Luận án: Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng tại Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHẠM NGUYỄN THỊ HOÀNG HOA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH VÀ QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG THẺ NGÂN HÀNG: NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Đà Nẵng, năm 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG PHẠM NGUYỄN THỊ HOÀNG HOA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH VÀ QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG THẺ NGÂN HÀNG: NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 62340102 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn 1: TS. Lê Dân Ngƣời hƣớng dẫn 2: TS. Đƣờng Thị Liên Hà Đà Nẵng, năm 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Nội dung luận án là kết quả nghiên cứu của tôi và giáo viên hƣớng dẫn.

Tác giả Phạm Nguyễn Thị Hoàng Hoa ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. viii DANH MỤC CÁC HÌNH.

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu của luận án. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Kết quả thảo luận và những đóng góp mới của luận án. Kết cấu của luận án. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN Ý ĐỊNH VÀ QUYẾT ĐỊNH SỬ DỤNG CỦA KHÁCH HÀNG VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. Ý định và quyết định sử dụng sản phẩm/dịch vụ của khách hàng.

Cơ sở lý luận về ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng. Các lý thuyết về hành vi ngƣời tiêu dùng. Mô hình chấp chấp nhận công nghệ (TAM). Mô hình kết hợp TAM và TPB.

Mô hình hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT). Thuyết chấp nhận thƣơng mại điện tử (electronic Commerce Adoption Model: E-CAM). Các mô hình nghiên cứu thực nghiệm ứng dụng mô hình hành vi chấp nhận công nghệ (TAM). Nghiên cứu “Mối quan hệ các biến số bên ngoài và các biến số chính của mô hình chấp nhận công nghệ TAM” (Relationships between External Variables and Major TAM Variables) của Y.

Lee và cộng sự, 2003. Mô hình nghiên cứu định tính của TAM (A qualitative Model of Technology Acceptance) của K. Ittersum và cộng sự (2006). Mô hình mở rộng về chấp nhận công nghệ (Extensions of the Technology Acceptance Model) của N.

Đánh giá các mô hình nghiên cứu thực nghiệm. Các yếu tố tạo nên ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng. Nhận diện các nhân tố ảnh hƣởng đến hành vi chấp nhận công nghệ đối với thẻ ngân hàng từ các nghiên cứu trƣớc đây. Nhóm các biến số chính trong TAM (TAM major variables).

Nhóm yếu tố dự đoán bên ngoài (External variables). Nhóm yếu tố từ các thuyết khác (Factors from other theories). Mối quan hệ giữa các yếu tố và ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng. Nhóm giả thuyết về mối quan hệ giữa các biến số từ mô hình TAM với ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng.

Nhóm giả thuyết về mối quan hệ giữa các biến sốbên ngoài với ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng. Nhóm giả thuyết về mối quan hệ giữa các biến số rủi ro cảm nhận, ảnh hƣởng xã hội và nhận thức kiểm soát hành vi với ý định và quyết định sử dụng thẻ ngân hàng. Giả thuyết về mối quan hệ giữa chất lƣợng dịch vụ thẻ ngân hàng và ý định sử dụng thẻ ngân hàng. Mô hình nghiên cứu.

52 Tóm tắt chƣơng 1. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. Thực trạng thị trƣờng thẻ ngân hàng. Thẻ ngân hàng.

Thị trƣờng thẻ ngân hàng. Thiết kế nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Xây dựng thang đo. Phƣơng pháp xử lí thông tin. Thông tin chung. Thông tin các phát biểu về thẻ ngân hàng.

Phƣơng pháp chọn mẫu và thu thập số liệu. Tổng thể nghiên cứu. Kích thƣớc mẫu. Phƣơng pháp chọn mẫu.

Phân tích dữ liệu. Thống kê mô tả. Đánh giá thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach‟s Alpha. Phân tích nhân tốkhám phá(EFA).

Phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Kiểm định sự phù hợp của mô hình lý thuyết bằng mô hình SEM. Chọn mẫu nghiên cứu. 87 Tóm tắt chƣơng 2.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mô tả mẫu. Hệ số Cronbach‟s alpha. Phân tích nhân tố khám phá EFA.

Phân tích nhân tố khẳng định (CFA). Mô hình cấu trúc tuyến tính SEM. Kiểm định mô hình lý thuyết. Kiểm định các giả thuyết của mô hình nghiên cứu.

Kiểm định ƣớc lƣợng mô hình lý thuyết bằng Bootstrap. Kiểm định sự khác biệt về đặc điểm nhân khẩu học của mô hình nghiên cứu 121 Tóm tắt chƣơng 3. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tóm tắt kết quả nghiên cứu.

Đánh giá kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa của nghiên cứu. 127 Tóm tắt chƣơng 4. KẾT LUẬN VÀ GIẢI PHÁP.

Giải pháp góp phần mở rộng thanh toán thẻ ngân hàng ở Việt Nam hiện nay 130 5. Giải pháp về chính sách Marketing. Giải pháp về hạ tầng công nghệ. Giải pháp về độ an toàn.

Giải pháp về uy tín ngân hàng cung cấp. Một số giải pháp khác. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hƣớng nghiên cứu tiếp theo.133 Tóm tắt chƣơng 5. 135 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐCỦA TÁC GIẢ.

136 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ACC (Accesibility) : Khả năng tiếp cận, khả năng tự đánh giá AMOS (Analysis of Moment Structures): Phần mềm phân tích cấu trúc ANXIE (Anxiety) : Sự lo lắng ATM ( Automatic Teller Machine) : Máy rút tiền tự động ATT (Attitude) : Thái độ B (Behaviour) : Hành vi BI (behavioral intention) : Hành vi dự định CFA (Confirmatory Factor Analysis) : Phân tích nhân tố xác định. COMP (Compatibility) : Khả năng tƣơng thích: COMPL (Complexity) : Sự phức tạp DEMON (Result Demonstrability) : Khả năng trình diễn kết quả EDC (Electronic Data Capture) : Thiết bị đọc thẻ điện tử EFA (Exploration Factor Analysis) : Phân tích nhân tố khám phá EFT (Electronic funds transfer) : Chuyển tiền điện tử ENJOY (Perceived enjoyment) : Cảm nhận hứng thú: EUS (End User Suport) : Hỗ trợ ngƣời dùng cuối EXP (Experience) : Kinh nghiệm FACIL (Facilitating condition) : Điều kiện thuận lợi IMG (Image) : Hình ảnh INNOV (Personal Innovativeness) : Tính cách tân cá nhân: L/C (Letter of Credit) : Thƣ tín dụng MGT SUP (Managerial Support) : Sự ủng hộ quản lý: PEOU (Perceived easy of use) : Nhận thức dễ sử dụng PLAYF (Playfulness) : Sự vui vẻ POS (Point of Sale) : Máy chấp nhận thanh toán thẻ. PU (Perceived useful) : Nhận thức hữu ích RELAT (Ralative advantage) : Mối quan hệ nâng cao RELEV (Job Relevance) : Công việc phù hợp vii SELF (Self-Efficacy) : Sự tự hiệu quả SEM (Structural Equation Modeling) : Mô hình hóa phƣơng trình cấu trúc. SI (Social Influence) : Ảnh hƣởng xã hội SN (Subjective Norms) : Chuẩn chủ quan SOC PRES (Social Presence) : Sự hiện diện xã hội SP (Social Pressure) : Áp lực xã hội SPSS (Statistical Package for Social Science): Phần mềm xử lý thống kê TAM (technology acceptance model) : Mô hình chấp nhận công nghệ TBP (Theory of Planned Behavior) : Thuyết hành vi kế hoạch TRA (Theory of Reasonned Actioned) : Thuyết hành động hợp lí TRIAL (Trialability) : Khả năng thử nghiệm SABIL (Usability) : Khả năng sử dụng VISIB (Visibility) : Khả năng hiển thị VOL (Voluntariness) : Sự tự nguyện.

viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Tổng hợp các nghiên cứu về thẻ ngân hàng. Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm về hành vi ngƣời tiêu dùng. Mối quan hệ giữa các biến số chính TAM.

Tổng hợp và đánh giá các công trình nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam. Phân loại thẻ ngân hàng. Số lƣợng thẻ ngân hàng. Giao dịch qua ATM, POS/EFTPOS/EDC.

Số liệu giao dịch thanh toán nội địa theo các phƣơng tiện thanh toán không dùng tiền mặt. Tiến độ các bƣớc nghiên cứu. Thang đo cảm nhận hữu ích. Thang đo cảm nhận dễ sử dụng.

Thang đo ý định sử dụng. Thang đo quyết định sử dụng. Thang đo chính sách marketing. Thang đo yếu tố pháp luật.

Thang đo khoa học và công nghệ. Thang đo cảm nhận rủi ro. Thang đoảnh hƣởng xã hội. Thang đo nhận thức kiểm soát hành vi.

Thang đo chất lƣợng dịch vụ. Thống kê nghiên cứu theo nhân khẩu học. Bảng mã hóa các biến quan sát. Bảng thống kê mô tảgiá trị trung bình của các biến quan sát.

Kết quả phân tích hệ số Cronbach‟s alpha. Kiểm định KMO. Bảng kết quả thủ tục EFA với các nhân tố độc lập. 99 Tổng phƣơng sai trích.

Bảng kết quả EFA với các nhân tố ý định và quyết định sử dụng.101 Tổng phƣơng sai trích. Bảng trọng số hồi quy chuẩn hóa. Độ tin cậy và phƣơng sai trích. Hệ số tƣơng quan của các khái niệm.

Các trọng số chƣa chuẩn hóa các thành phần. Kết quả kiểm định mối quan hệ nhân quả giữa các khái niệm. Trọng số hồi quy chuẩn hóa. Kết quả kiểm định các giả thuyết trong mô hình nghiên cứu.

Tổng hợp mức độ tác động của các nhân tố trong mô hình. Kết quả ƣớc lƣợng (chuẩn hóa) bằng Bootstrap với N=1000. Kết quả kiểm định sự khác biệt. 122 x DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Mô hình quá trình ra quyết định. Mô hình hành động hợp lý – TRA. Mô hình hành vi dự định – TPB. Mô hình chấp nhận công nghệ TAM.

Mô hình TAM 2. Mô hình kết hợp TAM và TPB (C-TAM-TPB). Mô hình hợp nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ. Mô hình Chấp nhận thƣơng mại điện tử E-CAM.

Mối quan hệ giữa các biến bên ngoài và các biến chính trong mô hình TAM. Mô hình A Qualitative Model of Technology Acceptance của Koert Van Ittersum và cộng sự (2006). Mô hình mở rộng về chấp nhận công nghệ. Mô hình nghiên cứu đề xuất.

Giao dịch qua ATM, POS/EFTPOS/EDC – Giá trị giao dịch. Giao dịch thanh toán nội địa theo các phƣơng tiện thanh toán – số lƣợng giao dịch.Quy trình nghiên cứu. Kết quả phân tích CFA mô hình đo lƣờng tới hạn. Kết quả ƣớc lƣợng của mô hình nghiên cứu (chuẩn hóa).

Sự cần thiết của đề tài nghiên cứu Kinh tế số đang là hƣớng đi chủ đạo của đất nƣớc ta trong những năm tới. Các doanh nghiệp sẽ có rất nhiều thuận lợi trong định hƣớng phát triển trong nền kinh tế chuyển đổi này. Sự phát triển của công nghệ mới cùng với những thách thức của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã đặt ra yêu cầu cho hệ thống ngân hàng và các công ty tài chính Việt Nam phải tích cực củng cố, tăng cƣờng năng lực tài chính, năng lực quản trị theo lộ trình quy định của Ngân hàng Nhà nƣớc. Đồng thời, các ngân hàng phải đẩy mạnh việc hiện đại hoá, đổi mới công nghệ ngân hàng, đa dạng hóa sản phẩm kinh doanh và đào tạo phát triển nguồn nhân lực nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển và hội nhập.