Luận án TS Lâm nghiệp: Nghiên cứu trồng rừng thâm canh cây Huỷnh (Tarrietia javanica) gỗ lớn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. PHẠM TIẾN HÙNG NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC TRỒNG RỪNG THÂM CANH CÂY HUỶNH (Tarrietia javanica Blume) CUNG CẤP GỖ LỚN Ở VÙNG BẮC TRUNG BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. PHẠM TIẾN HÙNG NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC TRỒNG RỪNG THÂM CANH CÂY HUỶNH (Tarrietia javanica Blume) CUNG CẤP GỖ LỚN Ở VÙNG BẮC TRUNG BỘ Ngành đào tạo: Lâm sinh Mã ngành: 9.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Xuân Đỉnh HÀ NỘI - 2024 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của bản thân tôi.

Một số nội dung nghiên cứu của luận án có sử dụng các số liệu nghiên cứu của Đề tài khoa học công nghệ cấp Bộ “Nghiên cứu chọn giống và kỹ thuật trồng rừng thâm canh Huỷnh (Tarrietia javanica Blume) cung cấp gỗ lớn ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ”, trong đó tác giả là cộng tác viên, trực tiếp tham gia điều tra, bố trí thí nghiệm, thu thập và xử lý số liệu liên quan đến các nội dung nghiên cứu của luận án. Các tài liệu, số liệu thí nghiệm đã được chủ nhiệm đề tài và các thành viên chính tham gia thực hiện đề tài đồng ý cho sử dụng vào nội dung của luận án. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, năm 2024 Người viết cam đoan Phạm Tiến Hùng ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam theo chương trình đào tạo nghiên cứu sinh hệ tập trung khóa 33 (giai đoạn 2021 – 2024). Trước hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến PGS.TS Nguyễn Hải Hòa và TS. Phạm Xuân Đỉnh với tư cách là người hướng dẫn khoa học, người thầy đã dành nhiều thời gian và công sức giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện của Ban Lãnh đạo Viện, Ban Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế, Viện Nghiên cứu Lâm sinh, Viện nghiên cứu Giống và CNSH lâm nghiệp, Trung tâm Khoa học Lâm nghiệp Bắc Trung Bộ thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, nhân dịp này tác giả xin trân trọng cám ơn về sự giúp đỡ quý báu đó.

Xin chân thành cảm ơn GS.TS Võ Đại Hải, PGS. Phí Hồng Hải, TS. Trần Lâm Đồng, PGS. Hoàng Văn Thắng, TS Đỗ Hữu Sơn, TS Nguyễn Thị Liệu, TS Vũ Đức Bình, TS La Ánh Dương, TS.

Lê Xuân Toàn đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho luận án. Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các tổ chức, cá nhân Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Công ty Cổ phần giống Lâm nghiệp vùng Bắc Trung Bộ, Công ty TNHH MTV Lâm Công nghiệp Long Đại, Ban quản lý rừng phòng hộ Hướng Hoá - Đakrông, công ty TNHH Nhà nước MTV Lâm nghiệp Tiền Phong đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tác giả triển khai và thu thập số liệu ngoại nghiệp. Cuối cùng, để hoàn thành luận án này không thể không nói đến sự động viên, giúp đỡ nhiều mặt của các cộng sự, đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình. Nhân dịp này tác giả xin chân thành cảm ơn tất cả về sự giúp đỡ đó.

Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU .vii DANH MỤC HÌNH. x PHẦN MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Những đóng góp mới của luận án. Đối tượng, địa điểm và giới hạn nghiên cứu. Bố cục luận án.

5 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Trên thế giới. Tên gọi, phân loại và đặc điểm hình thái. Đặc điểm phân bố, sinh thái và giá trị sử dụng.

Nghiên cứu chọn giống và nhân giống. Nghiên cứu kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng trồng. Tên gọi, phân loại và đặc điểm hình thái. Đặc điểm phân bố, sinh thái và giá trị sử dụng.

Nghiên cứu chọn giống và nhân giống. Nghiên cứu kỹ thuật trồng rừng và chăm sóc rừng trồng. Nhận xét và đánh giá chung. 27 Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Quan điểm và cách tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu cụ thể.

Phương pháp phân tích số liệu .49 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Nghiên cứu bổ sung đặc điểm sinh học cây Huỷnh tại vùng Bắc Trung bộ. Đặc điểm phân bố và sinh thái của cây Huỷnh ở vùng Bắc Trung bộ. Đặc điểm cấu trúc tầng cây cao và tái sinh của rừng tự nhiên có Huỷnh phân bố ở Quảng Bình và Thừa Thiên Huế.

Nghiên cứu chọn cây trội và khảo nghiệm xuất xứ, hậu thế Huỷnh. Nghiên cứu tuyển chọn cây trội. Đánh giá kết quả khảo nghiệm xuất xứ kết hợp hậu thế Huỷnh tại vùng Bắc Trung Bộ. Nghiên cứu đặc điểm sinh học hạt giống và kỹ thuật nhân giống Huỷnh hữu tính.

Nghiên cứu đặc điểm sinh học hạt giống Huỷnh. Kích thước quả giống cây Huỷnh. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Huỷnh hữu tính. Ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật trồng rừng thâm canh đến tỷ lệ sống, sinh trưởng và chất lượng rừng Huỷnh tại vùng Bắc Trung Bộ.

Cơ sở khoa học bón phân cho rừng trồng Huỷnh giai đoạn từ 1 đến 5 tuổi tại vùng Bắc Trung Bộ. Sinh khối và dinh dưỡng khoáng của Huỷnh. Ảnh hưởng của phân bón đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của Huỷnh. Ảnh hưởng của phương thức trồng đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của Huỷnh.

Đề xuất biện pháp nhân giống, kỹ thuật trồng và quản lý rừng Huỷnh thâm canh cung cấp gỗ lớn ở một số tỉnh vùng Bắc Trung Bộ. Kỹ thuật nhân giống Huỷnh từ hạt. Kỹ thuật trồng rừng thâm canh cây Huỷnh .129 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ. 135 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.

136 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 148 v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 A1 Tầng cây cao 2 A2 Tầng ưu thế sinh thái 3 A3 Tầng cây gỗ nhỏ 4 BV&PTR Bảo vệ và phát triển rừng 5 CTTN Công thức thí nghiệm 6 CTTT Công thức tổ thành 7 CĐHSTTV Chất điều hòa sinh trưởng thực vật 8 D0 Đường kính gốc (cm) 9 D1.3 Đường kính thân cây tại vị trí 1,3m (cm) 10 Dc Chiều dài cuống lá (cm) 11 DL Chiều dài lá (cm) 12 Dt Đường kính tán (m) 13 DMĐ/TMĐ Trên mặt đất/dưới mặt đất 14 Dtt Điểm thẳng thân 15 ĐDSH Đa dạng sinh học 16 ĐC Đối chứng 17 ĐT Đại trà 18 Hdc Chiều cao dưới cành (m) 19 Chiều cao trung bình (m) 20 Hvn Chiều cao vút ngọn (m) 21 Hvnts Chiều cao cây tái sinh (m) 22 Ho+ Giả thuyết được chấp nhận 23 Ho- Giả thuyết bị bác bỏ 24 IAA 3-Indoleacetic acid 25 IBA 3-Indolebutyric acid 26 KBTTN Khu Bảo tồn thiên nhiên vi TT Viết tắt Nghĩa đầy đủ 27 KTXH Kinh tế xã hội 28 N/D1.3 Phân bố số cây theo đường kính 1.3m 29 N/Hvn Phân bố số cây theo chiều cao vút ngọn 30 NAA α-Naphthaleneacetic acid 31 NN Ngẫu nhiên 32 Nh Mật độ Huỷnh (cây/ha) 33 Ntstv Mật độ tái sinh có triển vọng (cây/hat) 34 NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn 35 NPK Phân bón NPK 36 odb Ô dạng bản 37 Otc Ô tiêu chuẩn 38 pH Độ chua 39 QLBVR Quản lý bảo vệ rừng 40 RL Chiều rộng lá (cm) 41 T Tốt 42 TB Trung bình 43 TXG Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh giàu 44 TXB Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh trung bình 45 TXN Rừng gỗ tự nhiên núi đất lá rộng thường xanh nghèo. 46 TCN Tiêu chuẩn ngành 47 TN Thí nghiệm 48 TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam 49 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 50 TLS Tỷ lệ sống 51 UBND Ủy ban nhân dân 52 VQG Vườn quốc gia X Xấu vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng Tên bảng Trang 1.1 Yêu cầu lập địa trồng rừng Huỷnh 22 2.1 Các công thức bón lót và bón thúc cho mô hình thí nghiệm bón phân 46 3.1 Đặc điểm khu vực Huỷnh phân bố 53 3.2 Đặc điểm khí hậu của khu vực rừng tự nhiên có Huỷnh phân bố 54 3.3 Tính chất vật lý của đất nơi có Huỷnh phân bố 56 3.4 Tính chất hóa tính của đất nơi có Huỷnh phân bố ở Bắc Trung Bộ 57 3.5 Hàm lượng diệp lục trong lá cây Huỷnh 59 Mật độ và các chỉ tiêu sinh trưởng của Huỷnh trong các trạng thái rừng 3.6 61 tự nhiên ở Quảng Bình và Thừa Thiên Huế 3.7 Tổ thành tầng cây cao của các trạng thái rừng có Huỷnh phân bố 62 3.8 Mật độ và độ tàn che rừng tự nhiên nơi có loài Huỷnh phân bố 64 Phân cấp vị thế tán Huỷnh ở các trạng thái rừng tự nhiên 2 tỉnh Quảng 3.9 65 Bình và Thừa Thiên Huế 3.10 Mối quan hệ sinh thái loài giữa Huỷnh với nhóm loài ưu thế 68 Tổ thành cây tái sinh rừng tự nhiên có Huỷnh phân bố tại 2 tỉnh Quảng 3.11 69 Bình và Quảng Trị 3.12 Mật độ cây tái sinh và cây tái sinh triển vọng 71 Phân bố số cây tái sinh theo cấp chiều cao ở các trạng thái rừng tự 3.13 73 nhiên có Huỷnh phân bố tại vùng Bắc Trung Bộ Phân cấp chiều cao cây Huỷnh tái sinh trong các trạng thái rừng tự 3.14 74 nhiên ở các khu vực nghiên cứu Phân bố số cây tái sinh lâm phần rừng tự nhiên có Huỷnh phân bố theo 3.15 75 chất lượng và nguồn gốc 3.16 Phân bố số cây tái sinh Huỷnh theo chất lượng và nguồn gốc 76 viii Bảng Tên bảng Trang 3.17 Số lượng cây trội Huỷnh đã chọn lọc của từng xuất xứ 78 3.18 Một số chỉ tiêu bình quân của các cây trội Huỷnh theo từng xuất xứ 79 Tỷ lệ sống và sinh trưởng của các xuất xứ Huỷnh khảo nghiệm tại Cam 3.