Luận án tiến sĩ: Phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên - Tường Mạnh Dũng

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TƯỜNG MẠNH DŨNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG CHUYÊN CANH TRONG TÁI CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH HƯNG YÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2019 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH TƯỜNG MẠNH DŨNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG CHUYÊN CANH TRONG TÁI CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH HƯNG YÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ CHÍNH TRỊ Mã số: 62 31 01 02 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS,TS. NGÔ TUẤN NGHĨA HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu trong luận án là hoàn toàn trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, trích dẫn đầy đủ theo quy định. Tác giả Tường Mạnh Dũng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CÓ 10 LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.

Các công trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến phạm vi của đề tài 10 1. Khái quát kết quả các công trình đã công bố có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài và khoảng trống nghiên cứu 28 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG CHUYÊN CANH TRONG TÁI CƠ CẤU NÔNG 30 NGHIỆP Ở CẤP TỈNH 2. Khái niệm và sự cần thiết phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở cấp tỉnh 30 2. Nội dung, tiêu chí và các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở cấp tỉnh 39 2.

Kinh nghiệm và bài học kinh nghiệm về phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp 69 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG CHUYÊN CANH TRONG TÁI CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH HƯNG YÊN GIAI 76 ĐOẠN 2014-2018 3. Phân tích ma trận SWOT về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tác động đến phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên 76 3. Tình hình phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2014-2018 79 3. Đánh giá kết quả phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên 94 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG CHUYÊN CANH TRONG TÁI CƠ CẤU NÔNG NGHIỆP 121 Ở TỈNH HƯNG YÊN ĐẾN NĂM 2025 4.

Dự báo và mục tiêu phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên đến năm 2025 121 4. Giải pháp phát triển kinh tế vùng chuyên canh trong tái cơ cấu nông nghiệp ở tỉnh Hưng Yên đến năm 2025 127 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ ĐƯỢC 151 CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 160 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AEC ASEAN Economic Community - Cộng đồng kinh tế các nước Đông Nam Á ASEAN Association of Southeast Asian Nations - Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á CPTPP Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership - Hiệp định đối tác toàn diện tiến bộ xuyên Thái Bình Dương EFTA European Free Trade Association - Khối thương mai tự do châu Âu bao gồm 28 nước thuộc Liên minh châu Âu EU European Union - Liên minh Châu Âu FDI Foreign Direct Investment - Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free trade agreement - Hiệp định thương mại tự do GlobalGAP Global Good Agricultural Practice - Quy trình sản xuất nông nghiệp tốt của thế giới GMP Good Manufacturing Practices - Hệ thống các tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt ISO International Organization for Standardization - Tổ chức Quốc tế về Tiêu chuẩn hóa IUCN International Union for Conservation of Nature and Natural Resources - Hiệp hội quốc tế về bảo vệ thiên nhiên và tài nguyên thiên nhiên NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn OECD Organization for Economic Cooperation and Development - Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế RCEF Regional Comprehensive Economic Partnership - Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực SWOT Strengths (điểm mạnh); Weaknesses (điểm yếu); Opportunities (cơ hội); Threats (thách thức) UBND Ủy ban nhân dân UNEP United Nations Environment Programme - Chương trình môi trường của Liên hợp quốc VietGap Vietnamese Good Agricultural Practices - Quy trình sản xuất nông nghiệp tốt DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU Trang Bảng 3.1: Bảng tổng hợp số trang trại thuộc các vùng chuyên canh của tỉnh Hưng Yên tính đến 31/12/2018 85 Biểu đồ 3.1: Quy mô vùng chuyên canh nhãn của tỉnh Hưng Yên tính đến ngày 31/12/2018 95 Biểu đồ 3.2: Quy mô vùng chuyên canh cây có múi của tỉnh Hưng Yên tính đến ngày 31/12/2018 96 Biểu đồ 3.3: Quy mô vùng chuyên canh chuối của tỉnh Hưng Yên tính đến ngày 31/12/2018 97 Biểu đồ 3.4: Quy mô vùng chuyên canh vải của tỉnh Hưng Yên tính đến ngày 31/12/2018 97 Biểu đồ 3.5: Tổng hợp kết quả điều tra về diện tích cây trồng theo mô hình chuyên canh của hộ sản xuất tính đến ngày 31/12/2018 98 Biểu đồ 3.6: Tổng hợp kết quả điều tra về quy mô vốn đầu tư sản xuất theo mô hình chuyên canh của hộ sản xuất tính đến ngày 31/12/2018 100 Biểu đồ 3.7: Tổng hợp kết quả điều tra thu nhập bình quân đầu người/năm của vùng chuyên canh tính đến hết 31/12/2018 107 Biểu đồ 3.8: Tổng hợp kết quả điều tra về trình độ tay nghề của người lao động ở các vùng chuyên canh tính đến 31/12/2018 110 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Tái cơ cấu nông nghiệp là yêu cầu mang tính sống còn đối với Việt Nam nói chung và Hưng Yên nói riêng trong giai đoạn hiện nay. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt khi các Hiệp định thương mại tự do (FTA) có sự tham gia của nước ta được thực thi toàn diện và biến đổi khí hậu có ảnh hưởng mạnh mẽ tới sản xuất nông nghiệp của Việt Nam, việc xây dựng một nền nông nghiệp bền vững, có khả năng thích nghi tốt với những biết đổi về khí hậu và có năng lực canh tranh cao càng trở nên cấp thiết.

Quá trình tái cơ cấu nông nghiệp có nhiều cách thức thực hiện khác nhau phù hợp với từng địa phương. Trong đó, việc hình thành các vùng chuyên canh là một trong những phương thức kỳ vọng đem lại lợi ích kinh tế - xã hội tổng thể lớn hơn cả. Nhận thức được tầm quan trọng của tái cơ cấu nông nghiệp đối với sự nghiệp đổi mới của đất nước, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII chỉ rõ: “đẩy nhanh cơ cấu lại ngành nông nghiệp, xây dựng nền nông nghiệp sinh thái phát triển toàn diện cả về nông, lâm, ngư nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững” [18, tr. Thực hiện chủ trương của Đảng, ngày 10/6/2013 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 899/QĐ-TTg phê duyệt “Đề án Tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững”.

Trong đó nêu rõ: “Tập trung khai thác và tận dụng tốt lợi thế của nền nông nghiệp nhiệt đới; xây dựng và phát triển các vùng chuyên canh quy mô lớn theo hình thức trang trại, gia trại,… đạt các tiêu chuẩn quốc tế phổ biến về an toàn vệ sinh thực phẩm, kết nối sản xuất nông nghiệp với công nghiệp chế biến, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm, với chuỗi giá trị toàn cầu…” [5]. Mục tiêu cơ bản của Đề án tái cơ cấu nông nghiệp là: Nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp thông qua tăng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống cho cư dân nông thôn, góp phần thực hiện xóa đói, giảm nghèo và thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới; nâng cao hiệu quả quản 2 lý và khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường góp phần thực hiện chiến lược tăng trưởng xanh của quốc gia. Hưng Yên là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, nằm trên trục kinh tế Hà Nội - Hải Phòng. Với lợi thế về mặt địa lý, trong những năm qua Đảng bộ và Chính quyền tỉnh Hưng Yên đã có nhiều cơ chế thông thoáng nhằm thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư trực tiếp nước ngoài để phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Với 13 cụm khu công nghiệp được chính phủ phê duyệt và 4 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động đem lại sự tăng trưởng mạnh về kinh tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh theo hướng tiến bộ. Tuy nhiên, trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, tỉnh còn gặp rất nhiều khó khăn trong việc chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, cây trồng nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao gắn với phát triển bền vững. Văn kiện Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ tỉnh Hưng Yên chỉ rõ hạn chế: “Sản xuất nông nghiệp quy mô còn nhỏ, chưa hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập chung… ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, chuyển giao công nghệ còn chậm” [19, tr. Đồng thời đề ra mục tiêu trọng tâm là: “Đẩy mạnh thực hiện đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững;… hình thành những vùng chuyên canh, thâm canh theo hướng phát triển sản xuất quy mô lớn, tập chung gắn với bảo quản, chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị” [19, tr.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII của Đảng bộ tỉnh Hưng Yên, Ủy Ban nhân dân tỉnh Hưng Yên đã xây dựng Đề án “Tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Hưng Yên theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững” Ban hành kèm theo Quyết định số 1854/QĐ-UBND, ngày 12/11/2014. Mục tiêu của Đề án chỉ rõ: “Tập trung khai thác và phát huy tốt lợi thế của tỉnh; xây dựng và phát triển các vùng chuyên canh quy mô lớn theo hình thức trang trại, gia trại,. kết nối sản xuất nông nghiệp với công nghiệp chế biến, bảo quản và tiêu thụ sản phẩm”, đồng thời nêu rõ: “Áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) trong thâm canh cây ăn quả; trước mắt ưu tiên triển khai trên diện tích trồng nhãn, cây có múi…nhằm cấp giấy chứng nhận khi đưa ra thị trường” [65, tr. Với diện tích 10.495 ha cây ăn quả, trong đó có: 4.340 ha Nhãn; 1553 ha cây 3 có múi; 2.159 ha chuối; 950 ha vải… [65, tr.