt trong công cuộc đổi mới đất nước từ sau Đại hội VI của Đảng, điều kiện cách mạng có nhiều thay đổi, CTTT nhìn chung cũng đã có những đổi mới nhiều mặt để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới và đạt được nhiều thành tựu đáng kể.

Tuy nhiên, đây là vấn đề rất khó khăn, phức tạp nên vẫn còn những lệch lạc, yếu kém, nhất là việc kết hợp tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT ở điều kiện mới chưa thật nhuần nhuyễn. Nhiều vấn đề lớn đặt ra đối với nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện CTTT hiện nay đòi hỏi phải đổi 1 mới theo tinh thần kết hợp chặt chẽ hơn nữa tính cách mạng và tính khoa học như: - Làm thế nào để bảo vệ và phát triển học thuyết Mác - Lênin trước sự khủng hoảng của CNXH và sự tấn công của kẻ thù, làm cho các tầng lớp nhân dân nhận thức được những giá trị bền vững của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, hiểu và vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam. - Làm CTTT như thế nào trong điều kiện phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành trong cơ chế thị trường cùng với việc mở cửa, đẩy mạnh giao lưu quốc tế, để vừa kế thừa được những thành tựu phát triển kinh tế của CNTB, những giá trị nhân văn, tiến bộ của thế giới mà vẫn giữ vững và phát huy những giá trị của dân tộc và của cách mạng. - Bằng cách nào giúp quần chúng có định hướng đúng đắn trong bối cảnh thông tin đa dạng, phức tạp, có khả năng "miễn dịch" với luận điệu phản tuyên truyền tinh vi, nguy hiểm của các thế lực thù địch, phòng chống hữu hiệu âm mưu "diễn biến hòa bình" của địch.

- Làm CTTT thế nào để việc tham gia sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước nhằm thực hiện mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh", vững bước tiến lên CNXH trở thành hành động tự giác của mỗi người dân Việt Nam v. Đối với chủ thể CTTT, có thể nói, nhận thức về tính cách mạng và tính khoa học cũng như quan hệ biện chứng giữa chúng trong CTTT chưa thật đầy đủ và sâu sắc, chưa bắt kịp tình hình mới. Nội dung các khái niệm cũng như bản chất mối quan hệ đó trong hoàn cảnh cụ thể hiện nay không phải ai cũng nhận thức và vận dụng đúng. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng CTTT nhiều khi kém sức thuyết phục.

2 Tất cả những điều trên cho thấy, CTTT phải được nâng cao cả tính cách mạng và tính khoa học, kết hợp ngày càng nhuần nhuyễn hai mặt ấy. Có như vậy, CTTT mới góp phần thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc đổi mới. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn, cần tìm ra những biện pháp tốt nhất để kết hợp tính cách mạng và tính khoa học của CTTT trong tình hình hiện nay. Đó là lý do tác giả chọn đề tài "Quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong công tác tư tưởng của Đảng ta hiện nay".

Tình hình nghiên cứu đề tài Ở Việt Nam, đã có một số cuốn sách, một số công trình khoa học và nhiều bài viết về CTTT từ những góc độ tiếp cận khác nhau. Về những vấn đề chung của CTTT có nhiều tác phẩm, công trình khoa học có giá trị của các nhà lãnh đạo CTTT, các cơ quan chuyên nghiên cứu và giảng dạy về CTTT như: cuốn Một số vấn đề về công tác tư tưởng của Đào Duy Tùng; cuốn Mấy vấn đề về công tác chính trị và tư tưởng trong chặng đường hiện nay. của Hoàng Tùng; cuốn Góp phần đổi mới công tác lý luận - tư tưởng của Trần Trọng Tân; cuốn Một số vấn đề lý luận và nghiệp vụ công tác tư tưởng của Ban Tư tưởng - văn hóa Trung ương; cuốn Nguyên lý công tác tư tưởng của khoa Tuyên truyền, phân viện Báo chí và Tuyên truyền.; các báo cáo tổng kết của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương tại Hội nghị Công tác tư tưởng - văn hóa toàn quốc tháng 3/1997, tháng 3/1998 và tháng 3/1999 ; đề tài KHXH 05-02 Đổi mới và nâng cao chất lượng hiệu quả công tác tư tưởng; nhiều bài viết của các tác giả Nguyễn Đức Bình, Nguyễn Phú Trọng, Hữu Thọ v. Về sự lãnh đạo của Đảng đối với CTTT có một số luận án thạc sĩ của các tác giả như Đỗ Thị An với đề tài Vai trò công tác tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới; Nguyễn Vũ Tiến với đề tài Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong giai đoạn hiện nay; Nguyễn 3 Văn Minh với đề tài Đổi mới công tác tư tưởng của tổ chức cơ sở Đảng nông thôn ngoại thành Hà Nội.

Về đội ngũ cán bộ làm CTTT có đề tài cấp Nhà nước KX 10-09B Đổi mới phương thức đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; đề tài cấp Bộ 92-98-043 Vấn đề dạy và học các môn lý luận Mác - Lênin trong trường đại học, đề tài KX BĐ-05 của Ban TT-VH TW Thực trạng đội ngũ cán bộ tuyên giáo cấp tỉnh, thành, quận, huyện. Ngoài ra, còn có nhiều bài viết của các tác giả Tô Huy Rứa, Lương Khắc Hiếu, Nguyễn Chí Mỳ, Vũ Đình Hòe. đã đề cập đến vấn đề này. Vấn đề quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT của Đảng ta đôi khi cũng được đề cập, song mới chỉ đi vào những khía cạnh cụ thể (luận án phó tiến sĩ của Phùng Đăng Bách về Quan hệ biện chứng giữa tính chân thật và tính đảng của báo chí cách mạng), những suy nghĩ, những nhận xét khái quát hay các bài viết ngắn như: một số ý kiến của các tác giả Phạm Ngọc Quang, Trần Hữu Tiến, Trần Xuân Sầm.

trong cuốn Sự thống nhất giữa tính cách mạng và tính khoa học trong phương pháp lãnh đạo [20]; bài viết Quán triệt tính cách mạng và tính khoa học trong công tác tư tưởng của Đậu Thế Biểu trong cuốn Cách mạng và sáng tạo [11, 12-17]; bài viết của Trần Hữu Tiến Kết hợp tính khoa học và tính chính trị trong nghiên cứu lý luận [90]; bài viết của Lê Hữu Nghĩa Khoa học và chính trị [74]. Trên thế giới cũng có một số sách, báo đề cập đến những vấn đề có liên quan đến đề tài này như: cuốn Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô của tập thể tác giả Xô-viết do X.I Xu-rơ-ni-tren-cô chủ biên; cuốn Tuyên truyền miệng của tập thể tác giả Liên Xô do M.Ra-khơ-man-cu-nốp chủ biên; cuốn Phương pháp học tập lý luận chính trị của tập thể tác giả Liên Xô do A. Vi-sơ-nhia-cốp chủ biên; cuốn Tâm lý học tuyên truyền 4 của S.Na-đi-na-si-li. Bài viết của các tác giả Trung Quốc như: Về bản lĩnh của công tác chính trị - tư tưởng của Đới Châu [13]; Về giáo dục chính trị tư tưởng ở đặc khu Thâm Quyến của Lin Yuan Shang [82].

Bài viết của tác giả Boun Chom Vong Phet về Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với báo chí ở Lào (Tạp chí Báo chí & tuyên truyền, Số 6/1998). Có thể nhận xét rằng, trong nước cũng như trên thế giới chưa có công trình khoa học nào đề cập trực tiếp và toàn diện về đề tài "Quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong công tác tư tưởng của Đảng ta hiện nay". Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án Luận án chủ yếu đề cập đến quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT của các chủ thể làm CTTT dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Mác - Lênin. Luận án đi sâu nghiên cứu về quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, ở thời kỳ đổi mới từ Đại hội VI đến nay.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án Luận án được chọn với mục đích nhận thức sâu sắc hơn nữa mối quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT và sự thể hiện của nó trong CTTT của Đảng ta (nhất là ở thời kỳ đổi mới). Từ đó, đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả CTTT theo hướng tăng cường mối quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học, để công tác này góp phần thúc đẩy sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta hiện nay. Để thực hiện mục đích trên, luận án có nhiệm vụ là: - Đứng trên quan điểm mácxít, làm rõ nội hàm các khái niệm "tư tưởng", "công tác tư tưởng", "tính cách mạng của CTTT", "tính khoa học 5 của CTTT", mối quan hệ giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT; chỉ ra cấu trúc, vai trò, chức năng của các khái niệm đó. - Làm rõ thực trạng mối quan hệ biện chứng (chủ yếu là sự thống nhất biện chứng) giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT của Đảng ta từ đổi mới đến nay; phân tích những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó; rút ra bài học chính cho CTTT nhìn từ mối quan hệ này.

- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường mối quan hệ biện chứng giữa tính cách mạng và tính khoa học trong CTTT của Đảng ta hiện nay.