Phối hợp thí nghiệm và CNTT dạy Sóng cơ Vật lý 12 theo hướng tích cực hóa học sinh

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM MÔNG THANH DŨNG PHỐI HỢP SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM VÀ PHƢƠNG TIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC CÁC KIẾN THỨC VỀ “SÓNG CƠ” (VẬT LÍ 12) THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THUỘC TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN MIỀN NÚI Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÍ Mã số: 60 14 01 11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS-TS Nguyễn Văn Khải Thái Nguyên, năm 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Tác giả luận văn xin chân thành cảm ơn phòng đào tạo Sau Đại Học, Ban chủ nhiệm khoa Vật lí trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, các thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian học tập ở trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên. Tác giả luận văn xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy giáo PGS.TS Nguyễn Văn Khải, người đã tận tình hướng dẫn, động viên và giúp đỡ tác giả trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tác giả xin được cảm ơn các thầy cô giáo trong hội đồng duyệt và chấm luận văn cao học Vật lí K20, đã quan tâm và chỉ bảo để tác giả hoàn thiện tốt luận văn của mình. Tác giả xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo trung tâm GDTX-HNDN Hồ Tùng Mậu huyện Lục Yên, các thầy cô giáo đã tạo điều kiện và cộng tác cùng tác giả trong thời gian dạy thực nghiệm đề tài.

Thái nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả Mông Thanh Dũng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn này là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận văn Mông Thanh Dũng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ii MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 001 Chƣơng I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .1 Tổng quan về vấn đề cần nghiên cứu .2 Hoạt động nhận thức và các vấn đề tích cực hóa HĐNT .1 Tích cực hóa HĐNT và các biểu hiện của tính tích cực nhận thức .2 Tính tích cực với vấn đề chất lượng học tập.3 Các biện pháp phát huy hoạt động nhận thức của học sinh .3 Phối hợp sử dụng thí nghiệm và phƣơng tiện công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí .1 Thí nghiệm vật lí .1 Khái niệm về thí nghiệm Vật lí.2 Các vai trò của thí nghiệm trong dạy học Vật lí .3 Sự cần thiết của thí nghiệm trong dạy học Vật lí .4 Những khó khăn và hạn chế khi sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lí .2 Các phƣơng tiện công nghệ thông tin .1 Phương tiện dạy học .2 Phương tiện công nghệ thông tin .3 Ưu và nhược điểm của phương tiện công nghệ thông tin.4 Các phương tiện công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí .3 Biện pháp phối hợp sử dụng thí nghiệm và phƣơng tiện công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí .1 Căn cứ lí luận và thực tiễn lựa chọn phối hợp sử dụng thí nghiệm và phương tiện công nghệ thông tin trong dạy học .2 Các biện pháp phối hợp sử dụng thí nghiệm và phương tiện công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí. 037 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.4 Tìm hiểu thực trạng dạy học các kiến thức về “sóng cơ” (Vật lí 12) ở một số Trung tâm GDTX khu vực miền núi .1 Mục đích điều tra .2 Phương pháp điều tra .3 Kết quả điều tra.

040 KẾT LUẬN CHƢƠNG I. 046 Chƣơng II: XÂY DỰNG TIẾN TRÌNH DẠY HỌC MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ SÓNG CƠ (VẬT LÍ 12) THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HOÁ HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH THUỘC TRUNG TÂM GDTX MIỀN NÚI BẰNG CÁCH PHỐI HỢP SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM VÀ PHƢƠNG TIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN .1 Phân tích cấu trúc nội dung chƣơng “Sóng cơ và Sóng âm” .1 Cấu trúc chương trình chương “Sóng cơ và Sóng âm ” .2 Cấu trúc nội dung chương “Sóng cơ và Sóng âm” .3 Mục đích yêu cầu theo chuẩn kiến thức, kĩ năng chương “Sóng cơ và Sóng âm” (Vật lí 12) .2 Phối hợp sử dụng thí nghiệm và phƣơng tiện công nghệ thông tin để tổ chức dạy học một số kiến thức về “Sóng cơ”(Vật lí 12) .3 Thiết kế tiến trình dạy học một số kiến thức về “Sóng cơ” trong chƣơng trình (Vật lí 12) .1 Thiết kế tiến trình dạy học bài: “Sóng cơ, sự truyền sóng cơ” .2 Thiết kế tiến trình dạy học bài: “Giao thoa sóng” .3 Thiết kế tiến trình dạy học bài: “Sóng dừng”. 080 KẾT LUẬN CHƢƠNG II. 090 Chƣơng III: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .1 Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm .1 Mụcđích của thực nghiệm sư phạm.

091 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm .2 Đối tƣợng và phƣơng pháp thực nghiệm sƣ phạm .1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm .2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm .3 Cách đánh giá, xếp loại .1 Phương pháp đánh giá quá trình và đánh giá kết quả TN sư phạm .2 Cách đánh giá, xếp loại kết quả thực nghiệm sư phạm .4 Các tham số đặc trƣng cho thực nghiệm sƣ phạm theo phƣơng pháp thống kê trong khoa học giáo dục .5 Thực nghiệm sƣ phạm, kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm .1 Thực nghiệm sư phạm .2 Kết quả và xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm. 099 KẾT LUẬN CHƢƠNG III. 115 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 116 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

122 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Phương pháp. PP Dạy học. DH Giáo viên. GV Học sinh.

HS Thực nghiệm. TN Đối chứng .MVT Sách giáo khoa. SGK Tính tích cực. TTC Hoạt động nhận thức.

HĐNT Phần mềm dạy học. PMDH Phương tiện dạy học. PTDH Phương pháp dạy học. PPDH Công nghệ thông tin.

CNTT Giáo dục thường xuyên. GDTX Tính tích cực nhận thức .TTCNT Trung tâm giáo dục thường xuyên. TTGDTX Phương tiện công nghệ thông tin. PTCNTT Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ vi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Khả năng của các PPDH trong thực hiện các mục tiêu dạy học .2: Kết quả học tập của 6 lớp 11 năm học 2012-2013 .3: Kết quả học tập môn Vật lí của 6 lớp 11 năm học 2012-2013 .4: Việc sử dụng thí nghiệm trong dạy học Vật lí.5: Lí do GV ít khi sử dụng thí trong dạy học Vật lí .6: Việc sử dụng CNTT trong dạy học Vật lí .7: Lí do GV ít khi ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí .3: Lịch giảng dạy tại các lớp thực nghiệm.4: Kết quả quan sát các biểu hiện của tính tích cực .5: Phân bố tần số điểm kiểm tra lần 1.6: Xếp loại điểm kiểm tra lần 1 .7: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 1 .8: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 1.9: Các tham số đặc trưngcho bảng phân bố điểm kiểm tra lần 1 .10: Phân bố tần số điểm kiểm tra lần 2.11: Xếp loại điểm kiểm tra lần 2 .12: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 2 .13: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 2.14: Các tham số đặc trưngcho bảng phân bố điểm kiểm tra lần 2 .15: Phân bố tần số điểm kiểm tra lần 3.16: Xếp loại điểm kiểm tra lần 3 .17: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 3 .18: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 3.19: Các tham số đặc trưngcho bảng phân bố điểm kiểm tra lần 3.

112 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ-HÌNH ẢNH Biểu đồ 3.1: Xếp loại điểm kiểm tra lần 1 .2: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 1.3: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 1 .4: Xếp loại điểm kiểm tra lần 2 .5: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 2.6: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 2 .7: Xếp loại điểm kiểm tra lần 3 .8: Phân bố tần suất điểm kiểm tra lần 3.9: Phân bố tần suất lũy tích điểm kiểm tra lần 3. 112 Một số hình ảnh thực nghiệm của đề tài. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 1 MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài: Trong quá trình dạy học thì phương pháp dạy học (PPDH) là một trong những yếu tố rất quan trọng để dẫn đến sự thành công trong mỗi tiết dạy trên lớp.

Cùng một vấn đề nghiên cứu nhưng có thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú học tập cho học sinh hay không? Có thể để lại những dấu ấn sâu sắc về kiến thức đã học trong trí nhớ của học sinh hay không?… Phần lớn là phụ thuộc vào PPDH của người giáo viên. Những vấn đề chung về đổi mới PPDH: Luật giáo dục năm 2005, Điều 28 có ghi “phương pháp dạy học phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Vậy làm thế nào để khắc phục lối dạy học truyền thống truyền thụ kiến thức theo một chiều (thầy đọc – trò chép) nhằm phát huy tốt năng lực tự học, học tập suốt đời, tăng cường học tập cá thể phối hợp với hợp tác trong dạy và học Vật lí, điều đó không hề đơn giản. Cần phải thực hiện phối hợp có hiệu quả giữa các PPDH hiện đại với việc khai thác các yếu tố tích cực của PPDH truyền thống; Tăng cường sử dụng các dụng cụ thí nghiệm và đặc biệt chú trọng vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học Vật lí.

Vật lí học là môn khoa học thực nghiệm, phương pháp thực nghiệm là phương pháp nghiên cứu đặc thù của Vật lí. Đổi mới PPDH Vật lí cần chú trọng hơn nữa vào việc tổ chức các hoạt động nhận thức cho học sinh theo phương pháp thực nghiệm. Các phương tiện dạy học (PTDH) như (thí nghiệm, phần mềm mô phỏng thí nghiệm Vật lí, phần mềm phân tích băng hình,…) có vai trò hết sức quan trọng trong việc làm rõ các sự vật, hiện tượng Vật lí, quá trình Vật lí,.để tạo hứng thú học tập, kích thích hoạt động nhận thức của HS trong quá trình hình thành và lĩnh hội kiến thức mới (khái niệm Vật lí, định luật Vật lí,…).