Luận án TS: Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập Toán cho sinh viên sư phạm

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ––––––––––––––––––––– TRẦN TRUNG TÌNH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO SINH VIÊN NGÀNH SƢ PHẠM TOÁN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2020 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM ––––––––––––––––––– TRẦN TRUNG TÌNH PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO SINH VIÊN NGÀNH SƢ PHẠM TOÁN Ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9 14 01 11 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Hữu Châu 2.TS Trịnh Thanh Hải THÁI NGUYÊN - 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan luận án“Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành sƣ phạm Toán” là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu và các số liệu nêu trong luận án là hoàn toàn trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác trước đó. Thái Nguyên, tháng 10 năm 2020 Tác giả luận án Trần Trung Tình ii LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin bày tỏ tình cảm và lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Hữu Châu, PGS.TS Trịnh Thanh Hải. Thầy cô đã dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để luận án sớm hoàn thành.

Trân trọng cảm ơn các nhà khoa học, các bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ và cộng tác với tôi trong quá trình nghiên cứu. Tác giả cảm ơn Học viện Quản lý giáo dục - Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi thực hiện luận án này. Tác giả trân trọng cảm ơn Khoa Toán, các phòng ban Trường ĐHSP Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong các thủ tục để hoàn thiện luận án này. Thái Nguyên, tháng 10 năm 2020 Tác giả luận án Trần Trung Tình iii MỤC LỤC Lời cam đoan .ii Mục lục.

iii Danh mục các bảng .vii MỞ ĐẦU. Mục tiêu nghiên cứu. Khách thể và đối tượng nghiên cứu. Giả thuyết khoa học.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Luận điểm khoa học sẽ đưa ra bảo vệ.

Dự kiến những đóng góp trong luận án. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Khái niệm về đánh giá. Kết quả học tập và đánh giá kết quả học tập.

Khái niệm liên quan đến năng lực. Năng lực dạy học. Xu thế đánh giá trong giáo dục hiện nay. Hình thái đánh giá trong giáo dục.

Các mục đích của đánh giá. Phân loại đánh giá. Phân loại đánh giá theo mục đích đánh giá. Phân loại đánh giá theo các thời điểm đánh giá.

Phân loại đánh giá dựa trên vật đối chứng. Phân loại đánh giá dựa trên quy mô đánh giá. Phân loại đánh giá dựa trên đối tượng tham gia đánh giá. Phân loại đánh giá dựa trên kiểu đánh giá.

Năng lực của người giáo viên cho đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh trung học phổ thông. Năng lực chẩn đoán của giáo viên về khả năng và kết quả học toán của học sinh. Năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán. Năng lực sử dụng phương tiện dạy học.

Năng lực thực hiện quá trình đánh giá .41 Kết luận Chương 1. NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG. Phương pháp nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Mẫu nghiên cứu. Công cụ nghiên cứu. Thu thập dữ liệu nghiên cứu. Phân tích dữ liệu.

Thực trạng năng lực của giáo viên về đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh THPT. Thực trạng năng lực chẩn đoán của giáo viên về khả năng và kết quả học Toán của học sinh. Thực trạng năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán. Thực trạng năng lực thực hiện quá trình đánh giá.

Nhận xét chung về thực trạng năng lực của giáo viên cho lĩnh vực đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh THPT. Thực trạng chuẩn bị ở trường đại học có ngành Sư phạm Toán về năng lực của sinh viên cho đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh THPT. Thực trạng hiểu biết của sinh viên về tầm quan trọng và vai trò đánh giá kết quả học Toán của học sinh. Thực trạng về cách dạy-học tại trường đại học có ngành Sư phạm Toán.

Tìm hiểu việc chuẩn bị cho sinh viên ngành sư phạm Toán học về lĩnh vực đánh giá kết quả học tập ở một số trường đại học Việt Nam .62 Kết luận Chương 2. Khung năng lực của giáo viên về lĩnh vực đánh giá kết của học tập Toán của học sinh Trung học phổ thông. Biện pháp phát triển năng lực sinh viên cho đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh Trung học phổ thông. Nghiên cứu hồ sơ học tập và xây dựng nội dung phỏng vấn như là một công cụ giúp sinh viên chẩn đoán về kết quả và khả năng học Toán của học sinh.

Thiết kế dự án học tập hướng đến giúp học sinh thực hành giải quyết các vấn đề của thế giới thực, từ đó, nâng cao năng lực đánh giá thực của sinh viên. Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên. Biện pháp 4: Thiết kế các nhiệm vụ học tập trong quá trình dạy học với độ khó tăng dần để sinh viên tập luyện giải quyết nhiệm vụ, từ đó, phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập cho sinh viên.109 Kết luận Chương 3. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi về khung năng lực đã đề xuất.

Phương pháp khảo nghiệm. Kết quả khảo nghiệm. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất. Phương pháp khảo nghiệm.

Kết quả khảo sát. Thử nghiệm biện pháp “Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên”. Mục đích, nội dung và phương pháp thử nghiệm. Kết quả thử nghiệm .148 Kết luận Chương 4 .156 KẾT LUẬN LUẬN ÁN .158 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.159 TÀI LIỆU THAM KHẢO .160 PHỤ LỤC vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.

Thực trạng năng lực chẩn đoán của giáo viên về khả năng và kết quả học Toán của học sinh. Thực trạng năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán. Đánh giá thực trạng năng lực thực hiện quá trình đánh giá. Nhận thức của giảng viên và sinh viên về vai trò của đánh giá kết quả học tập, sự cần thiết rèn luyện năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh.

Thống kê ý kiến đồng ý với các ý hỏi về sự cần thiết rèn luyện năng lực cho sinh viên về đánh giá kết quả học tập của học sinh. Thống kê số lượng đối tượng đồng ý với các ý hỏi về nguyên nhân của thực trạng đánh giá của học sinh. Khung năng lực của người giáo viên về lĩnh vực đánh giá kết quả học tập của học sinh THPT. Ghi chép lại một cuộc phỏng vấn giữa giáo viên và học sinh.

Mô tả năng lực chẩn đoán của sinh viên về khả năng và kết quả học Toán của học sinh. Mô tả năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán. Mô tả năng lực lập lế hoạch đánh giá. Mô tả Năng lực thiết kế công cụ đánh giá.

Mô tả Năng lực chấm điểm. Mô tả năng lực sử dụng kết quả đánh giá. Kết quả thăm dò ý kiến đánh giá tính cần thiết của các biện pháp. Kết quả thăm dò ý kiến đánh giá tính khả thi của các biện pháp.

Thông tin về sinh viên cho tham gia thử nghiệm. 147 1 MỞ ĐẦU Trong mọi xã hội, trong mọi thời đại, nghề dạy học luôn được coi là một nghề cao quý; người thầy giáo luôn được kính trọng. Bởi vậy người thầy giáo phải là người có phẩm chất tốt đẹp, có trình độ chuyên môn tốt và phải có trách nhiệm cao. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: “Nghề thầy giáo là nghề cao quý nhất trong các nghề cao quý, sáng tạo nhất trong các nghề sáng tạo”.

Đánh giá là bộ phận không thể tách rời của quá trình dạy học và có thể nói, đánh giá là động lực để thúc đẩy sự đổi mới quá trình dạy và học. Nhiều hình thức đánh giá cũ và mới tồn tại song song nhau. Nhiều hướng tiếp cận đánh giá mới và khái niệm mới đã xuất hiện như: Đánh giá định tính (qualitative assessment)/ Đánh giá bằng nhận xét; Đánh giá dựa trên kết quả thực hiện (performance-based assessment); Đánh giá theo chuẩn (standard-based assessment); Đánh giá theo năng lực (competence-based assessment); Đánh giá theo sản phẩm đầu ra (outcome- based assessment). Về thực trạng đánh giá học sinh tại các trường phổ thông hiện nay, chúng ta thấy rằng chưa xác định đúng và rõ về triết lý đánh giá: đánh giá để làm gì, tại sao phải đánh giá, đánh giá nhằm thúc đẩy, hình thành khả năng gì ở học sinh?.

Chủ yếu mới chỉ tập trung vào đánh giá kết quả học tập, để xếp loại học sinh, cho điểm nhưng không phản hồi (hoặc có chữa bài, nhưng “áp đặt” cách giải đúng của giáo viên mà bỏ qua không phân tích các sai sót/lỗi của từng học sinh…). Ngoài ra, giáo viên cũng gặp rất nhiều khó khăn khi phải đánh giá các hoạt động giáo dục (không biết đánh giá các hoạt động giáo dục, đánh giá đạo đức, giá trị sống, kỹ năng sống như thế nào…). Đã có nhiều công trình bàn về chủ đề đánh giá, với nguồn tư liệu có được, chúng tôi chỉ điểm qua một số công trình nghiên cứu liên quan (cụ thể được trích dẫn trong phần sau của luận án). Trong hầu hết các công trình trên đều bàn về chủ đề chiến lược giảng dạy, đánh giá trong trong giáo dục, tuy nhiên đánh giá người học theo hướng tiếp cận năng lực và theo quá trình là chưa nhiều.

Một cách tổng quan, chúng tôi thấy hầu hết các công trình của tác giả trên đã phần nào nêu nên hiện trạng về đánh giá ở trường phổ thông nói chung và chỉ ra một số hạn chế trong công tác đánh giá. Tuy nhiên, để đổi mới được phương pháp đánh giá thì cần những nghiên cứu sâu hơn. Ở trường phổ thông, trình độ và năng lực của người giáo viên toán có ảnh hưởng rất nhiều đến học sinh.