Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THANH BÌNH PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT, KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Hà Nội, 2023 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THANH BÌNH PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT, KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Mã số: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Độ Hà Nội, 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án “Phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại trên đại bàn Thành phố Hồ Chí Minh” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, các nguồn tài liệu tham khảo đề cập, sử dụng trong luận án được nghiên cứu sinh trích dẫn trung thực, bảo đảm theo quy định. TÁC GIẢ LUẬN ÁN LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và người thân.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người hướng dẫn đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban Lãnh đạo Học viện Khoa học xã hội, các thầy cô giáo ở Khoa Luật, Học viện Khoa học xã hội đã chỉ bảo, góp ý, hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc tìm kiếm tư liệu cũng như nâng cao phương pháp, kỹ năng viết luận án. Xin cảm ơn các anh chị em đồng nghiệp đã cổ vũ, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, người thân và bạn bè đã luôn quan tâm, động viên, tiếp sức cho tôi vượt qua những khó khăn để hoàn thành luận án.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu.

Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu.29 Tiểu kết Chương 1. 32 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT, KINH DOANH, THƯƠNG MẠM. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại.

Chủ thể phòng ngừa các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại. Nội dung và các biện pháp phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại. Các nguyên tắc phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại.58 Tiểu kết Chương 2. 64 Chương 3: TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VÀ THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT, KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH.

Đặc điểm địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Thực trạng phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh 75 3. Hạn chế và nguyên nhân những hạn chế trong phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.92 Tiểu kết chương 3.111 Chương 4: DỰ BÁO TÌNH HÌNH VÀ CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI XÂM PHẠM TRẬT TỰ QUẢN LÝ KINH TẾ TRONG LĨNH VỰC SẢN XUẤT, KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH. Dự báo tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp lý cho phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại. Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ và tăng cường phối hợp giữa các chủ thể phòng ngừa tình hình các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại. Tăng cường triển khai, áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại.142 Tiểu kết Chương 4.149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC.151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.152 DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU, BIỂU ĐỒ.169 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN BLHS Bộ luật Hình sự BLTTHS Bộ luật Tố tụng hình sự CAND Công an nhân dân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa CSND Cảnh sát nhân dân ĐTV Điều tra viên HĐND Hội đồng nhân dân KSV Kiểm sát viên Nxb Nhà xuất bản SX,KD,TM Sản xuất, kinh doanh, thương mại TAND Tòa án nhân dân TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh UBND Ủy ban nhân dân VKSND Viện kiểm sát nhân dân XPTTQLKT Xâm phạm trật tự quản lý kinh tế MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau 17 năm Việt Nam gia nhập WTO, hội nhập có hiệu quả với nền kinh tế thế giới, kinh tế đất nước đã và đang gặt hái được những thành tựu trong việc tự do hoá thương mại và mở cửa thị trường.

Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại thì Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) là một trong những địa phương đóng vai trò quan trọng. Nhờ vào truyền thống năng động và sáng tạo, trong nhiều thập kỷ qua, TP.HCM đã xác lập vị thế hàng đầu về mặt kinh tế trong cả nước. Từ năm 2011 đến năm 2019, thành phố đạt mức tăng trưởng kinh tế xấp xỉ 10%/năm. GDP của thành phố chiếm khoảng 23% GDP của cả nước; đóng góp 1/3 giá trị sản xuất công nghiệp, 1/5 kim ngạch xuất khẩu; trên 30% tổng thu ngân sách nhà nước; đóng góp trên 66% GRDP cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.HCM có tốc độ tăng trưởng GRDP là 9,03% (cả nước 8,02%); đóng góp 15,6% GDP (thứ 1/63 tỉnh thành); là địa phương có thu ngân sách Nhà nước cao nhất nước, đạt trên 471.000 tỷ đồng chiếm 30% tổng thu cả nước [208].

Đặc biệt hơn, TP.HCM luôn là địa phương tiên phong trong việc thực hiện các biện pháp đổi mới, sáng tạo kinh tế, trở thành nguồn cảm hứng cho sự phát triển và là một mô hình mà các địa phương khác có thể học tập.HCM là nơi mà các thể chế đã được tạo ra dựa trên nhu cầu thực tế của cuộc sống kinh tế. Thành phố cũng là địa phương dám thử nghiệm các chế định vận hành cơ chế thị trường, như việc tiên phong thí điểm cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, từ đó xây dựng mô hình thực tiễn để cải tổ hệ thống doanh nghiệp Nhà nước. Tuy nhiên quá trình hội nhập trong bối cảnh toàn cầu hoá cũng đặt ra nhiều thách thức đối với chính quyền thành phố. Một trong những thách thức ấy chính là sự phức tạp của tình hình tội phạm nói chung và tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế (XPTTQLKT) trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại (SX,KD,TM) nói riêng.

Tội phạm kinh tế, cụ thể là các tội phạm XPTTQLKT là biểu hiện tập trung nhất của những nhân tố tiêu cực trong quá trình phát triển nền kinh tế. Loại tội phạm này gây ra những hậu quả nguy hại về kinh tế - xã hội, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại, gây thiệt hại và cản trở quá trình phát triển lành mạnh của kinh tế thành phố và đất nước. Với diện tích địa bàn rộng, dân cư đông, chủ yếu là những người tạm trú với nhiều thành phần ngành 1 nghề, “bức tranh” tội phạm trong lĩnh vực SX,KD,TM trên địa bàn TP.HCM càng trở nên phức tạp. Để kiểm soát tình hình tội phạm, chính quyền thành phố đã thực hiện nhiều biện pháp khác nhau bao gồm các biện pháp phòng ngừa xã hội nhằm ngăn chặn tội phạm xảy ra và cả các biện pháp nghiệp vụ nhằm xử lý, trấn áp tội phạm.

Quán triệt Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Ban chấp hành Trung Ương Đảng về “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới”, với phương châm “phòng ngừa là cơ bản”, “kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống”, trong giai đoạn 2012 - 2022, các cấp ủy Đảng, chính quyền TP.HCM đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo ban hành nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, Kế hoạch,…về đảm bảo trật tự an toàn xã hội, mở các đợt cao điểm đẩy mạnh công tác đấu tranh phòng chống các loại tội phạm nói chung và đấu tranh, các loại tội XPTTQLKT trong lĩnh vực SX,KD,TM nói riêng. Các con số thống kê đã chỉ ra rằng công tác phòng ngừa các tội XPTTQLKT trong lĩnh vực SX,KD,TM trong thời gian qua tuy đạt được nhiều kết quả, song tình hình vẫn đang diễn biến phức tạp. Số liệu thống kê của Tòa án nhân dân TP.HCM cho thấy trong thời gian từ năm 2012 đến 2022, trên địa bàn TP.HCM đã xảy ra 1225 vụ án với 2141 người phạm tội trong lĩnh vực SX,KD,TM. Về mức độ của tình hình các tội trong lĩnh vực SX,KD,TM trên địa bàn TP.HCM so với tổng số vụ án phạm pháp hình sự trên địa bàn từ năm 2012 đến năm 2022 cho thấy số vụ án và số bị cáo phạm tội trong lĩnh vực SX,KD,TM trên địa bàn TP.HCM chiếm 1,8% tổng số vụ án đã bị xét xử trên địa bàn thành phố.

Nếu tính tỷ lệ trung bình trong giai đoạn nghiên cứu, chỉ số vụ phạm tội trong lĩnh vực SX,KD,TM là 1.33 và chỉ số người phạm tội là 2.3, tức là trung bình trong khoảng thời gian từ 2012 đến 2022 tại TP HCM cứ 100.33 vụ phạm tội và có 2.3 người bị xét xử về các tội trong lĩnh vực SX,KD,TM.