Phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc khmer vùng đồng bằng sông cửu lo

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- LÊ QUANG VINH PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2030 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- LÊ QUANG VINH PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2030 Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số: 9310102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LƯU THỊ KIM HOA Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2020 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ với đề tài: “Phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” do chính tác giả nghiên cứu.

Các thông tin, số liệu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng; các kết quả chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nghiên cứu sinh Lê Quang Vinh ii MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan. ii Danh mục các chữ viết tắt. vi Danh mục các bảng.

ix MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của nghiên cứu. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu của đề tài. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới của luận án.

Kết cấu của luận án. 6 CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu của các tác giả ngoài nước về kinh tế hộ, kinh tế hộ nông dân. Các công trình nghiên cứu của các tác giả ngoài nước về kinh tế hộ, kinh tế hộ nông dân ở một số quốc gia trên thế giới.

Các công trình nghiên cứu của tác giả ngoài nước về đời sống của người dân nông thôn, dân tộc thiểu số và đồng bào dân tộc Khmer ở Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu của các tác giả trong nước về kinh tế hộ, kinh tế hộ nông dân và đồng bào dân tộc Khmer. Tổng quan nghiên cứu của các tác giả trong nước về kinh tế hộ, kinh tế hộ nông dân. Tổng quan các nghiên cứu về đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Nhận định tình hình nghiên cứu. Những đóng góp của các nghiên cứu. Khoảng trống nghiên cứu. 22 TÓM TẮT CHƯƠNG 1.

24 CHƯƠNG 2 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN DÂN TỘC THIỂU SỐ. Khái niệm, đặc trưng, vai trò và xu hướng vận động, phát triển kinh tế hộ trong giai đoạn hiện nay. Khái niệm và đặc trưng của kinh tế hộ, hộ nông dân, kinh tế hộ nông dân. Vai trò của kinh tế hộ trong nền kinh tế quốc dân.

Xu hướng vận động, phát triển của kinh tế hộ trong giai đoạn hiện nay. Những lý thuyết, mô hình về phát triển kinh tế hộ nông dân. Lý luận về kinh tế hộ nông dân của C. Lý thuyết về doanh nghiệp gia đình nông dân của Tchayanov.

Lý thuyết kinh tế nông hộ của Hunt (1979). Lý luận kinh tế học hiện đại về kinh tế hộ gia đình …………………………. Đặc trưng và những yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer. Đặc trưng của kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer.

Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer. Những kinh nghiệm trong quá trình thực hiện chính sách đối với dân tộc thiểu số ở một số quốc gia, một số địa phương trong nước và bài học kinh nghiệm cho phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Kinh nghiệm ở một số quốc gia. Kinh nghiệm ở một số địa phương trong nước.

Một số bài học kinh nghiệm cho phát triển kinh tế hộ nông dân ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL. 50 TÓM TẮT CHƯƠNG 2. 52 iv CHƯƠNG 3 - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp luận nghiên cứu.

Phương pháp luận biện chứng duy vật. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học. Phương pháp nghiên cứu cụ thể. Phương pháp thống kê.

Phương pháp phỏng vấn. Phương pháp phân tích - tổng hợp. Dữ liệu nghiên cứu. Khung phân tích đề nghị cho luận án.

64 TÓM TẮT CHƯƠNG 3. 65 CHƯƠNG 4 – THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng ĐBSCL. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội vùng ĐBSCL.

Đặc điểm của ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL. Thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng ĐBSCL giai đoạn 2009 – 2019. Thực trạng phát triển lực lượng sản xuất của hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng ĐBSCL. Thực trạng phát triển quan hệ sản xuất của hộ nông dân ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL.

Đánh giá chung về sự phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng ĐBSCL giai đoạn 2009 – 2019. 101 TÓM TẮT CHƯƠNG 4. 110 CHƯƠNG 5 - GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC KHMER VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. Cơ sở đề xuất các giải pháp.

Bối cảnh trong nước và ngoài nước. Nội dung các giải pháp. Giải pháp về phát triển lực lượng sản xuất. Giải pháp về phát triển quan hệ sản xuất.

Các giải pháp khác. 150 Danh mục công trình của tác giả. 152 Danh mục tài liệu tham khảo. 161 vi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Ý nghĩa ĐBDT Đồng bào dân tộc ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long KHCN Khoa học - công nghệ KT-XH Kinh tế - xã hội KT Kinh tế NN Nông nghiệp SX-KD Sản xuất - kinh doanh vii DANH MỤC CÁC BẢNG Danh mục các bảng Trang Bảng 4.1: GDP bình quân vùng ĐBSCL 67 Bảng 4.

Tỷ lệ hộ nghèo và hộ cận nghèo dân tộc Khmer vùng ĐBSCL 71 Bảng 4. Số nhân khẩu và lực lượng lao động người Khmer vùng 75 ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Lao động và nhân khẩu ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL năm 76 2019 Bảng 4. Cơ cấu lao động trong độ tuổi của các hộ nông dân Khmer 77 năm 2019 Bảng 4.

Trình độ học vấn hộ nông dân Khmer 78 Bảng 4. Học vấn của hộ Khmer chia theo dân tộc 79 Bảng 4. Thực trạng cơ cấu đất đai của hộ nông dân Khmer vùng 80 ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Đất sản xuất và nguồn gốc đất sản xuất chia theo cộng đồng 81 tộc người Bảng 4.

Biến động về đất đai (đất sản xuất và đất ở) của hộ Khmer 81 An Giang năm 2014 Bảng 4. Vốn bình quân của hộ nông dân Khmer năm 2019 83 Bảng 4. Quy mô vốn bình quân hộ nông dân Khmer năm 2019 84 Bảng 4. Tư liệu sản xuất chủ yếu bình quân của hộ nông dân Khmer 85 ĐBSCL năm 2019 theo thu nhập Bảng 4.

Tổng thu từ sản xuất nông nghiệp ở hộ nông dân Khmer vùng 86 ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Quy mô và cơ cấu chi phí sản xuất nông nghiệp của hộ nông 87 dân Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Thu nhập bình quân từ sản xuất nông nghiệp của hộ nông 88 dân Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Thu nhập bình quân của một số dân tộc 89 viii Bảng 4.

Thu nhập ngoài sản xuất nông nghiệp của hộ nông dân 90 Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 Bảng 4. Tỷ lệ hộ nghèo một số tỉnh có đông ĐBDT Khmer 90 Bảng 4. Thu nhập bình quân theo lao động và nhân khẩu năm 2019 91 Bảng 4. Ảnh hưởng của quy mô các nguồn lực đến kết quả sản xuất 93 của hộ nông dân ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 Bảng 4.

Số lượng và tỷ lệ hộ dân tộc thiểu số có máy kéo/máy cày, 93 máy xay sát, máy bơm nước năm 2015 Bảng 4. Loại hoạt động kinh tế chính của hộ chia theo cộng đồng 95 Bảng 4. Loại hoạt động kinh tế chính của hộ chia theo khu vực 96 thành thị - nông thôn Bảng 4. Phương thức tiêu thụ một số sản phẩm của hộ nông dân 98 ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 Bảng 4.

Ảnh hưởng của điều kiện bên ngoài đến sản xuất của hộ 99 nông dân ĐBDT Khmer vùng ĐBSCL năm 2019 ix Tóm tắt: Kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian qua có những bước phát triển nhất định, đời sống của đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long có sự cải thiện rõ rệt, những giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long được bảo tồn và phát huy trong thời gian qua. Tuy nhiên, so với mặt bằng chung của cả nước, đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long còn nhiều khó khăn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân, nhất là người nghèo. Để khắc phục những thách thức đó, việc nghiên cứu vấn đề phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long là cần thiết. Đề tài tiếp cận dưới góc độ kinh tế chính trị nên phương pháp luận được sử dụng xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu đề tài là phương pháp luận biện chứng duy vật nhằm xem xét, phân tích, đánh giá một cách khách quan, toàn diện vấn đề phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong trạng thái luôn luôn biến đổi của tiến trình phát triển đất nước; phương pháp nghiên cứu cụ thể chủ yếu là phương pháp điều tra, khảo sát.

Sau khi phân tích thực trạng phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long, luận án xây dựng định hướng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân đồng bào dân tộc Khmer vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, đồng thời nêu lên khuyến nghị đối với Trung ương và các địa phương khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Từ khóa: Kinh tế hộ nông dân; đồng bào dân tộc Khmer; Đồng bằng sông Cửu Long.