Phong cách thơ lê anh xuân luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NGUYỄN THỊ NHƢ DƢƠNG PHONG CÁCH THƠ LÊ ANH XUÂN CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC VIỆT NAM MÃ SỐ: 60.21 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS. Vũ Văn Sỹ Thái Nguyên – 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây chính là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Thái Nguyên, tháng 04 năm 2014 NGƯỜI CAM ĐOAN Nguyễn Thị Như Dương Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình thực hiện Luận văn tốt nghiệp với đề tài: Phong cách thơ Lê Anh Xuân, tôi nhận được nhiều sự giúp đỡ của thầy cô giáo trong khoa Văn, trường Đại học Sư phạn – Đại học Thái Nguyên. Đặc biệt là sự giúp đỡ của PGS. Tôi xin bầy tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy - Người đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình trong suốt quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thành tốt Luận văn này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Văn, Khoa sau đại học, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè, người thân, những người đã luôn quan tâm, động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian qua. Thái Nguyên, 10/04/2014 Học viên Nguyễn Thị Nhƣ Dƣơng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Mục lục. iii MỞ ĐẦU.

1 PHẦN NỘI DUNG. 14 Chƣơng 1: KHÁI QUÁT VỀ PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT THẾ HỆ THƠ CHỐNG MỸ VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TẠO CỦA LÊ ANH XUÂN. Khái quát về phong cách .1 Định nghĩa phong cách. Phong cách thời đại.

Phong cách tác giả. Thế hệ thơ chống Mỹ trong nền thơ chiến đấu. Lê Anh Xuân - Ca Lê Hiến, từ người chiến sỹ cầm bút đến người anh hùng nghệ sĩ. Lược về tiểu sử và cuộc đời.

Lược về sự nghiệp sáng tác. 26 Chƣơng 2: CẢM HỨNG TRỮ TÌNH LÃNG MẠN TRONG TRẺO GIÀU CHẤT LÝ TƢỞNG - NÉT ĐẶC TRƢNG PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT THƠ LÊ ANH XUÂN. Chất trữ tình sử thi thuần phác, trong trẻo về quê hương và đất nước. Quê hương miền Nam trong kí ức.

Quê hương miền Bắc, chiếc nôi của lý tưởng. Quê hương trong khói lửa chiến đấu. Cái nhìn lý tưởng hóa về các nhân vật trữ tình. Em gái miền Nam.

Anh giải phóng quân. 51 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www. Thiên trường ca đậm chất tình ca. 54 Chƣơng 3: NÉT NỔI BẬT THI PHÁP TRONG THƠ LÊ ANH XUÂN.

Hệ thống hình ảnh, biểu tượng. Ngôn ngữ và giọng điệu. 76 PHẦN KẾT LUẬN. 85 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

88 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài 1. Trong dàn đồng ca thế hệ trẻ của nền thơ chống Mỹ cứu nước, Lê Anh Xuân đã để lại một di sản có số lượng không lớn: 60 bài thơ, một bản trường ca và một tập văn xuôi. Nhiều bài thơ cả ngắn cả dài “còn có sự vội vàng chƣa kịp gọt rũa công phu”, nhưng đó là sản phẩm của một trái tim nhiệt huyết và có cốt cách, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.

Thơ Lê Anh xuân là tiếng nói của người con Bến Tre, tiếng nói của người con miền Nam anh dũng. Giọng thơ Lê Anh Xuân chân thành, trong sáng, hồn nhiên mà đằm thắm, chan chứa tình yêu quê hương, đất nước, khao khát được dâng hiến tuổi trẻ cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước đã góp phần không nhỏ vào thắng lợi vẻ vang của dân tộc. Để có một nền thơ ca đáng trân trọng và tự hào như vậy, chúng ta không thể không nhắc đến đội ngũ những cây bút trẻ đầy tài năng và đầy nhiệt huyết như Bằng Việt, Nguyễn Khoa Điềm, Phạm Tiến Duật, Xuân Quỳnh, Hữu Thỉnh, Vũ Quần Phương….

Trong đội ngũ thế hệ trẻ của nền thơ chống Mỹ, Lê Anh Xuân được đánh giá là một nghệ sỹ ngôn từ đã "làm tròn sứ mệnh lịch sử với dân tộc và thời đại”. Ông ngã xuống trên chiến trường miền Nam ở tuổi đời hai mươi tám, nêu một tấm gương sáng về lòng say mê lý tưởng, về lẽ sống cao đẹp và nghĩa cử trong sáng tạo thi ca - một biểu tượng tinh thần dân tộc đã “tạc vào thế kỷ” chiến tranh và cách mạng. Cho đến nay đã có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về Lê Anh Xuân đăng trên các tuần báo văn nghệ, văn học, tạp chí văn học, giáo trình, sách tham khảo về văn học. Kế thừa sự gợi ý của những người đi trước chúng tôi chọn đề tài Phong cách thơ Lê Anh Xuân để tiếp tục nghiên cứu đồng thời cũng là nén tâm nhang tưởng niệm một nhà thơ chiến sỹ, người anh hùng liệt sĩ đã “ngã tồn ngã huyết dĩ can nguyên” (lấy máu đào Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ bảo vệ non sông), dồn sức lức lên ngọn bút, để lại những tác phẩm mẫu mực cho thế hệ mai sau.

Lịch sử vấn đề Ca Lê Hiến - Lê Anh Xuân sáng tác thơ trước khi tập kết ra Bắc (1954) nhưng thơ ông chỉ thực sự được giới nghiên cứu phê bình chú ý kể từ khi có bài Nhớ mƣa quê hƣơng đoạt giải nhì, giải thưởng Tạp chí Văn nghệ 1961. Kể từ đó cho đến nay có đến hàng mấy chục công trình nghiên cứu, bài viết, giới thiệu, phê bình về con người và thơ của Lê Anh Xuân của các tác giả: Hoài Thanh, Trang Nghị, Minh Tuyền, Bảo Định Giang, Nguyễn Chí Bền, Hàn Anh Trúc, Trần Hữu Tá, Nguyễn Mạnh Thường, Hoàng Như Mai, Nguyễn Đức Quyền, Huỳnh Lý, Bích Thu Lê Lưu Oanh, Vũ Văn Sỹ, Bùi Công Hùng, Vũ Duy Thông, Mã Giang Lân, Nguyễn Bá Long,.Với hai tập thơ, một bản trường ca, một truyện ngắn, Lê Anh Xuân đủ để lại trong lòng người đọc những dấu ấn sâu sắc không thể phai mờ và đủ để khẳng định vị trí tỏa sáng trong nền thơ chống Mỹ. Các bài viết, công trình nghiên cứu và ý kiến đánh giá về cuộc đời, sự nghiệp và thơ Lê Anh Xuân Như đã nói ở trên, Lê Anh Xuân là một nhà thơ – một người chiến sỹ đã sống tuổi thanh xuân vô cùng trong sáng và đầy ý nghĩa, đã chiến đấu và hy sinh cho lý tưởng cao đẹp: Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Thơ ông đã nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu và phê bình văn học.

Các bài viết được đăng chủ yếu là dưới góc độ nghiên cứu văn học. Trong đó có nhiều bài được chọn lọc in chung trong một cuốn sách, một số bài được trong giáo trình văn học giai đoạn 1945 – 1975. Chúng tôi xin điểm lại tình hình nghiên cứu về tác giả, tác phẩm của ông như sau: Năm 1966, Diệp Minh Tuyền có bài viết đăng trên Tạp chí văn học. Bài viết nói về tình yêu quê hương trong thơ Lê Anh Xuân như sau: “không ai có cái điệu rầu rầu của ca khúc bi quan mà chỉ có âm điệu vui tƣơi của Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ những bài ca lạc quan cách mạng” [46, tr.

Bài viết này có những nhận xét tinh tế về thế giới nghệ thuật trong thơ Lê Anh Xuân khi ông mới có tập Tiếng Gà gáy ra đời. Năm 1968, Hoài Thanh - nhà phê bình văn học hàng đầu nước ta đương thời có hai bài viết liền nhau đăng trên Tạp chí văn học số 9 và số 10/1968. từ đó, thơ Lê Anh Xuân trở nên quen thuộc hơn với độc giả và được độc giả đón nhận nhiều hơn. Ở bài viết "Tiếng gà gáy” của Ca Lê Hiến hay tâm sự của một thanh niên tập kết" đăng trên Tạp chí Văn học số 9/1968 ở đoạn mở đầu Hoài Thanh đã tâm sự: “Đã từ lâu tôi có ý định viết về tập thơ này nhƣng cứ vƣớng lẽ này lẽ khác không viết đƣợc.

Đến nay mới viết thật là quá muộn. Nhƣng muộn cũng cứ viết vì không thể nào không viết” [42, tr. Có thể nói, ngay từ khi mới ra đời tập thơ Tiếng gà gáy đã đem đến cho nhà phê bình Hoài Thanh một tình cảm đặc biệt, nó khiến ông phải “muộn cũng cứ viết vì không thể nào không viết”. Hoài Thanh khẳng khái nhận định:“Trong số những nhà thơ trẻ của chúng ta, rõ ràng Ca Lê Hiến là một trong số những nhà thơ xuất sắc nhất”.

Theo Hoài Thanh, Tiếng gà gáy báo hiệu một tâm hồn thơ tươi sáng, một dòng cảm xúc nhẹ nhàng, giản dị mà ngọt ngào, một tiếng nói trữ tình đằm thắm, thiết tha mà sâu lắng: “Những kí ức trong thơ Ca Lê Hiến luôn luôn hồn nhiên và trong sáng. Vì đó là kí ức tuổi thơ. Vì ngƣời làm thơ vẫn còn giữ nguyên đƣợc của tuổi thơ cái nhìn hồn nhiên trong sáng” [42, tr. Ở bài viết thứ hai: “Thơ Lê Anh Xuân hay tấm lòng của một ngƣời thanh niên trên tiền tuyến lớn”.

Trong bài viết này, Hoài Thanh giới thiệu những sáng tác của Lê Anh Xuân kể từ khi nhà thơ trở về miền Nam chiến đấu, chủ yếu tập trung ca ngợi con người miền Nam và cuộc sống mới đang diễn ra ở miền Bắc. Hoài Thanh cho rằng: “Đây là tiếng nói của một ngƣời thanh niên. Lê Anh Xuân đang ở lứa tuổi mà một ánh nhìn trong, một nụ cƣời xinh, một dáng đi mềm mại, một bàn chân đẹp, một làn hƣơng đều có Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ thể gây xao xuyến sâu ắc trong lòng”. Theo Hoài Thanh, tập Hoa dừa và Trƣờng ca Nguyễn Văn Trỗi vẫn tiếp nối mạch cảm xúc trữ tình và cái nhìn có chiều sâu lịch sử từ tập thơ Tiếng gà gáy.

Nhưng khi đã trực tiếp đối mặt với khói lửa chiến tranh cộng hưởng với vốn sống thực tế đã dày dặn lên theo năm tháng, tâm hồn thơ của Lê Anh Xuân trở nên kiên định, trong trẻo, và đầy nhiệt huyết. Hoài Thanh cho rằng thơ Lê Anh Xuân viết ở chiến trường có độ say tình yêu và say lý tưởng: “lý tƣởng đó là niềm say mê lớn nhất của đời anh”, Say mê không có nghĩa là cuồng nhiệt và ồn ào đến độ làm cho chất thơ trở nên trống rỗng, thiếu thực tế mà ngược lại nó tạo nên chất trữ tình đằm thắm, ngọt ngào sâu lắng [41, tr.