Luận án: Phát triển năng lực tư vấn của giáo viên Trung học Phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ---------- LÊ THỊ QUỲNH NGA PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Hà Nội, 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC VIỆT NAM ---------- LÊ THỊ QUỲNH NGA PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Chuyên ngành: Lí luận và Lịch sử giáo dục Mã số: 9 14 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Hữu Châu 2. Nguyễn Anh Dũng Hà Nội, 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả luận án Lê Thị Quỳnh Nga ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ BGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo CBQL Cán bộ quản lí ĐC Đối chứng GD Giáo dục GV Giáo viên GVCN Giáo viên chủ nhiệm HĐ Hoạt động HS Học sinh KN Kĩ năng KNTV Kĩ năng tư vấn NL Năng lực NLGD Năng lực giáo dục NLTV Năng lực tư vấn PHHS Phụ huynh học sinh SP Sư phạm SV Sinh viên THPT Trung học phổ thông TN Thực nghiệm TV Tư vấn TVHĐ Tư vấn học đường iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. ii MỤC LỤC .iii DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH .vii MỞ ĐẨU. Lý do chọn đề tài.

Mục đích nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án. Cấu trúc luận án.

7 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Những nghiên cứu về tư vấn học đường. Nghiên cứu về năng lực tư vấn của giáo viên.

Nghiên cứu về phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên. Các khái niệm cơ bản. Năng lực tư vấn của người giáo viên. Phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên.

Nhu cầu tư vấn của học sinh Trung học phổ thông. Đặc điểm đặc trưng của lứa tuổi HS THPT. Nhu cầu TV của HS THPT. Phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên Trung học phổ thông.

Cấu trúc NLTV của người GV THPT. Nội dung phát triển NLTV cho GV THPT. Cơ sở khoa học của việc hình thành và phát triển NLTV của GV THPT. Các con đường phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên.

Đánh giá NLTV của GV THPT. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển NLTV của người GV. 48 Kết luận chương 1. 51 iv CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

Mục đích khảo sát. Đối tượng khảo sát. Nội dung khảo sát. Nội dung và công cụ khảo sát.

Phương pháp khảo sát. Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi. Phương pháp phỏng vấn. Phương pháp nghiên cứu trường hợp.

Kết quả khảo sát. Thực trạng nhu cầu TV của HS THPT. Thực trạng nhận thức về NLTV và phát triển NLTV của người GV THPT. Thực trạng NLTV của GV THPT.

Thực trạng phát triển NLTV của GV THPT. 91 Kết luận chương 2. 98 CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TƯ VẤN CỦA NGƯỜI GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG. Nguyên tắc đề xuất biện pháp.

Nguyên tắc đảm bảo đáp ứng mục tiêu giáo dục. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống và tính liên tục. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi.

Nguyên tắc đảm bảo phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và kinh nghiệm của GV. Các biện pháp phát triển năng lực tư vấn của người giáo viên Trung học phổ thông. Đề xuất khung NLTV cho GV THPT. Thiết kế và tổ chức seminar chuyên đề NLTV của người GV THPT.

Hướng dẫn thực hành, phân tích ca TV của người GV THPT. Rèn luyện KN tự học, tự bồi dưỡng NLTV cho GV THPT. Mối liên hệ giữa các biện pháp. 125 Kết luận chương 3.

127 CHƯƠNG 4 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM. Khảo nghiệm ý kiến chuyên gia. Phương pháp tiến hành. Thực nghiệm sư phạm.

Khái quát về quá trình thực nghiệm. Tiến trình thực nghiệm. Phân tích kết quả thực nghiệm. Nhận định chung về thực nghiệm.

152 Kết luận chương 4. 154 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 156 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN. 158 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

159 PHỤ LỤC vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Sự khác nhau giữa Consultancy và Counseling.2: Sự khác nhau giữa Tư vấn và Tham vấn .1: Đối tượng khảo sát .2: Nội dung và công cụ khảo sát .3: Thang đo đánh giá.4: Mức độ thường xuyên HS gặp phải khó khăn trong học tập và cuộc sống .5: Mức độ nhu cầu cần được tư vấn của học sinh .6: Mức độ sử dụng các cách thức giải quyết khó khăn.7: Mức độ kì vọng của HS khi tìm đến sự TV của GV .8: Mức độ cần thiết phải phát triển NLTV của GV THPT.9: So sánh mức độ đánh giá nhận thức về vai trò của tư vấn giữa GV và HS .10: Thực trạng KNTV của GV THPT .11: Mức độ hài lòng của HS đối với việc TV của GV THPT .12: Kết quả phân tích nhân tố khám phá .1: Tính hợp lí và tính khả thi của các nội dung đề xuất về NLTV của GV THPT .2: Bảng chọn mẫu thực nghiệm. 136 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Mức độ thường xuyên gặp phải khó khăn và nhu cầu được TV của HS theo đánh giá của HS.2: Mức độ thường xuyên gặp phải khó khăn và nhu cầu được TV của HS theo đánh giá của GV .3: Tỉ lệ thể hiện quan điểm đồng ý với khái niệm NLTV của GV THPT .4: Tỉ lệ thể hiện quan điểm đồng ý của HS với các biểu hiện của NLTV của GV THPT .5: Tỉ lệ thể hiện quan điểm đồng ý của GV với các biểu hiện của NLTV của GV THPT .6: Các con đường phát triển NLTV của GV .7: Mức độ biểu hiện về tri thức tư vấn của GV .8: Mức độ biểu hiện về KNTV của GV THPT theo đánh giá của HS .9: Mức độ biểu hiện về KNTV của GV THPT theo đánh giá của GV .10: Mức độ biểu hiện về thái độ TV của GV THPT.11: Mô hình phân tích nhân tố khẳng định .12: Nhu cầu phát triển NLTV của GV THPT .13: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan tới sự phát triển NLTV của GV.14: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan tới sự phát triển NLTV của GV .1: Cấu trúc khung năng lực tư vấn của người giáo viên THPT .1: Đường tích lũy điểm kiểm tra kiến thức về TV của nhóm TN và nhóm ĐC trước TN .2: Đường tích lũy điểm kiểm tra kiến thức về TV của nhóm TN và nhóm ĐC sau TN .3: Đường tích lũy điểm kiểm tra kiến thức về TV của nhóm TN trước và sau TN.4: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát KNTV của nhóm TN và nhóm ĐC trước TN .5: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát KNTV của nhóm TN và nhóm ĐC sau TN.6: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát KNTV của nhóm TN trước và sau TN.7: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát TĐTV của nhóm TN và nhóm ĐC trước TN .8: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát TĐTV của nhóm TN và nhóm ĐC sau TN.9: Biểu đồ phân phối kết quả quan sát KNTV của nhóm TN trước và sau TN. Lý do chọn đề tài Trong tiến trình phát triển, con người luôn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức. Đặc biệt là trong giai đoạn đổi mới và hội nhập ngày càng sâu rộng, những khó khăn, thách thức đó càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn.

Chính vì vậy, nhu cầu được trợ giúp để giải quyết khoa khăn của mình ngày càng trở nên rõ rệt hơn. Đối với HS THPT, bên cạnh những khó khăn, thách thức kể trên, các em còn gặp phải những khó khăn do sự thay đổi tâm – sinh lí của lứa tuổi mang lại, nên việc gặp những khó khăn trong cuộc sống và trong quá trình học tập là điều không thể tránh khỏi. Xã hội càng phát triển thì những khó khăn, thách thức đó càng trở nên đa dạng và phức tạp hơn. Chính vì vậy, ngày càng có nhiều HS gặp phải những khó khăn trong cuộc sống và trong quá trình học tập của mình.

Những vấn đề các em gặp phải là rất rộng, bao gồm các vấn đề về: tâm lí, sinh lí; học tập; định hướng nghề nghiệp; giải quyết các mối quan hệ xã hội, bạn bè, thầy cô, gia đình; định hướng giá trị sống và kỹ năng sống; pháp luật. Tất cả những vấn đề này HS vẫn thường xuyên gặp phải và chúng có ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình học tập của các em. Vai trò của người GV ngày nay không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ HS lĩnh hội kiến thức môn học, mà còn có trách nhiệm hỗ trợ HS giải quyết được những khó khăn gặp phải trong học tập và trong cuộc sống để các em có thể phát triển toàn diện, góp phần hoàn thành tốt vai trò giáo dục của người GV. Thực vậy, GV chính là những người có điều kiện gần gũi, hiểu biết HS về mọi mặt, nhất là những vấn đề các em gặp phải trong quá trình học tập ở trường.

Không những thế, GV còn là người có điều kiện tiếp cận thông tin chính thống và có chức năng GD, hỗ trợ HS trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập của mình. Chính vì thế, vai trò TV của người GV đã được khẳng định tại nhiều văn bản chỉ đạo như: Luật Giáo dục (đã sửa đổi năm 2005 và 2009), tại Điều 72 đã khẳng định: “Nhà giáo có những nhiệm vụ sau đây: ., tôn trọng nhân cách người học, đối xử công bằng với người học, bảo vệ các quyền và lợi ích chính đáng của người học”.