Phát triển tư duy phản biện cho học sinh lớp 12 thpt trong học tập đạo hàm nguyê

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ THU UYÊN PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT TRONG HỌC TẬP ĐẠO HÀM, NGUYÊN HÀM VÀ TÍCH PHÂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO HỌC THÁI NGUYÊN - 2019 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TRẦN THỊ THU UYÊN PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT TRONG HỌC TẬP ĐẠO HÀM, NGUYÊN HÀM VÀ TÍCH PHÂN Ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán Mãsố: 8.11 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO HỌC Hướng dẫn khoa học: TS. ĐỖ THỊ TRINH THÁI NGUYÊN - 2019 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng các kết quả trình bày trong luận văn này là không bị trùng lặp với các luận văn trước đây. Nguồn tài liệu sử dụng cho việc hoàn thành luận văn là các nguồn tài liệu mở. Các thông tin, tài liệu trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc.

Tác giả luận văn Trần Thị Thu Uyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành được luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến TS.Đỗ Thị Trinh, người đã nhiệt tình và tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong tổ bộ môn phương pháp giảng dạy môn Toán của Khoa Toán và các thầy cô đã hết lòng dạy bảo lớp K25 chúng tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường. Tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học, Khoa Toán của trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành khoá học. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trong tổ Toán-Tin, các em HS khối 12 trường THPT Lương Ngọc Quyến đã giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành nhiệm vụ nghiên cứu của mình.

Xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình, bạn bè, các anh chị là học viên nhóm chuyên ngành Phương pháp giảng dạy đã luôn động viên khích lệ, giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu. Do khả năng và thời gian có hạn, mặc dù đã cố gắng rất nhiều tuy nhiên bản Luận văn này chắc chắn không tránh khỏi sai sót. Tôi rất mong tiếp tục nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của các nhà khoa học, các thầy cô giáo. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận văn Trần Thị Thu Uyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. iv Danh mục các bảng. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Cấu trúc của luận văn. 4 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN. Tổng quan về tình hình nghiên cứu vấn đề của luận văn.

Những kết quả nghiên cứu trên thế giới. Những kết quả nghiên cứu ở Việt Nam. Một số vấn đề về tư duy. Khái niệm về tư duy.

Đặc điểm của tư duy. Tư duy phản biện. Khái niệm tư duy phản biện. Biểu hiện của tư duy phản biện của học sinh trong toán học.

Nguyên tắc cơ bản và các mức độ của tư duy phản biện. Nguyên tắc cơ bản của tư duy phản biện. Các mức độ của tư duy phản biện. 17 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.

Sự cần thiết của việc phát triển tư duy phản biện cho học sinh THPT. Vai trò của việc rèn luyện và phát triển tư duy phản biện trong môn Toán ở trường THPT. Tư duy phản biện với việc phát huy tính tích cực học tập của học sinh. Những căn cứ để phát triển tư duy phản biện cho học sinh qua dạy học môn toán.

Căn cứ vào mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu dạy học Toán ở trường THPT nói riêng. Căn cứ vào đặc điểm toán học. Căn cứ vào yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học. Căn cứ vào nội dung chủ đề Đạo hàm, Nguyên hàm và tích phân.

Khảo sát thực trạng việc phát triển tư duy phản biện cho học sinh trong dạy học Toán ở trường phổ thông. Mục đích khảo sát. Đối tượng khảo sát. Nội dung khảo sát.

Phương pháp khảo sát. Kết quả khảo sát. Nhận xét và đánh giá. 29 Tiểu kết chương 1.

30 Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƯ PHẠM PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT TRONG HỌC TẬP ĐẠO HÀM, NGUYÊN HÀM VÀ TÍCH PHÂN. Định hướng xây dựng và thực hiện biện pháp. Một số biện pháp sư phạm phát triển tư duy phản biện cho học sinh THPT qua học tập Đạo hàm, Nguyên hàm và tích phân. Biện pháp 1: Rèn luyện kĩ năng xem xét, phân tích và tổng hợp đề bài từ đó tìm cách giải quyết bài toán nhằm phát triển TDPB cho HS.

32 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc. Biện pháp 2: Khuyến khích học sinh đặt câu hỏi trong quá trình giải bài tập. Biện pháp 3: Tạo ra nhiều cơ hội để học sinh được tăng cường đối thoại trong quá trình dạy học chủ đề đạo hàm, nguyên hàm, tích phân. Biện pháp 4: Tạo điều kiện để học sinh học từ sai lầm và sửa chữa các sai lầm góp phần phát triển TDPB.

55 Tiểu kết chương 2. 62 Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Mục đích thực nghiệm. Nội dung thực nghiệm.

Tổ chức thực nghiệm. Thời gian thực nghiệm. Đối tượng tham gia thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm theo mức độ phân loại trong nhà trường.

Đánh giá các mức độ phát triển TDPB. Thang mức đánh giá mức độ phát triển của TDPB trong dạy học tích phân. Sự phát triển TDPB qua các tiết học toán. 77 Tiểu kết chương 3.

82 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 83 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ GV Giáo viên GTLN Giá trị lớn nhất GTNN Giá trị nhỏ nhất HS Học sinh KN Kỹ năng NXB Nhà xuất bản PPDH Phương pháp dạy học TD Tư duy TDPB Tư duy phản biện TDPP Tư duy phê phán TDST Tư duy sáng tạo THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TNSP Thực nghiệm sư phạm tr trang Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3. Kết quả kiểm tra trước khi thực nghiệm (kết quả bài thi học kì I). Kết quả kiểm tra sau khi thực nghiệm (kết quả bài KT 45 phút).

So sánh kết quả trước thực nghiệm (TTN) và sau thực nghiệm (STN) của lớp đối chứng. So sánh kết quả trước và sau thực nghiệm của lớp thực nghiệm. Kết quả kiểm tra trước khi thực nghiệm (kết quả bài thi HKI). Kết quả kiểm tra sau khi thực nghiệm (kết quả bài KT 45 phút).

So sánh kết quả trước và sau thực nghiệm của lớp đối chứng. So sánh kết quả trước và sau của lớp thực nghiệm .79 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Với sự phát triển nhanh chóng của xã hội hiện nay, đòi hỏi người lao động cần phải có tính sáng tạo trong cách làm việc. Để làm được điều này cần phải bắt đầu từ khâu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng.

Để phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản thành một nước công nghiệp, đòi hỏi toàn Đảng, toàn dân, các cấp, các ngành-đặc biệt là ngành giáo dục cần phải có những quyết sách đúng đắn trong công tác giáo dục đào tạo. Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế đang đặt ra cho ngành giáo dục nước ta một nhiệm vụ hết sức nặng nề, đó là đào tạo ra những công dân có đủ phẩm chất và năng lực thích ứng với nền kinh tế thị trường, tham gia phát triển kinh tế, văn hoá xã hội một cách bền vững. Để đạt được mục tiêu đó, ngành giáo dục cần phải đổi mới toàn diện, triệt để cả về nội dung, chương trình, phương pháp và hình thức giáo dục đào tạo. Quan điểm chung về đổi mới phương pháp dạy học đã được khẳng định là tổ chức cho người học được học tập trong hoạt động và bằng hoạt động tích cực, sáng tạo, chủ động, chống lại thói quen thụ động.

Luật giáo dục nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quy định rõ về phương pháp giáo dục phổ thông như sau: “ .” [9] Quá trình đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi phải quan tâm hơn nữa đến việc dạy cách học, cách tư duy, tạo điều kiện cho học sinh (HS) hình thành và rèn luyện phương pháp tư duy tốt từ đó các em có thể tự học suốt đời. Những tư duy mức độ cao: tư duy sáng tạo, tư duy phản biện, tư duy giải quyết vấn đề, phải được quan tâm hơn trong quá trình dạy học. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Khẳng định sự cần thiết phải rèn luyện các loại tư duy, chương trình giáo dục phổ thông cấp THPT môn Toán đã nêu rõ: “ ”. Chính vì thế, việc đào tạo những con người phát triển toàn diện, có tư duy phản biện (TDPB), có khả năng đáp ứng trước nhu cầu ngày càng cao của xã hội, thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là yêu cầu cấp bách của ngành giáo dục nước ta.

Trong dạy học truyền thống, nhìn chung học sinh (HS) đều chấp nhận các quan điểm do giáo viên (GV) đưa ra mà ít cần phải xem xét. Trong thời đại ngày nay với xu thế toàn cầu hóa, HS được tiếp cận với nhiều thiết bị hiện đại, nhiều nền văn hóa, phong cách từ các nước trên thế giới.