Luận án Tiến sĩ: Phát triển kinh tế biên giới Việt-Trung tỉnh Quảng Ninh - Vấn đề và giải pháp

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI Lê Thanh Tuấn PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG (TỈNH QUẢNG NINH): VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9.06 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Chu Đức Dũng PGS. Dương Văn Huy HÀ NỘI – 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu thu thập, trích dẫn, xử lý từ các nguồn chính thức và của riêng tác giả. Kết quả nêu trong luận án là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Lê Thanh Tuấn DANH MỤC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT Chữ viết STT Tiếng Anh Tiếng Việt tắt khu vực mậu dịch tự do ASEAN – 1 ACFTA ASEAN-China Free Trade Area Trung Quốc 2 C/O certificate of origin giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa 3 CK chuyển khẩu 4 CN-TTCN công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp 5 CNH công nghiệp hoá 6 ĐCS đảng Cộng sản 7 ĐTH đô thị hoá 8 FDI Foreign Direct Investment đầu tư trực tiếp nước ngoài 9 GDP Gross Domestic Product tổng sản phẩm quốc nội 10 GMS Greater Mekong Subregion tiểu vùng sông Mê Công 11 HĐH hiện đại hoá 12 KCN khu công nghiệp 13 KCX khu chế xuất 14 KKT khu kinh tế 15 KKTCK khu kinh tế cửa khẩu 16 KNQ khu ngoại quan 17 KTCKBG kinh tế cửa khẩu biên giới 18 KTCK kinh tế cửa khẩu 19 KTQT kinh tế quốc tế 20 KV kilovolt 21 NDT nhân dân tệ 22 NHTM ngân hàng thương mại 23 NSNN ngân sách nhà nước 24 NXB nhà xuất bản Official Development 25 ODA nguồn viện trợ phát triển chính thức Assistance 26 TNHH trách nhiệm hữu hạn 27 TNTX tạm nhập tái xuất 28 UBND uỷ ban nhân dân 29 USD United States Dollar đô la Mỹ 30 VAT Value Added Tax thuế giá trị gia tăng 31 XHCN xã hội chủ nghĩa 32 XNC xuất nhập cảnh 33 XNK xuất nhập khẩu 34 WTO World Trade Organization tổ chức thương mại thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Thu phí, lệ phí sử dụng bến bãi của hàng hoá tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu,kho ngoại quan.92 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: So sánh tình hình xuất nhập khẩu qua biên giới Việt – Trung của Quảng Ninh với các tỉnh giáp biên với Trung Quốc khác (từ 2006-2015).2: Tình hình xuất nhập khẩu qua biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh (từ 2006-20. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu và nhiệm vụ đề tài nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

Cấu trúc luận án .8 Chương 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. Nhóm nghiên cứu về các vấn đề lý thuyết kinh tế biên giới. Nhóm nghiên cứu về kinh tế biên giới Trung Quốc với một số quốc gia láng giềng. Nhóm nghiên cứu về quan hệ kinh tế biên giới Việt – Trung, trong đó có các công trình nghiên cứu về kinh tế biên giới Việt – Trung khu vực biên giới tỉnh Quảng Ninh.

Những kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài, vấn đề đặt ra và hướng nghiên cứu của đề tài. Những kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Những vấn đề luận án cần giải quyết. 19 Chương 2:CƠ SỞ LÝ LUẬN, KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG KHU VỰC TỈNH QUẢNG NINH.

Khái niệm và lý thuyết phát triển kinh tế biên giới. Một số khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu của luận án. Lý thuyết liên quan đến kinh tế biên giới. Kinh nghiệm một số nước trong phát triển kinh tế biên giới.

Phát triển kinh tế biên giới Lào - Trung Quốc. Kinh nghiệm từ phát triển kinh tế biên giới Myanmar - Trung Quốc. Các nhân tố tác động đến phát triển kinh tế biên giới Việt - Trung khu vực tỉnh Quảng Ninh. Tác động tư bối cảnh mới của quan hệ kinh tế biên giới Việt - Trung.

Tác động từ điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh. Tác động từ điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của địa phương vùng biên giới. Đánh giá tác động từ tình hình kinh tế - xã hội Đông Hưng, Quảng Tây, Trung Quốc. Thực trạng phát triển kinh tế biên giới Việt Nam hiện nay.

Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội Quảng Ninh với sự phát triển kinh tế biên giới. Tiểu kết chương 2 .55 Chương 3:THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG KHU VỰC TỈNH QUẢNG NINH. Chính sách liên quan đến phát triển kinh tế biên giới Việt – Trung khu vực tỉnh Quảng Ninh. Các cơ chế hợp tác kinh tế khu vực:.

Sự biến đổi quan hệ hai nước thời gian gần đây. Chính sách chính phủ đối với về phát triển kinh tế biên giới. Khuôn khổ, chính sách đối với quan hệ thương mại qua biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh. Tình hình cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh.

Khái quát tình hình kinh tế biên giới Quảng Ninh (vị trí địa lý, hệ thống cửa khẩu biên giới, chợ biên giới và Khu kinh tế cửa khẩu). Cơ chế chính sách hoạt động xuất nhập khẩu, tạm nhập tái xuất (TNTX) khu vực tỉnh Quảng Ninh. Thực trạng phát triển kinh tế biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh. Thực trạng phát triển thương mạibiên giới khu vực Quảng Ninh.

Thực trạng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu (Khu KTCK). Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế biên giới. Đánh giá về thương mại biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh. Đánh giá đối với xây dựng khu hợp tác kinh tế xuyên biên giới Việt Nam – Trung Quốc khu vực Quảng Ninh: Trường hợp Móng Cái – Đông Hưng.

Tiểu kết chương 3 .118 Chương 4:ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN KINH TẾ BIÊN GIỚI VIỆT – TRUNG KHU VỰC TỈNH QUẢNG NINH. Bối cảnh mới đến năm 2030 tác động đến phát triển kinh tế biên giới Việt – Trung khu vực tỉnh Quảng Ninh. Những thuận lợi mới. Thách thức mới trong thời gian tới.

Quan điểm phát triển bền vững kinh tế biên giới Việt – Trung khu vực tỉnh Quảng Ninh. Giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế biên giới Việt – Trung khu vực tỉnh Quảng Ninh. Đối với hoạt động thương mại quan biên giới khu vực Quảng Ninh. Giải pháp đối với việc xây dựng Khu Kinh tế biên giới khu vực Quảng Ninh.

Một số khuyến nghị. Đối với nhà nước. Đối với các đoanh nghiệp .148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ .151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam có đường biên giới trên bộ tiếp giáp với Trung Quốc, Lào và Campuchia, trong đó việc hợp tác phát triển kinh tế biên giới với Trung Quốc hiện nay đang được quan tâm hơn cả.

Phát triển kinh tế biên giới không chỉ có ý nghĩa nâng cao đời sống kinh tế - xã hội cư dân vùng biên giới, tăng cường yếu tố kinh tế vùng, với tư cách là một cực quan trọng mang tính chất kết nối giữa kinh tế trong nước với nước ngoài có chung đường biên giới trên bộ. Đồng thời, nó còn có ý nghĩa quan trọng về mặt đảm bảo an ninh – quốc phòng, ý nghĩa quan trọng về mặt thúc đẩy kinh tế đối ngoại đất nước, cũng như có ý nghĩa quan trọng về mặt tăng cường quan hệ song phương giữa hai quốc gia và hai địa phương giáp biên. Hiện nay, Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược “một vành đai một con đường” nhằm thực hiện “giấc mộng Trung Hoa”, trong đó phía Trung Quốc đã và đang đẩy mạnh chiến lược “ngoại giao láng giềng” bằng “cải cách mở cửa” đối với khu vực biên giới, trong đó có khu vực biên giới tiếp giáp với Việt Nam. Do vậy, nhằm tăng cường năng lực hợp tác một cách có hiệu quả và tránh rơi vào thế bị động trong trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc qua kênh hợp tác kinh tế khu vực biên giới, nhất là tận dụng những cơ hội mới từ phía Trung Quốc khi nước này đang đẩy mạnh phát triển kinh tế biên giới.

Tăng cường năng lực hợp tác một cách có hiệu quả và tránh rơi vào thế bị động trong trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc qua kênh hợp tác kinh tế khu vực biên giới, nhất là tận dụng những cơ hội mới từ phía Trung Quốc khi nước này đang đẩy mạnh phát triển kinh tế biên giới. Năm 2012, Trung Quốc khởi động Khu Thí điểm Mở cửa Phát triển Trọng điểm Quốc gia Đông Hưng, Quảng Tây. Theo đó, Trung Quốc cũng đã sớm đề xuất xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Đông Hưng (Quảng Tây, Trung Quốc) – Móng Cái (Quảng Ninh, Việt Nam) trở thành khu hợp tác “lưỡng quốc nhất thành” hay “hai nước một khu”. Phía Trung Quốc đã và đang xây dựng một cách nhanh chóng về mặt cơ sở hạ tầng cũng như xây dựng mô hình, cơ chế hợp tác.

Trong khi đó, phía Việt Nam còn đang lúng túng trong việc hợp tác ra sao với Trung Quốc trong lĩnh vực này do đặc thù quan hệ Việt – Trung cũng như do chưa có tiền lệ trong việc xây dựng mô hình Khu hợp tác Kinh tế biên giới như vậy. 1 Bên cạnh đó, tỉnh Quảng Ninh được coi là một trong địa bàn trọng điểm để phát triển kinh tế biên giới. Hiện nay khu vực biên giới Việt Nam – Trung Quốc ở tỉnh Quảng Ninh có 3 khu kinh tế cửa khẩu như Khu kinh tế Cửa khẩu Móng Cái, Khu kinh tế Cửa khẩu Bắc Phong Sinh, Khu kinh tế Cửa khẩu Hoàng Mô – Đồng Văn (cùng với Khu kinh tế ven biển Vân Đồn) được đặt mục tiêu làm bàn đạp để phát triển kinh tế - xã hội cho tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên, cho đến nay các khu kinh tế này vẫn chưa được triển khai một cách hiệu quả.[55] Vấn đề đặt ra đối với phát triển kinh tế biên giới khu vực tỉnh Quảng Ninh hiện nay đó là: Thứ nhất, chưa có kế hoạch phát triển có tầm chiến lược mang tính đột phát, nhất là trước quá trình phát triển kinh tế biên giới nhanh như vũ bão của phía Trung Quốc hiện tại.

Việc phát triển kinh tế biên giới hiện nay chủ yếu là khai thác cái gì có sẵn, lợi thế có sẵn tại chỗ là chính, tính manh mún rất rõ.