Luận án tiến sĩ kinh tế: Vấn đề phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Tiền Giang

Tính cấp thiết của đề tài Phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa và hiện đại hóa nói chung và ở tỉnh Tiền Giang nói riêng trong thời gian qua, nhất là khi đất nước chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã có những kết quả bước đầu, song còn nhiều bất cập: tỷ trọng lao động thuần nông, thuần lương còn cao, nhịp độ phân công lại lao động xã hội trong các ngành, các vùng và các thành phần kinh tế còn chậm, hiệu quả kinh tế - xã hội của phân công lại lao động chưa tăng tương xứng với tiềm năng vốn có. Những bất cập này có phần do điểm xuất phát thấp. Song về mặt chủ quan phải kể đến do ảnh hưởng trong tư duy và cách làm của mô hình kinh tế chỉ huy tập trung, quan liêu bao cấp, môi trường thể chế chưa đồng bộ, chậm bổ sung để hoàn thiện; tổ chức thực tiễn chưa năng động kịp thời trên cả hai tầm quản lý vĩ mô và vi mô. Ngày nay, phân công lại lao động xã hội không ngừng diễn ra ngày càng sâu rộng cùng với sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật và sự phát triển của lực lượng sản xuất.

Vì vậy, việc nghiên cứu sự chuyển biến có tính quy luật của phân công lao động xã hội để vận dụng phát triển kinh tế cả nước nói chung và tỉnh Tiền Giang nói riêng là rất cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn hiện nay. Vì lẽ đó, tác giả chọn đề tài: "Vấn đề phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Tiền Giang” làm luận án tiến sĩ kinh tế. Tình hình nghiên cứu đề tài Từ những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ này, khái niệm "Phân công lại lao động xã hội" đã được Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam (khóa III) đề 1 cập đến trong Văn kiện và tiếp sau đó có nhiều công trình lý luận và thực tiễn đã nêu lên vấn đề này. Nhưng sau đó, một thời gian dài bị lãng quên ít được đề cập.

Đến nay, ở Việt Nam đã có hàng trăm công trình nghiên cứu và viết về kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam như: Đậu Quý Hạ: "Suy nghĩ về phân công lại lao động xã hội hiện nay", 1993; Phạm Văn Tần: "Về phân công trên địa bàn huyện"; Luận án Thạc sĩ của Đỗ Gia Bột với đề tài: "Một vài suy nghĩ về phân công lại lao động trên địa bàn Hưng Hà trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội" (đã bảo vệ năm 1995); Trần Đình Hoan: "Phân công, phân bố lại và sử dụng nguồn lao động với vấn đề cơ cấu kinh tế công - nông nghiệp trong chặng đường hiện nay";. Tuy nhiên, việc nghiên cứu có tính hệ thống về lý luận và thực tiễn về phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Tiền Giang chưa có công trình nào đề cập đến. Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích của luận án: Xác lập những căn cứ lý luận và thực tiễn làm cơ sở cho việc đề xuất những quan điểm, định hướng và giải pháp có tính khả thi nhằm đẩy mạnh phát triển phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Tiền Giang theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhiệm vụ của luận án: Trình bày một cách có hệ thống cơ sở lý luận về phân công lao động xã hội; nêu một số kinh nghiệm về phân công lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một số nước trên thế giới - Phân tích thực trạng phân công lao động xã hội và những nhân tố ảnh hưởng đến phân công lại lao động xã hội ở Tiền Giang hiện nay.

- Đề xuất những quan điểm, phương hướng và giải pháp thực hiện 2 phân công lại lao động xã hội ở Tiền Giang trong những năm tới. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu của luận án - Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và giới hạn trong phạm vi tỉnh Tiền Giang từ 1990 đến nay. - Luận án đã sử dụng phương pháp duy vật biện chứng mácxít, phương pháp trừu tượng hóa khoa học, phương pháp lôgíc kết hợp với lịch sử, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, khảo cứu trên cơ sở thu thập có kế thừa và khoa học những thông tin, báo cáo của địa phương, sách báo và các công trình khoa học đã được nghiên cứu trước đây; kết hợp giữa lý luận và thực tiễn để phân tích, làm rõ những vấn đề có liên quan đến chủ đề của luận án. Đóng góp mới của luận án - Hệ thống hóa những nội dung lý luận cơ bản về phân công lại lao động xã hội của chủ nghĩa Mác-Lênin, và một số lý thuyết khác làm rõ tính độc lập tương đối và mối quan hệ giữa phân công lại lao động xã hội với chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

- Từ sự phân tích tình hình phân công lao động ở một số nước châu Á và Việt Nam đã đưa ra những xu hướng phát triển của mô hình phân công lao động xã hội ở các nước đó, rút ra những bài học kinh nghiệm có ý nghĩa đối với cả nước nói chung và tỉnh Tiền Giang nói riêng. - Đã phân tích làm rõ thực trạng phân công lao động xã hội ở tỉnh Tiền Giang trong những năm vừa qua, đề xuất những phương hướng, giải pháp cơ bản mang tính khả thi nhằm thúc đẩy việc phân công lại lao động xã hội trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn ở tỉnh Tiền Giang trong những năm tới. Kết cấu của luận án 3 Luận án gồm: mở đầu, 3 chương, 8 tiết, 23 biểu, 3 hình, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục. 4 Chương 1 PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG XÃ HỘI VÀ PHÂN CÔNG LẠI LAO ĐỘNG XÃ HỘI MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Phân công lao động xã hội là sự phân chia lao động trong các ngành, các vùng, các lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội trong phạm vi xã hội.

Phân công lao động xã hội phản ánh trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội, đồng thời mỗi bước tiến của sự phân công lao động xã hội lại có tác dụng thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển tạo ra phương thức lao động mới gắn với năng suất lao động xã hội cao. Bởi vậy, năng suất lao động xã hội cao vừa là tiền đề vừa là kết quả của sự phân công lao động xã hội mới. Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tất yếu đòi hỏi phải có sự phân công lại lao động xã hội. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG XÃ HỘI Vấn đề phân công lao động xã hội đã được các nhà kinh điển mácxít nghiên cứu, gắn với sự phát triển của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Các ông cũng đã đề cập vấn đề phân công lại lao động xã hội dưới chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản như một dự đoán về tương lai. Kinh tế học mácxít Khác với các nhà kinh tế học phát triển, trong học thuyết về phân công lao động xã hội, kinh tế học mácxít không những chỉ rõ bản chất các điều kiện tiền đề cần thiết mà còn vạch ra khuôn khổ thể chế quyết định sự thay đổi về chất của cuộc cách mạng công nghiệp, cơ sở của sự phát triển nền sản xuất tư bản chủ nghĩa. Những tiền đề ấy là: - Sự tách rời giữa thành thị và nông thôn; 5 - Số lượng dân cư và mật độ dân số; - Năng suất lao động trong nông nghiệp được nâng cao, đủ để cung cấp sản phẩm “tất yếu” cho cả những người lao động trong nông nghiệp lẫn những người lao động thuộc những ngành sản xuất khác. - Cuối cùng là điều kiện thể chế có ý nghĩa quyết định cuộc cách mạng công nghiệp trong tư bản chủ nghĩa là sản xuất hàng hóa, là kinh tế thị trường.

Từ những tiền đề trên, có thể suy ra rằng việc thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phân công lại lao động xã hội không thể có kết quả nếu không tính tới độ chín muồi của những tiền đề này. Nó cũng hàm ý rằng trong điều kiện cụ thể của mỗi nền kinh tế, độ chín muồi của từng loại tiền để có thể không giống nhau và con đường để hoàn thiện hay thay thế những tiền đề nói trên cũng sẽ không giống nhau. Vì vậy, về mặt phương pháp lôgic và lịch sử, đã đặt ra cho chúng ta trước khi nghiên cứu khái niệm, nội dung của phân công lao động xã hội và phân công lại lao động xã hội cần nghiên cứu lược sử ba lần đại phân công lao động xã hội trong lịch sử phát triển của xã hội loài người. Lược sử ba lần đại phân công lao động xã hội đánh dấu sự phát triển của xã hội loài người - Ở giai đoạn đầu, các bộ lạc và thị tộc dân cư sống hết sức thưa thớt, sự phân công lao động xã hội hoàn toàn có tính chất tự nhiên, nó chỉ được thực hiện giữa nam và nữ.

Đàn ông thì săn bắn, đánh cá; đàn bà chăm sóc việc nhà, chế biến thức ăn và lo may vá. Trong quá trình săn bắn, việc phát hiện những động vật có thể thuần dưỡng được và sinh sôi nảy nở thành bầy đàn, cung cấp cả thịt và sữa. Dần dần việc chăn nuôi và coi giữ gia súc đã trở thành ngành lao động chủ yếu của một số bộ lạc và việc tách các bộ lạc chăn nuôi ra khỏi các bộ lạc lớn - Đó là sự phân công lao động xã hội lớn lần đầu tiên - Chăn nuôi tách khỏi trồng trọt. 6 Những bộ lạc này, sản xuất ra nhiều sản phẩm làm từ thịt, sữa và còn có cả da thú, len, sợi dệt ngày càng nhiều.

Vì vậy, mà lần đầu tiên đã có sự trao đổi đều đặn giữa các bộ lạc khác nhau. Điều đó đã thúc đẩy và nâng cao mạnh mẽ năng suất lao động tạo tiền đề vật chất cho sự ra đời của chế độ tư hữu và hình thành hai giai cấp: giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột.