Phát triển bền vững kinh tế xã hội tỉnh champasak chdcnd lào luận án tiến sĩ

1 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ PHÁT TRIỂN VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ - XÃ HỘI. Về phát triển kinh tế. Các tiêu chí đánh giá phát triển bền vững. Cơ sở thực tiễn.

Kinh nghiệm quốc tế về phát triển BV KT-XH. Bài học rút ra cho tỉnh Champasak. HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH CHAMPASAK. Khái quát chung về tỉnh Champasak.

Các nhân tố chủ yếu ảnh hƣởng tới phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasak 68 2.Vị trí địa lí. Nguồn lực tự nhiên. Nguồn lực kinh tế - xã hội. Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasak.

Thực trạng về môi trƣờng ở tỉnh Champasak. Môi trƣờng đất. Môi trƣờng nƣớc. Môi trƣờng không khí.

Rừng và đa dạng sinh học. Chất thải rắn. Khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên. Đánh giá phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Champasak theo hƣớng bền vững.

Về nguồn lực của tỉnh Champasak. Về kinh tế. Lí do chọn đề tài Hiện nay cả thế giới đang trong quá trình hội nhập và toàn cầu hóa mạnh mẽ, nền kinh tế mỗi nước đã đạt được những thành tựu nhất định, đời sống con người ngày một cải thiện và nâng cao. Nhưng bên cạnh sự phát triển đó có nhiều vấn đề cấp bách đặt ra như nguồn tài nguyên đang dần cạn kiệt do bị khai thác phục vụ phát triển cũng như các mục đích khác của con người.

Đồng thời kéo theo hệ quả là hệ sinh thái đang dần bị phá hủy, chất lượng môi trường xuống cấp đang đe dọa và tác động lại chính cuộc sống của loài người. Bởi đứng trên quan điểm xã hội học thì con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, kinh tế và tự nhiên. Do đó, con người không thể vừa đứng ngoài xã hội hoặc tách rời khỏi môi trường sống xung quanh. Việc nghiên cứu tìm ra các giải pháp để hạn chế rủi ro và sự cố trong quá trình phát triển trở thành vấn đề ngày càng có ý nghĩa cấp bách hơn đối với thực tế phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, trong đó CHDCND Lào cũng không ngoại lệ.

Chính vì thế, yêu cầu đặt ra là phải phát triển kinh tế xã hội theo hướng bền vững. Thực tế CHDCND Lào tiến hành xây dựng đất nước từ điểm xuất phát thấp, nền kinh tế lạc hậu mang tính chất tự cung tự cấp. Về khoa học kỹ thuật cũng như kết cấu hạ tầng chưa phát triển, bên cạnh là năng suất lao động còn thấp, thu nhập bình quân trên đầu người cũng vào loại thấp. Nhưng trong quá trình hội nhập, tỉnh Champasak đang tận dụng thế mạnh của mình nhằm góp phần vào quá trình phát triển kinh tế xã hội của đất nước, trong đó phải kể đến là nguồn tài nguyên thiên nhiên hết sức đa dạng và phong phú.

Với mong muốn nghiên cứu các vấn đề lý luận về phát triển bền vững kinh tế xã hội và thực tiễn phát triển của CHDCND Lào nói chung, tỉnh Champasak nói riêng, tác giả đã lựa chọn đề tài “Phát triển bền vững kinh tế - xã hội tỉnh Champasak CHDCND Lào” nhằm vận dụng cơ sở lý luận về phát triển bền vững vào quá trình nghiên cứu để đánh giá các tiềm năng, làm sáng tỏ thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển bền vững đồng thời có hiệu quả về kinh tế và xã hội. Lịch sử nghiên cứu 2. Nghiên cứu về phát triển bền vững trên thế giới Vấn đề phát triển bền vững nền kinh tế - xã hội là một vấn đề đang ngày được các nhà khoa học, các nhà lãnh đạo cũng như các nhà hoạch định chính sách quan tâm.

Thời gian qua đã có một số công trình của các nước, các tổ chức nghiên cứu vấn đề này ở nhiều khía cạnh khác nhau. Trên thực tế, có nhiều cách tiếp cận để đề ra chỉ tiêu cho sự phát triển bền vững.Tryna, Kiều Gia Như dịch, Thế giới bền vững- Định nghĩa và trắc lượng phát triển bền vững, Viện nghiên cứu chiến lược và Chính sách khoa học-công nghệ. Cuốn sách do Liên minh Bảo tồn thế giới (INCN) tài trợ, nhằm làm rõ những vấn đề về thế giới bền vững và xóa đi những mơ hồ xoay quanh những ý tưởng này. Các tác giả sử dụng các biện pháp khác nhau để tìm ra ý nghĩa và các hàm ý của tính bền vững trong một khung cảnh quốc tế, từ đó trình bày những lí luận cứ đa dạng và một loạt các triển vọng khác nhau.

Phần lớn những bài đã đăng trong cuốn sách đã được trình bày và thảo luận tại các cuộc hội thảo. Định nghĩa và đo lường khái niệm bền vững được bàn đến trong cuộc họp toàn thể của IUCN-Liên minh Bảo tồn thế giới tổ chức ở Buenas Airres, Achentina tháng 1 năm 1954. Tài liệu về một cách tiếp cận mới đối với việc đánh giá tiến bộ đạt được đối với sự bền vững là kết quả công việc mà IUCN và các tổ chức khác cùng tiến hành nhằm tìm ra những biện pháp có hiệu quả trong việc giám sát và đánh giá các chiến lược phát triển bền vững. Trong tác phẩm này các tác giả đã chú trọng nhiều đến ý nghĩa và hàm ý của tính bền vững, các triển vọng khác nhau nhằm đạt đến sự bền vững.

Mặc dù có một số chỉ tiêu để đo lường tính bền vững như chỉ tiêu bền vững của châu Âu, chỉ tiêu bền vững về môi trường. nhưng các chỉ tiêu còn mang tính chất chung chung, chưa có sự thống nhất trên toàn thế giới. Có lẽ các nhà nghiên cứu nên bàn bạc thảo luận, nghiên cứu để đề ra một bộ chỉ tiêu chung. Như vậy kết quả đánh giá sẽ chính xác và khách quan hơn [72].

Bền vững là một điều khoa trương hay là một thực tế 3 Theo tác giả, sự phát triển bền vững cần được đảm bảo trong 4 lĩnh vực: kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa. Sinh thái học là một tổng thể, nó bao quát toàn bộ khung cảnh và toàn bộ các quan hệ, xử lý sáng suốt với sinh thái là một việc tìm kiếm các phương thức tối ưu và quy mô mà các quần thể loài người đang phải ứng dụng công nghệ để sử dụng các tài nguyên trong môi trường của họ. Tác giả đã đưa ra một số chỉ tiêu bền vững và Dự án chỉ số bền vững của châu Âu. Như vậy, đề cập đến vấn đề phát triển bền vững, ngoài các mặt kinh tế, xã hội thì mặt chính trị và văn hóa cũng được đánh giá cao.

Cuộc tranh luận về bền vững được khép lại với những điều không xác định và những câu hỏi không có được sự trả lời, trong đó có 2 câu hỏi: - Sự phát triển bền vững đích thực có hòa nhập được với nền kinh tế toàn cầu hóa hay không ? - Liệu sự phát triển bền vững đích thực có phù hợp với sự làm tăng khoảng cách trong kinh tế toàn cầu hóa hay không ? Nội dung cuốn sách đã đề ra rằng cần phát triển bền vững một cách toàn diện ở các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa. Nhưng các cuộc tranh luận về bền vững vẫn chưa đưa ra được câu trả lời rằng bền vững là một điều khoa trương hay là một thực tế. Theo tác giả nghiên cứu thì sự phát trển bền vững đạt được các chỉ tiêu thì có thể hòa nhập được với nền kinh tế toàn cầu hóa. “Trở lại với con người”(Trung tâm khoa học xã hội và nhân văn quốc gia viện nghiên cứu con người, NXB khoa học xã hội, Hà Nội 2003) Nội dung cuốn sách đã đề cập đến vấn đề nhân lực xã hội, chủ nghĩa Mác và quyền của con người, khủng hoảng châu Á và phát triển con người, vấn đề giá trị môi trường và một số định nghĩa về phát triển nguồn nhân lực.

Theo tác giả sau khủng hoảng cần có những chính sách cụ thể cho từng lĩnh vực, trong đó có các biện pháp khuyến khích FDI gồm 6 biện pháp và các loại chương trình làm giảm PIP (Mức thu nhập chính) sẽ phụ thuộc vào một số tình hình đặc biệt. Hiện nay có nhiều tranh cãi xung quanh đến “con người và tự nhiên”, thực chất của tranh luận đã vượt xa phạm vi vấn đề “có nên” bảo vệ môi trường sinh thái hay không, mà là “tại sao” phải bảo vệ và bảo vệ như thế nào [78]. 4 Trái đất tổ quốc chung, tuyên ngôn cho thiên kỷ (Chu Tiến Ánh dịch, NXB khoa học xã hội, Hà Nội 2002) Theo tác giả, hiện nay trái đất trong khủng hoảng, thị trường toàn cầu đang tồn tại đầy rẫy những tình trạng. Phát triển được xem là đảm bảo cho tiến bộ, ngược lại tiến bộ cũng như xem là đảm bảo cho phát triển.

Từ phát triển tư duy kinh tế lên phát triển con người nên vấn đề nêu ra phải cải cách tư duy. Chúng ta cần học cách tồn tại, sinh sống chia sẻ, giao lưu và hiệp thông với tư cách những con người trên hành tinh trái đất. Chúng ta đều bị cuốn vào hành tinh phiêu lưu chung của kỷ nguyên toàn hành tinh, ai nấy đều bị đe dọa trước cái chết hạt nhân và sinh thái, nên phải gánh trách nhiệm với hành tinh này và cùng chia sẻ với trái đất một vận mệnh chung [1]. Visurat Sunthanavet, Báo cáo nghiên cứu khoa học “Sự phát triển kinh tế làng nghề huyện Chun, tỉnh Phanhau”, Khoa kinh tế Đại học ChiengMai (Thái Lan), năm 2009.

Thông qua việc nghiên cứu 42 tổ dân đã thấy rằng mỗi tố đều có tổ chức sản xuất của riêng mình, đa số các tổ dân đều có tham gia sản xuất nông nghiệp, phần còn lại có tham gia sản xuất tiểu thủ công nghiệp và trang trí hoa. Dựa theo kinh nghiệm của từng địa phương trên địa bàn huyện. Về mặt tích cực, tác giả khẳng định rằng các tổ dân có thể tự tạo ra công ăn việc làm cho riêng mình và tạo thêm nguồn thu nhập, ngoài việc sản xuất nông nghiệp. Ngoài ra họ có thể gắn bó với nhau thành nhóm sản xuất vững mạnh.

Mặt tiêu cực là quá trình sản xuất chậm chạm, công cụ sản xuất thủ công, bộ máy tổ chức không linh hoạt [111]. Kovin Sangsanan - tạp chí Chính trị “Phát triển cộng đồng để đảm bảo cho sự phát triển bền vững”, số 1 tháng 2 năm 2013. Trong bài viết này tác giả đã đề cập 3 yếu tố như: kinh tế, xã hội và môi trường; đã đặt khá nhiều câu hỏi xung quanh các vấn đề này.