Luận án: Phát triển Kinh tế Tư nhân Việt Nam giai đoạn hiện nay - Trần Thị Hạnh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN TRẦN THỊ HẠNH VỀ VIỆC PHÁT TRIỂN KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Luận án Phó tiến sĩ Khoa học Kinh tế Chuyên ngành: Tổ chức và quản lý sản xuất Mã số: 05-02-21 Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS PTS Đỗ Hoàng Toàn 2. PGS PTS Đinh Kim Hải Mở đầu Khu vực kinh tế tư nhân là một bộ phận cấu thành thống nhất của nền kinh tế quốc dân. Quan điểm của Đảng và Chính phủ ta về vị trí và vai trò của khu vực kinh tế nước ta đã có tác dụng to lớn thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân (KVKTTN) nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói chung.

Từ nhận thức tư tưởng, Đảng và Chính phủ ta đã đưa ra nhiều chính sách mới, sửa đổi và bổ sung một số chính sách cũ nhằm tạo ta một môi trường thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh tư nhân. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu để cho hoạt động kinh doanh tư nhân phát triển. KVKTTN nước ta vẫn chưa phát triển với đúng tầm nhìn của nó. Hầu hết các cơ sở kinh doanh tư nhân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp thu các yếu tố vào cho hoạt động sản xuất kinh doanh như tiền vốn, vật tư công nghệ, đất đai, lao động và khả năng kinh doanh và giải quyết các yếu tố đầu ra như tiêu thụ sản phẩm.

Xuất phát từ thực tiễn nước ta, đồng thời căn cứ vào xu hướng phát triển chung trên thế giới chúng tôi thấy rằng khu vực kinh tế tư nhân ngày càng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế. ở nhiều nước KVKTTN trở thành một trong những tác nhân chính thúc đẩy kinh tế phát triển. Từ nhận thức đó, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu là :"Về việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay". Mục đích và ý nghĩa của đề tài: Đề tài đề cập đến một vấn đề có ý nghĩa to lớn về lý luận cũng như về thực tiễn trong quá trình chuyển sang một nền kinh tế thị trường ở nước ta.

Nội dung nghiên cứu của đề tài nhằm làm sáng tỏ những vấn đề sau: Vị trí và vai trò của KVKTTN trong nền kinh tế Việt Nam. Quá trình phát triển và đặc điểm của KVKTTN ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Những hạn chế về môi trường kinh doanh của KVKTTN ở Việt Nam. Việc lý giải những vấn đề trên tạo điều kiện tìm ra những giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế tư nhân nói riêng và toàn nền kinh tế nói chung.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng của KVKTTN Việt Nam và những ảnh hưởng của môi trường kinh doanh hiện nay đối với khu vực này. Việc nghiên cứu thực tiễn phát triển và thực trạng của KVKTTN được giới hạn ở lĩnh vực công nghiệp tư nhân trong nước. Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp tiếp cận và phân tích hệ thống kết hợp với phương pháp duy vật biện chứng và nghiên cứu tài liệu, đàm thoại trực tiếp với một số chủ doanh nghiệp tư nhân. Những đóng góp của luận án: Luận án đã làm rõ khái niệm về hoạt động kinh doanh tư nhân, các hình thức tổ chức hoạt động kinh doanh tư nhân nói chung và ở Việt Nam nói riêng.

Phân tích một cách có hệ thống quá trình phát triển của KVKTTN Việt Nam, nêu được thực trạng của KVKTTN nước ta và một số hạn chế về môi trường kinh doanh hiện nay. Đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy KVKTTN phát triển. Nội dung của luận án: Tên luận án: "Về việc phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay". Luận án gồm: Phần mở đầu.

Chương I : Khu vực kinh tế tư nhân và vị trí của nó trong nền kinh tế. Chương II : Quá trình phát triển của khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam. Chương III : Môi trường kinh doanh của khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay. Chương IV : Một số biện pháp để phát triển khu vực kinh tế tư nhân ở Việt Nam.

Phần phụ lục. CHƯƠNG I KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ VỊ TRÍ CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ I. KHU VỰC KINH TẾ TƯ NHÂN VÀ CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH TƯ NHÂN 1) Khu vực kinh tế tư nhân : Khu vực kinh tế tư nhân bao gồm tất cả các cơ sở kinh tế thực hiện các hoạt động kinh doanh tư nhân. Các hoạt động kinh doanh nói chung được tổ chức và chỉ đạo theo hướng bảo đảm cung cấp sản phẩm cho người tiêu dùng nhàm thu lợi nhuận.

Hoạt động kinh doanh bao gồm nhiều hoạt động kinh doanh của tư nhân, của Nhà nước v. Việc phân biệt hoạt động kinh doanh tư nhân với hoạt động kinh doanh của Nhà nước căn cứ vào việc ai là người tổ chức và chỉ đạo các hoạt động kinh doanh này. Người có quyền tổ chức và chỉ đạo các hoạt động kinh doanh trong một cơ sở kinh doanh là người nắm tỷ trọng cổ phiếu lớn nhất trong doanh nghiệp đó. ở hầu hết các nước trên thế giới hiện nay các hình thức sở hữu thường được đan xen nhau.

Có rất nhiều công ty, xí nghiệp trong đó vừa có tư nhân vừa có Nhà nước tham gia mua cổ phiếu. Các công ty, xí nghiệp của Nhà nước không chỉ là những cơ sở kinh tế trong đó Nhà nước nắm giữ trên 50% cổ phiếu, mà cả những cơ sở kinh tế trong đó tỷ trọng cổ phiếu của Nhà nước là dưới 50% nhưng Nhà nước là cổ đông lớn nhất và nắm quyền tổ chức và chỉ đạo các hoạt động kinh doanh của cơ sở đó. Ở Việt Nam trước đây, toàn bộ tư liệu sản xuất của một cơ sở sản xuất kinh doanh nào đó chỉ thuộc về một hình thức sở hữu duy nhất. Chẳng hạn các cơ sở kinh tế quốc doanh là các cơ sở toàn bộ tư liệu sản xuất thuộc sở hữu Nhà nước.

Các cơ sở kinh tế tư nhân là các cơ sở toàn bộ tư liệu sản xuất thuộc sở hữu tư nhân. Hội nghị Trung ương VI, Đại hội lần thứ 6 của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xem xét lại các quan điểm củ và khẳng định rằng "trong sản xuất kinh doanh các hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất không ngăn cách nhau mà có nhiều loại hình hỗn hợp, đan kết với nhau. Các xí nghiệp quốc doanh (XNQD) có thể huy động vốn cổ phần của các tập thể và cá nhân. Còn các cơ sở sản xuất kinh doanh tư nhân cũng có thể liên kết với các XNQD nhằm mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Do đó khu vực kinh tế tư nhân không phải chỉ bao gồm các cơ sở sản xuất kinh doanh hoàn toàn thuộc sở hữu tư nhân, mà bao gồm tất cả các cơ sở sản xuất kinh doanh mà các hoạt động sản xuất kinh doanh của chúng do một hoặc một nhóm tư nhân tổ chức và chỉ đạo, có nghĩa là kể cả các cơ sở sản xuất kinh doanh có phần góp vốn của Nhà nước nhưng hoạt đông sản xuất kinh doanh của chúng do một hoặc một nhóm tư nhân tổ chức và chỉ đạo. 2) Các hình thức tổ chức hoạt động kinh doanh tư nhân trong nền kinh tế hiện đại: Hoạt động kinh doanh tư nhân được tổ chức theo nhiều hình thức, trong đó ba hình thức chung nhất là: doanh nghiệp sở hữu một chủ doanh nghiệp sở hữu nhóm hoặc đồng sở hữu hoặc DN hợp chủ và công ty (Corporation). Doanh nghiệp sở hữu một chủ: Là hình thức tổ chức hoạt động kinh doanh tư nhân phổ biến và lâu đời nhất. Doanh nghiệp sở hữu một chủ là doanh nghiệp do một cá nhân nắm quyền sở hữu và tổ chức, chỉ đạo hoạt động kinh doanh.

Đối với các hoạt động kinh doanh nhỏ, không đòi hỏi vốn và công nghệ phức tạp doanh nghiệp sở hữu một chủ thể là hình thức dễ nhất để bắt đầu hoạt động kinh doanh. Người muốn thành lập doanh nghiệp một chủ chỉ cần đăng ký và nộp một khoản lệ phí rất nhỏ, có nước chỉ cần nộp 2 USD, chẳng hạn như Malaysia. ở các nước mỗi năm có hàng ngàn người chủ sở hữu đơn lẻ bắt đầu các doanh nghiệp của mình với hy vọng kiếm lợi nhuận lớn. Hình thức hoạt động kinh doanh sở hữu một chủ (đơn lẻ) có những ưu thế sau: Các chủ sở hữu đơn lẻ sở hữu toàn bộ lợi nhuận của doanh nghiệp.

Các chủ sở hữu đó được tận hưởng cảm giác hài lòng do được làm thủ trưởng của chính doanh nghiệp của mình. Các chủ sở hữu đơn lẻ đó không phải trả thuế lợi tức doanh nghiệp mà chỉ phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Bên cạnh những lợi thế trên, hình thức sở hữu đơn lẻ cũng có những điểm bất lợi. Đó là: Các chủ sở hữu đơn lẻ phải chui trách nhiệm vô hạn về mặt tài chính.

Các chủ sở hữu đơn lẻ dễ gặp khó khăn trong việc huy động vốn để mở rộng kinh doanh. Các chủ sở hữu đơn lẻ thường không có ai chia sẻ gánh nặng quản lý. Các hãng kinh doanh thuộc sở hữu một chủ thường có tính chất không bền vững dễ bị chuyển mặt hàng kinh doanh hoặc phá sản. Doanh nghiệp sở hữu nhóm hay đồng sở hữu: Doanh nghiệp sở hữu nhóm là một doanh nghiệp trong đó nhóm gồm hai hoặc nhiều người với vai trò là các thành viên đồng sở hữu cùng thực hiện hoạt động kinh doanh nhằm thu lợi nhuận.

Những người muốn cùng nhau thành lập các doanh nghiệp (DN) đồng sở hữu phải ký kết hợp đồng sở hữu nhóm. Hợp đồng này thường nêu rõ những điểm sau đây: Tên, địa chỉ của doanh nghiệp sở hữu nhóm. Tên những người đồng sở hữu. Phần đóng góp của mỗi thành viên về tiền, kỹ năng và khả năng tham gia quản lý DN.

Các nghĩa vụ của mỗi bên tham gia. Cách phân chia lỗ lãi. Quy trình giải thể DN sở hữu đối với một hoặc nhiều thành viên. Quy trình giải thể DN sở hữu nhóm.

Hợp đồng sở hữu nhóm này có thể trình bày dưới dạng văn bản hoặc bằng miệng. Nhìn chung, loại hình kinh doanh thuộc sở hữu nhóm cũng dễ thành lập như các DN một chủ. Nhưng lợi thế của loại hình sở hữu này là: Các thành viên có thể đóng góp vốn và tài năng của họ. Có thể vay vốn được nhiều hơn.

DN có nhiều điều kiện để chuyên môn hóa.