Phát triển kinh tế thành phố thái nguyên giai đoạn 2006 2012 luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM -----------o0o---------- NGUYỄN TRUNG HẢI PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN GIAI ĐOẠN 2006 - 2012 Chuyên ngành: Địa lí học (Địa lí kinh tế - xã hội) Mã số: 60310501 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÝ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Xuân Trƣờng THÁI NGUYÊN, NĂM 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. 1 PHẦN NỘI DUNG. 12 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ.

Các nguồn lực phát triển kinh tế. Các tiêu chí đánh giá phát triển kinh tế. CƠ SỞ THỰC TIỄN. Tổng quan về phát triển kinh tế của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.

Tổng quan về phát triển kinh tế của tỉnh Thái Nguyên. 28 Tiểu kết chƣơng 1. 37 NGUỒN LỰC VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN. 37 KINH TẾ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN.

NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN KINH TẾ. Vị trí địa lí. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên. Nguồn lực kinh tế - xã hội.

Tác động của vùng trung du miền núi phía Bắc và các vùng lân cận. Đánh giá chung. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN. Khái quát chung.

Thực trạng phát triển các ngành và lĩnh vực. Nhận xét chung tình hình phát triển kinh tế thành phố Thái Nguyên. NHẬN XÉT VỊ THẾ VAI TRÒ TRUNG TÂM VÙNG CỦA THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN. Vị thế về vị trí địa lý trung tâm và đầu mối giao thông vận tải của vùng.

Vị thế là đô thị lớn nhất Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ. Vị thế trung tâm công nghiệp của vùng. Vị thế là trung tâm giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học của vùng. Vị thế là trung tâm y tế vùng.

Vị thế là trung tâm văn hoá, lịch sử truyền thống. 109 Tiểu kết chƣơng 2. 111 ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN ĐẾN NĂM 2020. QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN.

Quan điểm phát triển. Mục tiêu phát triển. Định hƣớng phát triển. 115 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN. Giải pháp về nguồn lực. Giải pháp về cơ chế chính sách. Giải pháp về phát triển thị trƣờng.

Giải pháp phối hợp với các địa phƣơng trong vùng, cả nƣớc. Hoàn thiện bộ máy, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Giải pháp phát triển các ngành, lĩnh vực kinh tế cụ thể. 139 Tiểu kết chƣơng 3.

144 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Phát triển kinh tế là một nội dung đặc biệt quan trọng, có tính quyết định đến sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia. Việc xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý, linh hoạt bảo đảm phát huy tối đa mọi lợi thế của một lãnh thổ nhƣ một chiến lƣợc phát triển kinh tế, xã hội đã đƣợc Đảng Cộng Sản Việt Nam đề ra ngay từ Đại hội lần thứ V (27 - 31/3/1982).

Trên thực tế, quá trình chuyển biến kinh tế ở nƣớc ta theo xu hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện hội nhập với thế giới đã, đang diễn ra mạnh mẽ và đạt đƣợc nhiều kết quả. Nhiệm vụ đổi mới toàn diện đất nƣớc đòi hỏi phải đổi mới cả kinh tế địa phƣơng hợp thành cơ cấu thống nhất, hoàn chỉnh của nền kinh tế quốc dân. Bởi vậy việc đầu tƣ phát triển kinh tế địa phƣơng là một việc làm quan trọng, không chỉ có ý nghĩa trƣớc mắt mà còn là chiến lƣợc lâu dài để củng cố tiềm lực kinh tế địa phƣơng, góp phần vào sự phát triển chung của đất nƣớc. Tình hình phát triển kinh tế cả nƣớc nói chung, ở các địa phƣơng nói riêng là một vấn đề đƣợc những nhà nghiên cứu ở trung ƣơng và địa phƣơng quan tâm dƣới nhiều hình thức và góc độ khác nhau.

Đặc biệt từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đất nƣớc theo chủ trƣơng của Đảng, với cách tƣ duy mới, chúng ta đã thấy rõ hơn vai trò của kinh tế địa phƣơng đối với sự phát triển nói chung của kinh tế cả nƣớc. Vì thế nên việc nghiên cứu tìm hiểu về nền kinh tế địa phƣơng là vô cùng quan trọng và hữu ích không chỉ cho cá nhân ngƣời nghiên cứu mà nó còn đóng góp nguồn tài liệu quý báu cho việc đề ra các kế hoạch, hoạch định phát triển. Thái Nguyên là một tỉnh miền núi và trung du, nằm trong vùng Đông Bắc, không chỉ là một trong những vùng chè nổi tiếng, mà nơi đây từng là thủ phủ khu tự trị Việt Bắc, là “chiếc nôi” của công nghiệp luyện kim Việt Nam, với khu công nghiệp Gang Thép đƣợc xây dựng từ những năm cuối thập kỉ 50 (thế kỷ XX). Sự ra đời của các khu công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, cùng với nhiều khu mỏ khai thác khoáng sản đã tạo cho Thái Nguyên dáng hình đặc trƣng của một trung tâm công nghiệp miền Bắc Việt Nam.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Thành phố Thái Nguyên là thành phố công nghiệp, đƣợc thành lập ngày 19/10/1962 cùng với sự hình thành khu công nghiệp gang thép Thái Nguyên. Ngày 01/9/2010, thành phố đƣợc Chính phủ công nhận là đô thị loại I trực thuộc tỉnh Thái Nguyên. Tổng diện tích tự nhiên thành phố là 189,7 km2, dân số quy đổi gần 340.000 ngƣời năm 2012 (trong đó, dân số thƣờng trú là 287.910 ngƣời), đứng thứ 10 trong các đô thị có số dân đông nhất Việt Nam. Thành phố Thái Nguyên là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật, y tế, du lịch, dịch vụ của tỉnh Thái Nguyên và vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ Việt Nam.

Vai trò, chức năng của thành phố đƣợc xác định nhƣ sau: (i) Là trung tâm chuyên ngành cấp quốc gia: là một trong các trung tâm công nghiệp, giáo dục - đào tạo của cả nƣớc; (ii)Trung tâm tổng hợp cấp vùng: Y tế, thể thao, thƣơng mại, dịch vụ của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ; (iii) Là đầu mối giao thông quan trong kết nối các tỉnh vùng trung du miền núi Bắc Bộ với đồng bằng sông Hồng; (iv) Là đô thị động lực hỗ trợ tăng trƣởng kinh tế vùng tam giác kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long); (v) Có vị trí quan trọng về an ninh, quốc phòng. Xuất phát từ những yêu cầu khách quan, từ thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của thành phố trong những năm qua, cần có những nghiên cứu cụ thể về từng thời kì kinh tế để hoạch định chính sách xây dựng và phát triển kinh tế thời kì sau, làm cơ sở cho các cấp chính quyền hoạch định chính sách đầu tƣ, định hƣớng quy hoạch Thái Nguyên trở thành thành phố trực thuộc Trung ƣơng trƣớc năm 2020. Đây là nhiệm vụ của nhiều ngành khoa học trong đó có khoa học về địa lý kinh tế xã hội. Hơn nữa, bản thân tôi là ngƣời con của mảnh đất Thái Nguyên trẻ anh hùng này nên tự tôi thấy mình cần phải có trách nhiệm tìm hiểu và giáo dục cho thế hệ trẻ những giá trị truyền thống của nhân dân các dân tộc trên địa bàn thành phố Thái Nguyên nói riêng, cả tỉnh và cả nƣớc nói chung trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ Quốc, đƣợc sự định hƣớng của giảng viên hƣớng dẫn, tôi đã lựa chọn đề tài: “Phát triển kinh tế thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2006 - 2012” làm luận văn tốt nghiệp.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Quá trình hình thành và phát triển nền kinh tế Việt Nam trải qua các giai đoạn và thời kì phát triển khác nhau, để tìm ra con đƣờng phát triển kinh tế phù hợp với Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ điều kiện và hoàn cảnh của đất nƣớc đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề phát triển kinh tế trên nhiều góc độ khác nhau. Dƣới góc độ địa lí học, kinh tế lãnh thổ là một hƣớng nghiên cứu khá hoàn chỉnh và cơ bản. Thế mạnh của các công trình đó là đánh giá đƣợc tiềm năng, hạn chế của các nguồn lực tới sự phát triển của mỗi địa bàn, phân tích và đƣa ra bức tranh hiện trạng phát triển kinh tế lãnh thổ. Không chỉ đánh giá tiềm năng, hiện trạng các công trình này còn có khả năng dự báo, đề ra phƣơng hƣớng, giải pháp cho sự phát triển kinh tế lãnh thổ trong tƣơng lai.

Những tác phẩm nghiên cứu về kinh tế lãnh thổ phải kể đến là: Địa lý các vùng kinh tế ở Việt Nam, Nguyễn Minh Tuệ (chủ biên), NXB Giáo dục năm 2009; Địa lý các tỉnh và thành phố Việt Nam, Lê Thông (chủ biên), NXB Giáo dục năm 2003. Ngoài ra, khía cạnh kinh tế lãnh thổ còn xuất hiện đan xen trong nhiều công trình nghiên cứu khác. Ví dụ nhƣ: Địa lí kinh tế xã hội Việt Nam, Lê Thông (chủ biên), NXB Sƣ phạm năm 2004; Giáo trình địa lý kinh tế xã hội Việt Nam (tập 1, tập 2), Nguyễn Viết Thịnh, Đỗ Thị Minh Đức, NXB Giáo dục năm 2003, NXB Sƣ phạm năm 2008; Tổ chức lãnh thổ Việt Nam, Đặng Văn Phan (chủ biên), NXB Giáo dục năm 2000; Giáo trình lịch sử các học thuyết kinh tế, Trần Bình Trọng (chủ biên), NXB Đại học Kinh Tế Quốc Dân, năm 2008. Trong đó, đối với lãnh thổ kinh tế, các công trình nghiên cứu đã đƣa ra những đặc điểm nổi bật về vị trí địa lí, các điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội, đồng thời đánh giá đúng những ảnh hƣởng của các nguồn lực đó tới phát triển kinh tế lãnh thổ trong từng giai đoạn khác nhau; phân tích hiện trạng phát triển kinh tế theo khía cạnh ngành và lãnh thổ.

Đồng thời còn chỉ ra các xu hƣớng phát triển kinh tế trong tƣơng lai, trên cơ sở đó đề ra định hƣớng phát triển phù hợp. Trong chƣơng trình đào tạo thạc sĩ đã có nhiều công trình nghiên cứu về tổ chức lãnh thổ và phát triển kinh tế địa phƣơng. Kinh tế huyện là một trong những đề tài đƣợc nhiều tác giả lựa chọn, trong đó tiêu biểu là: Phát triển kinh tế huyện Phổ Yên tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2006-2010, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Địa lí học - Đại học sƣ phạm Thái Nguyên, tác giả Hoàng Thị Thắm; Phát triển kinh tế huyện Yên Phong tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2006-2011, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Địa lí học - Đại học sƣ phạm Thái Nguyên, tác giả Nguyễn Duy Nam. Những đề tài nghiên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.