Luận án tiến sĩ nghiên cứu công nghệ thu hồi bitmut từ tinh quặng bitmut núi phá

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI --------- oOo ---------- TRẦN TRUNG TỚI NGHIÊN CỨU CÔNG NGHỆ THU HỒI BITMUT TỪ TINH QUẶNG BITMUT NÚI PHÁO LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT VẬT LIỆU Hà Nội - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI --------- oOo ---------- TRẦN TRUNG TỚI NGHIÊN CỨU CÔNG NGHỆ THU HỒI BITMUT TỪ TINH QUẶNG BITMUT NÚI PHÁO Chuyên ngành: Kỹ thuật vật liệu Mã số: 62520309 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KỸ THUẬT VẬT LIỆU NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC 1. TS Đinh Tiến Thịnh 2. TSKH Đinh Phạm Thái Hà Nội - 2017 LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn trƣờng Đại học Bách khoa Hà Nội, trực tiếp là Viện Đào tạo Sau đại học, Viện Khoa học và Kỹ thuật vật liệu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện và hoàn thành luận án. Đặc biệt, tôi xin đƣợc chân thành cám ơn tập thể các thầy cô giáo Bộ môn Vật liệu kim loại màu và Compozit đã hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, thiết bị cùng những ý kiến đóng góp quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu thực hiện luận án của mình Tôi xin đƣợc gửi đến GS.

TSKH Đinh Phạm Thái, TS Đinh Tiến Thịnh, PGS. TS Nguyễn Kim Thiết lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất bởi sự hƣớng dẫn và giúp đỡ tận tình có hiệu quả để tôi hoàn thành tốt công trình khoa học này Bên cạnh đó, tôi xin tỏ lòng biết ơn đến Ban Giám hiệu trƣờng Đại học Mỏ - Địa chất, Khoa Mỏ, Bộ môn Tuyển khoáng nơi tôi công tác, đã động viên giúp đỡ tôi về mọi mặt để tôi hoàn thành nhiệm vụ của mình Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn chân tình tới toàn thể gia đình, anh em, bạn bè, … đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận án. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Trần Trung Tới LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc các tác giả khác công bố trong bất kỳ công trình nào trƣớc đó. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả Trần Trung Tới MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN.

LỜI CAM ĐOAN. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ. DANH MỤC CÁC BẢNG.

Khái quát chung về bitmut. Bitmut - đặc tính và quá trình phát triển. Tình hình khai thác và sản xuất bitmut. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc.

Nguồn nguyên liệu chứa bitmut. Công nghệ xử lý quặng chứa bitmut. Tinh luyện bitmut. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc.

Nguồn nguyên liệu chứa bitmut. Các công trình đã nghiên cứu trong nƣớc về bitmut. Định hƣớng nghiên cứu của đề tài. NỘI DUNG, PHƢƠNG PHÁP VÀ THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu thành phần vật chất mẫu tinh quặng bitmut. Nghiên cứu xây dựng giản đồ E - pH hệ 5 nguyên Bi-S-Cl-H2O. Nghiên cứu quá trình hòa tách tinh quặng bitmut.

Nghiên cứu quá trình thủy phân thu hồi hợp chất BiOCl từ dung dịch. Nghiên cứu quá trình luyện hoàn nguyên BiOCl. Phƣơng pháp nghiên cứu. Nghiên cứu cơ sở lý thuyết nhiệt động học.

Sử dụng dữ liệu đối chứng. Nghiên cứu thực nghiệm. Phân tích, kiểm tra, đánh giá kết quả nghiên cứu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Kết quả nghiên cứu bản chất mẫu tinh quặng bitmut. Thành phần khoáng vật. Thành phần hóa học. Sự phân bố bitmut theo thành phần độ hạt.

Nhận xét chung. Xây dựng giản đồ E - pH hệ 5 nguyên Bi-S-Cl-H2O. Phƣơng pháp xác lập giản đồ E-pH. Ứng dụng giản đồ E - pH trong hòa tách.

Ứng dụng giản đồ E - pH trong thủy phân. Kết quả nghiên cứu quá trình hòa tách tinh quặng bitmut. Nghiên cứu lý thuyết. Nghiên cứu thực nghiệm hòa tách.

Thiết lập cân bằng vật chất của quá trình hòa tách. Nhận xét chung. Kết quả nghiên cứu quá trình thủy phân thu hồi hợp chất BiOCl từ dung dịch. Nghiên cứu lý thuyết.

Nghiên cứu thực nghiệm. Nhận xét chung. Kết quả nghiên cứu quá trình luyện hoàn nguyên BiOCl. Nghiên cứu lý thuyết.

Nghiên cứu thực nghiệm. Nhận xét chung. Đề xuất quy trình công nghệ. Mô tả quy trình công nghệ: .99 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

101 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ. 102 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 103 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT ∆G0T: Biến thiên thế nhiệt động đẳng nhiệt đẳng áp của một phản ứng hóa học ∆G0st: Biến thiên thế nhiệt động đẳng nhiệt đẳng áp sinh thành ∆H0T: Biến thiên enthanpi ∆S0T : Biến thiên entropi Cp: Nhiệt dung đẳng áp pH: Độ pH của dung dịch L/R: tỷ lệ lỏng/rắn TNHH NN MTV: Trách nhiệm hữu hạn nhà nƣớc một thành viên DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1. Giản đồ trạng thái pha Bi – Pb [37].

Giản đồ trạng thái pha Sn-Bi [37]. Giản đồ trạng thái pha U-Bi [37]. Sản lƣợng bismut và giá bismut trên thế giới. Lƣu trình xử lý quặng Mo – Bi ở Canada [51].

Lƣu trình xử lý tinh quặng đồng - bitmut [51]. Sơ đồ lƣu trình công nghệ phƣơng pháp thiêu sunfat hóa kết hợp với thuỷ luyện thu hồi bitmut từ tinh quặng đồng - bitmut. Sơ đồ lƣu trình công nghệ thu hồi bitmut theo phƣơng pháp thiêu clorua hóa kết hợp với thuỷ luyện [39]. Quá trình xử lý hợp kim Ca-Mg-Bi [39].

Xử lý bitmut tại ASARCO [39, 64]. Thu hồi bitmut thô từ bùn anôt tại La Oroya, Peru [39, 51]. Sản xuất bitmut từ bùn anôt, công ty Consolidated Mining Canada [51]. Sơ đồ tổng quát xử lý bùn anôt thiếc [12].

Sơ đồ tinh luyện bitmut ở Centromin, La Oroya, Peru [51]. Thế nhiệt động đẳng áp tiêu chuẩn ΔG0T của các phản ứng tƣơng tác FeS2 – Me. Sơ đồ tổng hợp các công nghệ thủy luyện bitmut từ tinh quặng trên thế giới. Thiết bị thí nghiệm hòa tách.

Thiết bị thí nghiệm thủy phân kết tủa BiOCl. Thiết bị lọc chân không và máy đo pH. Thiết bị thí nghiệm nhiệt kim BiOCl bằng Al. Máy phân tích huỳnh quang Rơnghen EDAX.

Máy quang phổ phát xạ Plasma ICP (7300DV). Đƣờng phân bố bitmut và độ hạt. Giản đồ cân bằng E – pH hệ Bi-Cl-H2O. Giản đồ cân bằng E - pH hệ S-H2O.

Giản đồ phân vùng tồn tại của các ion trong hệ Bi-S-Cl-H2O. Giản đồ phân miền ƣu tiên tồn tại BiCl4- trong hệ Bi-S-Cl-H2O. Giản đồ phân vùng tồn tại của các chất rắn trong hệ Bi-S-Cl-H2O. Giản đồ cân bằng E - pH hệ Bi-S-Cl-H2O ở 25 oC trong điều kiện các chất có hoạt độ 1M, áp suất tổng 1 MPa.

Sự phụ thuộc ∆G0st sunfua kim loại vào nhiệt độ. Vai trò của oxy trong quá trình hòa tách bitmut. Mối quan hệ giữa hiệu suất hoà tách và nồng độ HCl. Ảnh hƣởng của thời gian đến hiệu suất hòa tách.

Ảnh hƣởng của nhiệt độ đến hiệu suất hòa tách. Ảnh hƣởng tỷ lệ L/R đến hiệu suất hòa tách. Ảnh hƣởng của nồng độ Cl- tới hiệu suất hòa tách. Sự phân bố bitmut trong nguyên liệu và sản phẩm hòa tách.

Sự phân bố đồng trong nguyên liệu và sản phẩm hòa tách. Sự phân bố sắt trong nguyên liệu và sản phẩm hòa tách. Sự phân bố lƣu huỳnh trong nguyên liệu và sản phẩm hòa tách. Ảnh hƣởng của nồng độ cation kim loại đến pH kết tủa hyđroxit của chúng ở nhiệt độ 25 oC [37].

Ảnh hƣởng hệ số pha loãng đến mức độ thủy phân bitmut. Ảnh hƣởng của thời gian tới hiệu suất kết tủa BiOCl. Ảnh hƣởng của nhiệt độ tới hiệu suất kết tủa BiOCl. Ảnh hƣởng của pH tới hiệu suất kết tủa BiOCl.

Ảnh hƣởng của ion clo tới pH thủy phân bitmut. Sản phẩm thủy phân BiOCl 99,46%. Thế đẳng áp phụ thuộc nhiệt độ ΔGo = f(T) của phản ứng (2. Đồ thị quan hệ giữa ΔG = f(T) của phản ứng (2.

Đồ thị quan hệ giữa ΔG = f(T) của phản ứng (2. Thiết bị thí nghiệm kiểm chứng. Quan hệ giữa nhiệt độ nhiệt kim đến hiệu suất thu hồi bitmut. Ảnh hƣởng của lƣợng nhôm dƣ tới hiệu suất nhiệt kim BiOCl.

Ảnh hƣởng thời gian tới hiệu suất thu hồi Bi. Sản phẩm bột bitmut kim loại thu đƣợc. Lƣu trình công nghệ tổng quát luyện bitmut kim loại từ tinh quặng bimut Núi Pháo, Thái Nguyên. 99 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.

Hợp kim dễ nóng chảy của bitmut [39, 51]. Sản lƣợng và trữ lƣợng bitmut của thế giới, tấn [46]. Khả năng hòa tách của các dung môi khác nhau [12]. Thành phần khoáng vật mẫu nghiên cứu.

Thành phần hóa học toàn phần mẫu nghiên cứu. Sự phân bố bitmut ở các cấp hạt trong mẫu nghiên cứu. Phƣơng trình nhiệt động học của các phản ứng tƣơng tác trong hệ 5 nguyên Bi- S-Cl-H2O. Giá trị ∆G0298 của các phản ứng hòa tan Bi2S3 bằng HCl.

Giá trị ∆G0298 của các phản ứng hòa tan Bi2O3 bằng HCl [12]. Phƣơng trình năng lƣợng tự do tiêu chuẩn của các sunfua. Vai trò của oxy trong quá trình hòa tách bitmut. Ảnh hƣởng của nồng độ HCl tới hiệu suất hoà tách.

Ảnh hƣởng của thời gian đến hiệu suất hòa tách. Ảnh hƣởng của nhiệt độ đến hiệu suất hòa tách. Ảnh hƣởng tỷ lệ L/R đến hiệu suất hòa tách. Ảnh hƣởng ion clo tới mức độ hòa tách bitmut.

Thành phần hóa học của dung dịch sau hòa tách. Cân bằng vật chất trong quá trình hòa tách tinh quặng bitmut Núi Pháo. Phân bố các cấu tử chính trong quá trình hòa tách. Giá trị pH kết tủa của Fe(OH)3 và As2O3 ở các nồng độ khác nhau.

Kết quả thủy phân bitmut theo cách pha loãng. Ảnh hƣởng của thời gian đến hiệu suất thủy phân. Ảnh hƣởng của nhiệt độ đến hiệu suất thủy phân. Ảnh hƣởng của giá trị pH đến hiệu suất thủy phân.

Kết quả phân tích sản phẩm BiOCl kết tủa ở pH = 1,2. Ảnh hƣởng của pH đến hiệu suất thủy phân bitmut trong dung dịch sau hòa tách có cho thêm 1 mol/l NaCl. Dữ liệu nhiệt động học của các chất tham gia phản ứng [18, 54, 57, 71 ]. Các kết quả của thí nghiệm kiểm chứng.

Ảnh hƣởng của nhiệt độ nhiệt kim tới hiệu suất thu hồi bitmut. Ảnh hƣởng của lƣợng nhôm cho vào tới hiệu suất thu hồi bitmut .