Luận án tiến sỹ sự vận dụng phép biện chứng của đảng ta trong sự nghiệp đổi mới hiện nay

Tính cấp thiết của đề tài Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xó hội được Đại hội VII của Đảng thông qua đó xỏc định: “ Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động…”. Kết luận này được rút ra từ kết của tổng kết thực tiễn sáu mươi năm thực hiện Chính cương vắn tắt, Luận cương năm 1930 của Đảng. Nhưng, theo Lênin, sợi chỉ đỏ của toàn bộ chủ nghĩa Mác chính là phép biện chứng duy vật, hiện tượng khoa học phản ánh đúng đắn biện chứng khách quan sự vật, hiện tượng. Hoạt động của con người chỉ có kết quả, khi lấy biện chứng khách quan của sự vật hiện tượng làm điểm xuất phát.

Đảng cộng sản Việt Nam luôn luôn vận dụng sáng tạo phép biện chứng duy vật, và do đó, đó gúp phần xây dựng một cách đúng đắn các đường lối, nghị quyết phát triển đất nước. Thực tiễn những thành quả vĩ đại của cách mạng nước ta do Đảng lónh đạo đó chứng minh điều đó. Tuy nhiên, trong quá trỡnh lónh đạo cách mạng, đó cú lỳc Đảng ta chưa thực sự quán triệt phép biện chứng duy vật, gây hậu quả cho sự phát triển của đất nước. Đó cú lỳc Đảng ta mắc phải bệnh giáo điều, kinh nghiệm, chủ quan duy ý chí, coi thường các quy luật khách quan của sự phát triển xó hội trong quỏ trỡnh hoạch định cũng như chỉ đạo đường lối phát triển đất nước.

Sự nghiệp đổi mới của chúng ta diễn ra trong những điều kiện mới chưa từng có trong lịch sử nhân loại, chúng ta đang thực sự phải nhận thức và giải quyết nhiều vấn đề nhất trong lịch sử không chỉ ở nước ta, mà mang tính quốc tờ của quỏ trỡnh xõy dựng chủ nghĩa xó hội. Thật vậy, đường lối cách mạng của nước ta trước hết phải xuất phát từ hiện thực đất nước và thời đại; mặt khác, phải dựa trên nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, từ những kinh nghiệm thành công của chúng ta và của thế giới… Xét từ phương diện thứ nhất, hiện thực khách quan mà chúng ta lấy đó làm điểm xuất phát để đề ra đường lối đổimới, hoàn thiện và triển khai thực hiện tự chúng ta đó hết sức biện chứng, đầy mâu thuẫn. Chủ nghĩa xó hội với tư cách là cái mới tiêu biểu cho xu thế phát triển khách quan của nhân loại lại đang trong cơn khủng hoảng và thoái trào. Chủ nghĩa tư bản đó lỗi thời trong lịch sử phỏt triển của nhõn loại thỡ đang đứng ở tầm cao về kinh tế, khoa học-công nghệ, về thị trường và cũn nhiều tiềm năng thích nghi để phát triển.

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ vừa mang lại cho con người nhiều yếu tố thuận lợi cho việc nhận thức tự nhiên, cải tạo xó hội để ngày càng có sự phát triển bền vững, xét cả từ phương diện quan hệ con người với tự nhiên lẫn quan hệ giữa con người với con người-thỡ mặt trỏi của nú cũng mang lại khụng ớt nguy cơ cho sự tồn tại của tự nhiên lẫn bản thân con người. Toàn cầu hoá khiến cho cả thế giới ngày càng trở thành một thị trường, một chỉnh thể mà trong môi trường đó, mỗi quốc gia riêng biệt chỉ có thể phát triển được, khi tự đặt mỡnh là một yếu tố của cộng đồng thế giới, do vậy, xích lại gần nhau ngày càng gia tăng. Mặt khác, xét từ nhiều phương diện, toàn cầu hoá hiện nay đang bị chủ nghĩa tư bản chi phối, nên mâu thuẫn dân tộc, sắc tộc, tôn giáo, sự phân cực giàu nghèo ngày càng gia tăng dẫn tới sự phân ly và phân cực chưa từng thấy trong lịch sử. Cũn tỡnh hỡnh đất nước như chúng ta đó biết: hơn mười lăm năm đổi mới chúng ta đó cú những thành tựu đáng kể: kinh tế có bước tăng trưởng khá; văn hoá-xó hội cú những khởi sắc nhất định; an ninh-quốc phũng được tăng cường và củng cố, độc lập-chủ quyền quốc gia được đảm bảo, đối ngoại không ngừng được mở rộng…Mặt khác, như Đại hội IX của Đảng đó nhận định bốn nguy cơ mà hội nghị đại biểu giữa nhiệm kỳ khoá VII nêu ra đang có nhiều diễn biến phức tạp.

Công cuộc đổi mới càng được triển khai sâu sắc bao nhiêu, chúng ta càng phải giải quyết nhiều vấn đề mới và phức tạp bấy nhiêu: đảm bảo vai trũ lónh đạo duy nhất của Đảng ta là tiền đề chính trị tất yếu để xác lập, củng cố, tăng cường nền dân chủ xó hội chủ nghĩa lại đang dựa trên nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với cơ cấu giai cấp-xó hội, cơ cấu lợi ích ngày càng đa dạng, phong phú, trong đó không chỉ có khác nhau, có cả mâu thuẫn, thậm chí mâu thuẫn đối kháng. Mục tiêu cuộc cách mạng mà ta đang thực hiện là hỡnh thành một xó hội cú đầy đủ những nhân tố đảm bảo thực hiện trong thực tế lý tưởng: “Dân giàu, nước mạnh, xó hội cụng bằng, dõn chủ, văn minh” thỡ hiện thực đất nước vẫn thuộc nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới; Sự phân cực xó hội ngày càng gia tăng; tỡnh trạng quan liờu- tham nhũng cũn quỏ nặng nề; một bộ phận cỏn bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất, phai nhạt lý tưởng, cơ hội về chính trị. Trong khi xem nội lực là chớnh thỡ chất lượng đào tạo con người đang xuống cấp đến mức báo động, nguồn lực con người chưa có điều kiện thuận lợi để phát huy. … Xét từ phương diện thứ hai: mặc dù nhận thức của chung ta về chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng đúng đắn hơn, nhưng không chỉ khuynh hướng phủ nhận một số giá trị của di sản kinh điển đó, mà cả sự xa dời, cả sự giáo điều hoá cũng chưa bị đẩy lùi; năng lực nhận thức và vận dụng sáng tạo di sản đó cũn xa so với nhu cầu thực tiến đổi mới.

Hơn nữa, ngày nay chúng ta đang giải quyết nhiều vấn đề mà đương thời các nhà kinh điển Mác-xít chưa gặp phải. Thực tiễn xõy dựng chủ nghĩa xó hội trong những năm qua lại làm nảy sinh hàng loạt vấn đề cần giải đáp về mặt lý luận mà khụng cú sẵn lời giải đáp từ di sản lý luận của cỏc nhà kinh điển. Phải xây dựng chế độ công hữu như thế nào; với những hỡnh thức và bước đi thế nào để tạo nên sự thống nhất hữu cơ giữa sở hữu xó hội và sở hữu cỏ nhõn người lao động? Hoặc vấn đề nhà nước phải thực hiện kế hoạch hoá như thế nào để ngăn ngừa tỡnh trạng tập trung quan liờu cú xu thế quay trở lại… Quỏ trỡnh lónh đạo sự đổi mới trong những năm qua, sự vận dụng phép biện chứng duy vật của Đảng đó cú bước trưởng thành quan trọng, đó đóng góp to lớn việc hoạch định những vấn đề hệ trọng của dân tộc. Tuy nhiên, như thực tiễn đó chứng tỏ, bệnh chủ quan, duy ý chớ khụng những chưa được loại bỏ mà cũn ngược lại, đôi lúc nơi này, nơi khác nổi trội bởi những quyết sách và những phương pháp cũng mang tới nóng vội, thiếu cơ sở khoa học và lại được triển khai một cách vội vàng, thiếu cân nhắc, gây hậu quả nghiêm trọng trong quá trỡnh phỏt triển kinh tế-xã hội.

Những khuyết điểm đó là hậu quả của bệnh chủ quan nhưng trong đó chủ yếu là sự yếu kém về lý luận của Đảng. Chúng ta biết rằng, bệnh chủ quan trong tư duy chính trị và bệnh giáo điều trong công tác lý luận là trở lại trực tiếp và chủ yếu đối với việc hoạch định và chỉ đạo những quyết định kinh tế, chính trị xó hội của Đảng. Đến lượt mình, hoạt động hoạch định và chỉ đạo các quyết định chính trị của Đảng trở thành một nguyên nhân chủ yếu dẫn đến những hạn chế, yếu kém về phát triển kinh tế-xó hội trong thời gian đổi mới vừa qua. Thực tiễn đổi mới thời gian qua cũng cho thấy sự cần thiết phải kiên quyết đấu tranh khắc phục bệnh giáo điều.

Cần nhấn mạnh rằng, trong lĩnh vực tư tưởng, khi chúng ta chưa khắc phục triệt để được giáo điều cũ thỡ, lại phải đối mặt với khuynh hướng giáo điều mới. “ Trong Đảng vừa có những biểu hiện bảo thủ, không chịu đổi mới, vừa có khuynh hướng đổi mới nóng vội, rập khuôn cách làm của các nước…” [29. Chúng ta không thể đổi mới thành công nếu rời xa lập trường của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, rơi vào chủ nghĩa xét lại, bệnh giáo điều… Như vậy, có thể nói, những vấn đề kinh tế, chính trị …nảy sinh trong quỏ trỡnh của đổi mới không thể giải quyết chỉ bằng triết học, nhưng cũng không thể giải quyết thành công nếu thiếu tư duy biện chứng Mác-xít. Vỡ vậy, quỏn triệt phộp biện chứng duy vật, là một trong những điều kiện quan trọng góp phần vào thành công của sự nghiệp đổi mới.

Từ trình bày trên cho thấy, việc vận dụng có hiệu quả phép biện chứng duy vật để nhận thức đúng hiện thực khách quan vốn đó biện chứng lại đang ở giai đoạn tính biện chứng đó bộc lộ ở mức phức tạp chưa từng có trong lịch sử trở thành rất bức thiết. Việc nhận thức và phát triển sáng tạo di sản kinh điển mácxít, làm giàu thêm tiềm năng của phép biện chứng duy vật – một bộ phận cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo phương pháp luận đó nhằm đưa công cuộc đổi mới tiếp tục tiến lên trở thành một vấn đề bức xúc hơn lúc nào hết. Thực tiễn đó xỏc nhận, khi nào Đảng ta nâng cao hiệu quả vận dụng những quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung và phép biện chứng duy vật nói riêng thỡ khi đó cách mạng nước ta giành được thắng lợi to lớn. Ngược lại, khi nào phép biện chứng duy vật không được vận dụng triệt để, sáng tạo trong việc đề ra các quyết định chính trị và trong chỉ đạo thực hiện các quyết định đó thỡ thành quả của cỏch mạng bị hạn chế.

Thực tiễn đang tiếp tục đặt ra cho giới lý luận vấn đề hết sức cấp bách, đó là đi sâu hơn nữa trong việc tỡm tũi, tiếp thu di sản cỏc nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó hạt nhân là phép biện chứng duy vật, đồng thời phát triển sáng tạo nó trong điều kiện mới của thời đại nói chung và của Việt Nam nói riêng, nhằm làm luận cứ cho Đảng ta trong hoạch định và tổ chức thực hiện đường lối đổi mới của đất nước.