Phát triển thị trường phát thải các bon ở việt nam luận án tiến sĩ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƢƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG TRẦN HUY HOÀN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG PHÁT TH I CÁC-BON Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ CÔNG THƢƠNG VIỆN NGHIÊN CỨU CHIẾN LƢỢC CHÍNH SÁCH CÔNG THƢƠNG TRẦN HUY HOÀN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG PHÁT TH I CÁC-BON Ở VIỆT NAM Chuyên ngành: Kinh doanh thƣơng mại Mã số: 62.21 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THẾ CHINH TS PHẠM NGỌC HẢI HÀ NỘI – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Số liệu sử dụng phân tích trong Luận án có nguồn gốc rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu trong Luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả Luận án Trần Huy Hoàn ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

iv DANH MỤC BẢNG. v PHẦN MỞ ĐẦU: TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN 1 1. Tính cấp thiết của Luận án. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng và Phạm vi nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn, điểm mới của Luận án. Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu của Luận án.

6 PHẦN TỔNG QUAN: TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC. Tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của Luận án ở ngoài nước:. Tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực của Luận án ở trong nước:. Đánh giá về các nghiên cứu có liên quan và xác định hướng nghiên cứu của Luận án:.

21 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ PHÁT TRIỂN TH TRƢỜNG PHÁT THẢI CÁC-BON. Cơ sở l luận và thực tiễn của hình thành thị trư ng phát thải các-bon. Mô hình thiết kế và vận hành thị trư ng phát thải các-bon. Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng thị trư ng phát thải các-bon và bài học cho Việt Nam.

43 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ TIỀM N NG PHÁT TRIỂN TH TRƢỜNG PHÁT THẢI CÁC-BON Ở VIỆT NAM. Thực trạng và diễn biến về biến đổi khí hậu tại Việt Nam. Thực trạng các chính sách về giảm phát thải các-bon tại Việt Nam. Đánh giá tiềm n ng và các điều kiện hình thành thị trư ng phát thải các-bon tại Việt Nam.

67 iii CHƯ NG 3: U T A CH N M HÌNH VÀ THI T THỊ TRƯỜNG PHÁT TH I CÁC-BON PHÙ HỢP VỚI I U IỆN CỦA VIỆT NAM. Xu hướng phát triển thị trư ng phát thải các-bon trong th i gian tới. Đề xuất lựa chọn mô hình và thiết kế thị trư ng phát thải các-bon tại Việt Nam. Một số giải pháp để đảm bảo tính khả thi của hình thành thị trư ng phát thải các-bon tại Việt Nam.

101 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGH. 106 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN. 108 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ Giải nghĩa tiếng Anh Giải nghĩa tiếng Việt viết tắt BAU Business as usual Phương án phát triển bình thư ng CDM Clean Development Mechanism Cơ chế phát triển sạch ETS Emission Trading Scheme Thị trư ng phát thải các-bon GDP Gross Domestic Product Tổng sản ph m quốc nội GtCO2e Tấn phát thải các-bon tương đương JCM Join credit Mechanism Cơ chế tín ch chung JI Joint implementaion Cơ chế đồng thực hiện LULUCF Land Use Land-Use Change and Sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất Forestry và lâm nghiệp MRV Monitor – Report - Verify Kiểm soát – áo cáo- Xác minh NAMA Nationally Appropriate Mitigation Hành động giảm nhẹ khí nhà kính Actions phù hợp với điều kiện quốc gia OTC Over-The-Counter Market Thị trư ng phi tập trung REDD+ Reduction Emission from Giảm phát thải từ mất rừng và suy deforestation and degredation thoái rừng RGGI The Regional Greenhouse Gas Sáng kiến khí thải nhà kính cấp Initiative v ng SWOT Strength – Weakness – Điểm mạnh – Điểm yếu – Cơ hội Opportunity - Threat – Thách thức UNFCCC United Nations Framework Chương trình Khung Liên Hiệp Convention on Climate Change Quốc về Biến đổi Khí hậu v DANH MỤC BẢNG ảng 1. So sánh chi phí giảm thải trước và sau khi có giấy phép thải.

Các cột mốc quan trọng trong tiến trình hình thành ETS trên toàn c u. Tổng hợp kết quả kiểm kê quốc gia khí nhà kính n m 2010. Tổng hợp kết quả phỏng vấn chuyên gia. Giá điện bình quân tại một số nước trong khu vực Châu Á - Thái ình Dương.

Tổng hợp phân tích SWOT đối với việc hình thành ETS của Việt Nam. iểu khung mức thuế bảo vệ môi trư ng hiện hành đối với x ng d u và than đá tại Việt Nam. 92 DANH MỤC ĐỒ TH Đồ thị 2. Diễn biến về phát thải khí nhà kính toàn c u theo quốc gia và nguồn phát thải.

Xu hướng và quy mô phát thải của nhóm 05 quốc gia có phát thải lớn nhất thế giới. So sánh tổng phát thải khí nhà kính các n m 1994, 2000 và 2010. Dự báo phát thải khí nhà kính giai đoạn đến 2030. Thương mại toàn c u đối với hàng hóa môi trư ng, 2010-2016.

Xuất kh u hàng hóa môi trư ng của Việt Nam 2010-2016. Cơ chế vận hành của EU-ETS. Mô hình mua bán phát phải. Quy trình 10 bước cơ bản thiết lập ETS.

Khung chính sách liên quan đến các hoạt động phát thải nhà kính ở Việt Nam. 59 vi DANH MỤC HỘP Hộp 1. Một số kết quả đat được từ các ETS trong khuôn khổ thực hiện Nghị định thư Kyoto về biến đổi khí hậu. Một số nội dung chính của Nghị định thư Kyoto.

Một số cơ chế tài chính đối với giảm phát thải các-bon. Danh mục Dự án Chu n bị sẵn sàng cho xây dựng thị trư ng phát thải các-bon tại Việt Nam. Hiệu quả sử dụng doanh thu từ ETS của Hoa Kỳ. 84 1 PHẦN MỞ ĐẦU: TÍNH CẤP THIẾT CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU LUẬN ÁN 1.

Tính cấp thiết của Luận án 1. Phát triển thị trƣờng phát thải các-bon (Emission Trading Scheme - ETS) nhằm hƣớng tới mục tiêu giảm thiểu khí thải nhà kính đã hình thành và cho thấy xu hƣớng ngày càng mở rộng với sự tham gia của các nƣớc đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Thị trư ng phát thải các-bon được xem như là một công cụ chính sách về biến đổi khí hậu dựa vào thị trư ng để h trợ các quốc gia, doanh nghiệp giảm phát thải hiệu quả nhất về m t kinh tế. Đến nay, thị trư ng phát thải các-bon đã phát triển với các cấp độ từ quốc tế, đến quốc gia (khoảng 40 quốc gia), t nh/thành phố (hơn 20) với quy mô thị trư ng lên tới 15% tổng lượng phát thải toàn c u và trở thành công cụ chính sách quốc gia về kinh tế chủ đạo trong giải quyết vấn đề giảm thiểu biến đối khí hậu [72], [73].

- Ở phạm vi toàn c u, trong khung khổ của Nghị định thư Kyoto trước đây và các cam kết tự nguyện của các quốc gia từ sau 2012 đến nay với nhiều mô hình khác nhau như: thị trư ng phát thải các-bon giữa các nước phát triển và đang phát triển đã được hình thành thông qua cơ chế phát triển sạch (CDM); giữa các nước phát triển với nhau qua cơ chế c ng thực hiện (JI), chương trình giảm thiểu khí nhà kính từ phá rừng và suy thoái rừng (REED++); chương trình giảm thiểu khí thải ph hợp của quốc gia (National Appropriation Mitigation Actions-NAMA). - Ở quy mô quốc gia, đã có 18 thị trư ng phát thải các-bon đang vận hành với quy mô lên tới 40% tổng lượng phát thải toàn c u với các thị trư ng phát nổi bật như EU, Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, New Zealand, Canada và một số thị trư ng tự nguyện khác với xu hướng sự mở rộng việc liên kết giữa các thị trư ng quốc gia với nhau thành thị trư ng quốc tế, đ c biệt là sự liên kết của 02 thị trư ng phát thải các-bon lớn nhất thế giới là EU và Trung Quốc [73]. Chính sách quốc tế về BDKH đã thay đổi và Việt Nam cần xem xét để xây dựng thị trƣờng phát thải các-bon nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp thực hiện giảm phát thải với chi phí thấp nhất, thực hiện các cam kết quốc tế 2 cũng nhƣ cơ hội tham gia vào thị trƣờng phát thải các-bon toàn cầu. Trong bối cảnh Nghị định thư Kyoto đã hết hiệu lực vào n m 2012, và bối cảnh mới của thế giới đã thay đổi với việc các quốc gia trên thế giới được khuyến khích giảm thiểu phát thải các-bon đã cho thấy sự c n thiết tham gia vào chiến lược giảm thiểu các-bon của toàn c u của tất các các quốc gia, đ c biệt là các nước đang phát triển.

Thực tế cho thấy Việt Nam đã có sự sẵn sàng về m t chính sách đối với xây dựng thị trư ng phát thải các-bon trong tương lai. Về chính sách đối ngoại, Việt Nam đã có những hành động rất rõ ràng với việc k Hiệp định Pari về biến đổi khí hậu, theo đó, đến n m 2030 bằng nguồn lực trong nước Việt Nam cam kết giảm 8% lượng phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thư ng và có thể tiết giảm đến 25% nếu nhận được h trợ quốc tế. Về chính sách trong nước, Việt Nam đã xác định rõ t m quan trọng của việc hình thành thị trư ng phát thải các-bon nhằm mục tiêu giảm thiểu DKH thông qua “Chiến lược quốc gia về t ng trưởng xanh th i kỳ 2011-2020 và t m nhìn đến 2050” và “Chiến lược quốc gia về DKH” với các giải pháp: “xây dựng cơ sở pháp l cho việc áp dụng công nghệ thu hồi, lưu trữ và thương mại khí thải các- bon”, “áp dụng các công cụ thị trư ng nhằm thúc đ y thay đổi cơ cấu và nâng cao hiệu quả sử dụng n ng lượng”, “sử dụng công cụ kinh tế để khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng tiết kiệm tài nguyên”, “sử dụng các công cụ tài chính, tín dụng, thị trư ng để khuyến khích và h trợ phát triển kinh tế xanh, “Tiến đến xây dựng hệ thống quản l , giao dịch phát thải khí nhà kính, thuế và phí các-bon”. Xây dựng thị trƣờng phát thải các-bon có khả năng sẽ góp phần hỗ trợ Việt Nam chuyển dịch dần nền kinh tế theo hƣớng phát thải các-bon thấp và nâng cao năng lực cạnh tranh.