Luận án phân tích chi phí-hiệu quả điều trị loãng xương ở phụ nữ Việt Nam - Trường Đại học Dược Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI PHÂN TÍCH CHI PHÍ-HIỆU QUẢ TRONG ĐIỀU TRỊ LOÃNG XƯƠNG CỦA PHỤ NỮ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI PHÂN TÍCH CHI PHÍ-HIỆU QUẢ TRONG ĐIỀU TRỊ LOÃNG XƯƠNG CỦA PHỤ NỮ TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SỸ DƯỢC HỌC CHUYÊN NGÀNH : Tổ chức Quản lý dược MÃ SỐ : 62.12 HÀ NỘI, NĂM 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực, chưa có ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác Nghiên cứu sinh LỜI CẢM ƠN Luận án này là thành quả lao động, học tập trong suốt thời gian qua. Một khoảng thời gian đủ dài để tôi trải nghiệm, vấp ngã có, thất bại có, may mắn có, và rồi trên tất cả, đó là sự trưởng thành hơn trong nghề nghiệp, trong khoa học và trong nghiên cứu. Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc, tôi muốn gửi lời cảm ơn tới thầy cô, đồng nghiệp, gia đình, bạn bè và tất cả những người đã giúp đỡ tôi trong suốt khoảng thời gian qua.

Đầu tiên, tôi muốn gửi lời biết ơn sâu sắc nhất tới những người Thầy của tôi: Thầy Nguyễn Văn Tuấn, giáo sư trường Đại học New South Wales, trưởng lab nghiên cứu dịch tễ gen loãng xương, viện nghiên cứu y khoa Garvan, Australia, với những kinh nghiệm của một chuyên gia quốc tế, thầy đã hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi những phương pháp nghiên cứu hiện đại, định hướng phát triển cho đề tài này của tôi. Thầy Nguyễn Thanh Bình, giáo sư, hiệu trưởng trường Đại học Dược Hà nội người thầy hướng dẫn thứ hai của tôi, người đã cho tôi rất nhiều lời khuyên, định hướng nghiên cứu và với những kinh nghiệm về quản lý của Thầy và đặc biệt là kinh nghiệm đặc thù trên các nghiên cứu triển khai ở Việt Nam, tôi đã học được rất nhiều từ những kinh nghiệm của quý báu đó. Tôi biết ơn sâu sắc tới hai người Thầy hướng dẫn của mình. Trong suốt thời gian tiến hành nghiên cứu, tôi luôn nhận được sự hỗ trợ, ủng hộ và khuyên bảo của các Thầy.

Và luận án này, sẽ không thể được hoàn thành không có sự hỗ trợ từ phía các bệnh viện, các dược sỹ, bác sỹ trong quá trình thu thập số liệu. Tôi trân trọng cảm ơn: TS. Hồ Phạm Thục Lan, đồng trưởng nhóm nghiên cứu VOS, trưởng khoa cơ xương khớp bệnh viện nhân dân 115, TS. Đỗ Mạnh Hùng, bác sỹ khoa phẫu thuật cột sống bệnh viện Việt Đức.

Nguyễn Đức Trung, phó khoa dược bệnh viện 108, TS. Vũ Thị Thu Hương, phó khoa dược bệnh viện E trung ương, TS. Nguyễn Hồng Hoa, trưởng khoa Cơ xương khớp bệnh viện E trung ương, và toàn thể lãnh đạo bệnh viện, khoa phòng các bệnh viện Việt Đức, E trung ương, 108 đã tạo điều kiện để tôi thu thập được nguồn số liệu này. Tôi trân trọng cảm ơn PGS.

Vũ Thị Thanh Thủy và PGS. Lê Anh Thư chủ tịch hội loãng xương Hà nội và Hội loãng xương TP HCM đã luôn quan tâm tới chủ đề kinh tế trong điều trị loãng xương, đã tạo điều kiện để tôi có cơ hội trình bày, chia sẻ nghiên cứu của mình tại các hội nghị loãng xương hàng năm, từ đó xin ý kiến và tiếp thu các góp ý từ góc nhìn của các nhà lâm sàng thực tế đang điều trị loãng xương ở Việt Nam. Họ đã cho tôi những lời góp ý vô cùng quý báu. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy cô ở Bộ môn nơi tôi làm việc: Cố nhà giáo, Phó giáo sư Lê Viết Hùng, người Thầy hướng dẫn khoá luận tốt nghiệp đại học của tôi.

Dù Thầy đã đi rất xa, nhưng mỗi lúc nghĩ về Thầy, là một sự biết ơn sâu sắc. Thầy là người đầu tiên dìu dắt, hướng dẫn tôi tiến hành một nghiên cứu khoa học đầu tiên trong cuộc đời mình. Xin trân trọng cảm ơn PGS. Nguyễn Thị Song Hà, PGS.

Nguyễn Thị Thanh Hương và TS. Các thầy cô đã luôn tận tình nhận xét, góp ý sau mỗi bài báo cáo của tôi tại bộ môn để giúp tôi có một đề cương khả thi, phương pháp nghiên cứu phù hợp. Và, tôi muốn cảm ơn tiếp theo, tới những người đồng nghiệp của tôi. Tôi gửi lời cảm ơn tới các anh/chị/em đồng nghiệp của tôi ở bộ môn Quản lý – Kinh tế Dược đã luôn đồng hành cùng tôi trong công việc nghiên cứu và giảng dạy, họ đã trợ tôi trong các công việc để tôi hoàn thành luận án này.

Trân trọng cảm ơn các học viên, sinh viên đã tham gia nhóm nghiên cứu, đóng góp cho kết quả của nghiên cứu này. Và cuối cùng, một lời cảm ơn sâu nhất từ trái tim mình, xin được gửi tặng cuốn luận án này đến Bố mẹ hai bên gia đình tôi, Anh, và Bông, Pu, các anh chị tôi, những người yêu dấu nhất trong cuộc đời tôi. Và, cả những người bạn thân, những người luôn ở cạnh tôi, bất cứ khi nào, ở nơi đâu, vô điều kiện. Hà nội, Tháng 11 2019 MỤC LỤC CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN.1 Cơ sở lý luận liên quan đến bệnh lý loãng xương.2 Cơ sở lý luận về phương pháp chi phí-hiệu quả.3 Các nghiên cứu liên quan về chi phí-hiệu quả của các thuốc alendronnate và zoledronic acid .19 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG & PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Đối tượng nghiên cứu.2 Phương pháp nghiên cứu.1 Các bước tiến hành nghiên cứu.4 Các tham số đầu vào cho mô hình.5 Xử lý số liệu và biểu diễn kết quả.43 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Kết quả xác định các tham số đầu vào của mô hình.1 Xác suất dịch chuyển.2 Tham số về chi phí.3 Tham số về hiệu quả điều trị của các thuốc.4 Tham số utility.2 Kết quả phân tích chi phí - hiệu quả các phác đồ điều trị loãng xương 60 3.1 Phân tích cơ bản.2 Kết quả phân tích tính bất định.63 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN.1 Bàn luận về các tham số đầu vào của mô hình.2 Bàn luận về kết quả chi phí-hiệu quả của alendronate, zoledronic acid và các yếu tố ảnh hưởng.3 Bàn luận về những hạn chế của luận án.93 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

97 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.99 TÀI LIỆU THAM KHẢO.101 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệuTiếng AnhTiếng Việt BHYT Bảo hiểm y tế BMD Bone Mineral Density Mật độ chất khoáng trong xương CEA Cost-Effectiveness Analysis Phân tích chi phí - hiệu quả Cost-Effectiveness Acceptability Đường cong chấp nhận chi phí - hiệu CEAC curve quả CP - HQ Chi phí - hiệu quả CUA Cost-Utility Analysis Phân tích chi phí - thỏa dụng ĐLC Độ lệch chuẩn DXA Dual Energy X-ray Absorptiometry Đo năng lượng hấp thụ tia X kép GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa GX Gãy xương GXCS Gãy xương cột sống GXĐ Gãy xương đùi ICER Incremental Cost-Effectiveness Ratio Tỷ số chi phí - hiệu quả gia tăng KTC 95% Khoảng tin cậy 95% MĐX Mật độ xương National Health Service Economic Cơ sở dữ liệu đánh giá kinh tế y tế NHS EED Evaluation Database quốc gia PSA Probability Sensitivity Analysis Phân tích độ nhạy xác suất Năm sống điều chỉnh theo chất QALY Quality Adjusted Life Year lượng Thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có RCT Randomized Controlled Trial đối chứng RR Relative Risk Nguy cơ tương đối SE Standard Error Sai số chuẩn VOS Vietnam Osteoporosis Study Nghiên cứu loãng xương Việt nam WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới WTP Willingness To Pay Ngưỡng sẵn sàng chi trả DANH MỤC BẢNG Bảng 1. So sánh các phương pháp đánh giá kinh tế y tế. Đặc điểm của các loại mô hình ra quyết định. Đặc điểm của các nghiên cứu đánh giá chi phí-hiệu quả của Alendronate và acid zoledronic.

Chi phí hiệu quả của các thuốc. Các tham số đầu vào cần thu thập/ước tính cho mô hình.35 Kết quả phân tích độ nhạy một chiều được biểu diễn kết quả qua biểu đồ Tornado. Các tham số được phân tích độ nhạy một chiều bao gồm.2 Các tham số phân tích độ nhạy 1 chiều.1 Kết quả ước tính xác suất GXĐ từ trạng thái loãng xương cho các nhóm tuổi từ mô hình GARVAN và dữ liệu VOS.2 Các tham số xác suất dịch chuyển. Đặc điểm của mẫu nghiên cứu.

Các cấu phần chi phí y tế trực tiếp trong điều trị gãy xương. Chi phí y tế trực tiếp điều trị các loại gãy xương. Chi phí điều trị sau gãy xương. CP-HQ phí và hiệu quả của các phác đồ điều trị loãng xương.

Tỷ số chi phí-hiệu quả gia tăng (ICER) của các thuốc khi so sánh với “không điều trị”. Tỷ số chi phí-hiệu quả gia tăng (ICER) của các thuốc khi so sánh với nhau. Xác suất đạt chi phí –hiệu quả của từng thuốc Alendronate và zoledronic so với không điều trị trong phân tích độ nhạy xác suất.64 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Gánh nặng bệnh tật theo số năm sống điều chỉnh theo bệnh tật.2 Giao diện bộ mô hình FRAX ước tính nguy cơ gãy xương.3 Giao diện bộ mô hình GARVAN trong ước tính nguy cơ gãy xương. Mô hình hoá trong đánh giá kinh tế y tế.6 Biểu đồ phân tán và đường cong chấp nhận chi phí-hiệu quả.

Nguyên tắc kỹ thuật phân tích độ nhạy xác suất (PSA). Sơ đồ Prisma kết quả tìm kiếm và lựa chọn nghiên cứu.1 Các bước tiến hành nghiên cứu. Mô hình Markov tiến triển phát triển của bệnh lý loãng xương. Mô hình các các phác đồ thuốc điều trị loãxng xương.

Sơ đồ thu thập dữ liệu trong ước tính chi phí y tế trực tiếp điều trị GXĐ và GXCS. Kết quả tìm kiếm các bài báo cung cấp tham số về hiệu quả điều trị của thuốc.2 Sơ đồ tìm kiếm và lựa chọn các nghiên cứu utility.3 Biểu đồ phân tán chi phí-hiệu quả trong phân tích độ nhạy xác suất của phác đồ alendronate so với phác đồ “không điều trị”.4 Biểu đồ phân tán chi phí-hiệu quả trong phân tích độ nhạy xác suất phác đồ zoledronic acid so với “không điều trị”. Đường cong chấp nhận chi phí-hiệu quả ở nhóm bệnh nhân độ tuổi <=59. Đường cong chấp nhận chi phí-hiệu quả ở các nhóm bệnh nhân độ tuổi 60 -69, 70-79, >=80.

Biểu đồ Tornado phân tích ảnh hưởng của các tham số lên ICER của alendronate và zoledronic acid so với “không điều trị”.69 ĐẶT VẤN ĐỀ Chi tiêu tiền thuốc và chi tiêu y tế không ngừng tăng lên theo thời gian [1] trong khi quỹ bảo hiểm y tế chỉ có giới hạn đã đặt ra một thách thức lớn trong việc lựa chọn chi trả các thuốc trong danh mục bảo hiểm y tế một cách hiệu quả nhất.