Nhân vật nữ trong tiểu thuyết lê lựu luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM –––––––––––––––––––– KIỀU THỊ NHUNG NHÂN VẬT NỮ TRONG TIỂU THUYẾT LÊ LỰU Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60. 21 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Tôn Thảo Miên THÁI NGUYÊN - 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn: Nhân vật nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Người cam đoan Kiều Thị Nhung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Được sự giúp đỡ và chỉ bảo ân tình của cô hướng dẫn PGS – TS Tôn Thảo Miên trong suốt quá trình tìm đọc tài liệu, thiết lập đề cương cũng như tìm ra các phương pháp nghiên cứu, đến nay bản luận văn của em đã được hoàn thành. Trước tiên, cho phép em được bày tỏ sự biết ơn chân thành và sâu sắc đến cô Tôn Thảo Miên (Viện Văn học). Có được luận văn này, em cũng xin gửi tới những người thân, bạn bè, đồng nghiệp gần xa lòng biết ơn vô hạn vì đã luôn động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện và thắp lên ngọn lửa nhiệt tình để em có thể hoàn thành được luận văn. Để hoàn thành luận văn này, em cũng xin gửi tới các thầy giáo, cô giáo khoa Ngữ văn trường Đại học sư phạm Thái Nguyên cũng như Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa, phòng quản lí khoa sau đại học của trường lòng biết ơn chân thành vì luôn tạo điều kiện để em có được kết quả như ngày hôm nay.

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Tác giả luận văn Kiều Thị Nhung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.

Lịch sử vấn đề. Mục đích, đối tượng, phạm vi. Nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Đóng góp của luận văn. Cấu trúc luận văn. 8 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: TIỂU THUYẾT LÊ LỰU TRONG DÒNGCHẢY TIỂU THUYẾT VIỆT NAM THỜI KỲ ĐỔI MỚI. Khái quát tiểu thuyết Việt Nam đương đại.

Đặc điểm tiểu thuyết Việt Nam đương đại. Đội ngũ nhà văn viết tiểu thuyết. Nhân vật nữ trong tiểu thuyết đương đại. Tiểu thuyết Lê Lựu thời kỳ đổi mới.

Vài nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn. Quan niệm sáng tác của Lê Lựu. Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Lê Lựu. 29 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ CHƢƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT NỮ TRONG TIỂU THUYẾT LÊ LỰU.

Khái niệm nhân vật văn học và tầm quan trọng của nhân vật trong tác phẩm văn học. Khái quát hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu. Các kiểu nhân vật nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu. Nhân vật nữ có số phận bi kịch và luôn khát khao được yêu thương.

Nhân vật nữ có số phận bất hạnh, luôn cam chịu trước hoàn cảnh. Nhân vật nữ luôn khát khao yêu thương. Nhân vật nữ thông minh, giàu bản lĩnh, luôn tìm cách khẳng định mình 57 2. Nhân vật nữ tha hoá.

65 CHƢƠNG 3: MỘT SỐ PHƢƠNG DIỆN NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN NHÂN VẬT NỮ TRONG TIỂU THUYẾT LÊ LỰU. Nghệ thuật tổ chức tình huống…………………………………………… 71 3. Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật…………………………………………… 74 3. Nghệ thuật miêu tả ngoại hình………………………………………… 74 3.

Nghệ thuật miêu tả hành động………………………………………… 78 3. Nghệ thuật biểu hiện độc thoại tâm……………………………………. Ngôn ngữ nhân vật………………………………………………………. Giọng điệu miêu tả nhân vật………………………………………….

Giọng điệu châm biếm, hài hước……………………………………… 86 3. Giọng điệu xót thương, day dứt. 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………………………………. 94 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài: Nói đến văn học đương đại là nói đến văn học Việt Nam giai đoạn 1975 đến nay.

Đây là mốc quan trọng đánh dấu sự cách tân sáng tạo về cả nội dung và hình thức ở nhiều thể loại, đặc biệt là tiểu thuyết. Chiến thắng vĩ đại 1975 đã ghi mốc quan trọng không chỉ trong lịch sử đất nước mà còn là mốc quan trọng đánh dấu sự chuyển mình của văn học. Nếu như trước kia, văn học phục vụ kháng chiến và phản ánh công cuộc đấu tranh vĩ đại của dân tộc thì giờ đây văn học đã có sự thay đổi cả về cảm hứng và đề tài sáng tác để phù hợp với tình hình mới. Văn học giai đoạn này, đòi hỏi các nhà nghệ sĩ phải đi sâu khám phá đời sống của con người đời thường nhân bản với tất cả những cái hay cái dở vốn có trong đời sống hiện thực.

Vì thế, các nhà nghệ sĩ phải tiếp cận đời sống bằng cái nhìn mới, cách tiếp cận mới. Trong số những nhà văn có sự đổi mới sáng tạo ấy, ta không thể không kể đến nhà văn Lê Lựu với một số tiểu thuyết đặc sắc. Với sự miệt mài, nhiệt huyết, Lê Lựu đã sáng tác được một khối lượng tác phẩm đáng trân trọng, đạt nhiều giải thưởng và đóng góp không nhỏ cho sự phát triển của tiểu thuyết Việt Nam thời kì đổi kì đổi mới. Có thể thấy rằng, người phụ nữ là mạch nguồn tuôn chảy không bao giờ cạn trong văn học Việt Nam nói chung, tiểu thuyết đương đại nói riêng, trong đó có sáng tác của Lê Lựu.

Nhân vật nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu đã để lại dấu ấn sâu sắc đối với người đọc qua nhiều số phận, nhiều cảnh đời. Đó là hình ảnh những người phụ nữ trong các tiểu thuyết: Thời xa vắng, Chuyện làng cuội, Sóng ở đáy sông, Hai nhà, Thời loạn. Hình tượng người phụ nữ trong các tiểu thuyết này là bước đột phá trong cảm hứng sáng tạo của nhà văn. Với tình cảm và hứng thú khi tiếp cận với hình tượng người phụ nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu, chúng tôi đã lựa chọn đề tài: Nhân vật nữ trong tiểu thuyết Lê Lựu cho luận văn thạc sĩ của mình.

Qua đề tài này, một mặt chúng tôi muốn khẳng định đóng góp của nhà văn Lê Lựu vào sự phát triển của văn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ học Việt Nam đương đại, mặt khác muốn có thêm những phát hiện mới về cách thể hiện hình ảnh người phụ nữ trong sáng tác của ông. Lịch sử vấn đề Qua quá trình tìm hiểu lịch sử vấn đề, chúng tôi nhận thấy có rất nhiều bài viết, bài nghiên cứu về tác giả, các tác phẩm của Lê Lựu. Bên cạnh những bài nhận xét, đánh giá của các nhà văn, nhà nghiên cứu phê bình văn học còn có nhiều bài viết được đăng tải trên các báo, nhiều khoá luận tốt nghiệp, các luận văn tìm hiểu về tác giả, tác phẩm của Lê Lựu…Vốn là nhà văn có nhiều tác phẩm xuất sắc trong văn học thời kỳ tiền đổi mới và đổi mới, sáng tác của Lê Lựu đã thu hút sự quan tâm của nhiều đối tượng độc giả trong suốt một thời gian dài. Có thể kể ra nhiều công trình, bài viết về tác giả, về tiểu thuyết Lê Lựu nói chung, cũng như về từng tác phẩm cụ thể của ông như: Hỏi chuyện tác giả, tìm hiểu tác phẩm Báo văn nghệ tháng 12-1986.

Thời xa vắng - Một tâm sự nóng bỏng của Lê Thành Nghị, Chuyện phiếm với anh Sài của Hồng Vân, Nhu cầu nhận thức lại thực tại Thời xa vắng của Nguyễn văn Lưu, Đọc Thời xa vắng của Lê Lựu của Hoàng Ngọc Hiến, Suy tư một thời xa vắng của Nguyễn Hoà, Hình tượng nguời nông dân và nhà văn đô thị của Nguyễn Thu Hằng, Tâm sự phim Sóng ở đáy sông của Hồng Thái, Quan niệm nghệ thuật về con người trong tiểu thuyết Lê Lựu thời kỳ đổi mới của Đoàn Thị Thuỷ, Vấn đề con người và thời gian trong tiểu thuyết hậu chiến Việt Nam qua Thời xa vắng của Lê Lựu và Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh trong luận văn thạc sĩ của Đinh Thi Huyền, Lê Lựu – chân dung văn học của Trần Đăng Khoa, Lê Lựu- Thời xa vắng của Đinh Quang Tốn, Nhà văn Lê Lựu đi đến tận cùng tính cách nhân vật của Lê Hồng Lâm, Những đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết của Lê Lựu trong chuyện làng cuội - Vũ Xuân Triệu, Nghĩ về một thời xa vắng của Thiếu Mai…Trong những bài nghiên cứu này, có nhiều bài được chính Lê Lựu tập hợp trong cuốn tạp văn của mình. Qua những bài viết, bài nghiên cứu đó, người đọc không chỉ hình dung ra bức tranh xã hội muôn màu của đời sống hiện thực mà còn cảm nhận được sự chuyển biến sâu sắc, tinh tế trong đời sống tư tưởng, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ tình cảm con người thời đại. Từ đó, ta thấy được những đóng góp to lớn của Lê Lựu cho đời sống văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới, làm cho đời sống văn học nước nhà thêm sôi động. Đúng như nhà văn Đinh Quang Tốn nhận xét: “Lê Lựu lớn lên giữa lúc dân có ruộng dập dìu hợp tác.

Tất cả những niềm vui và nỗi buồn của làng quê thời kỳ ấy anh đều chứng kiến. Bản chất là anh nông dân mặc áo lính, anh luôn nghĩ về quê hương, chú ý đến những người nông dân và nông thôn. Nông thôn và nông dân là cội nguồn, là quê hương văn học của anh từ tác phẩm đầu tiên đến tác phẩm anh viết gần đây nhất, dẫu cả đời anh gắn bó với quân đội, ăn lương quân đội và làm việc cho quân đội’’[35, tr. Từ đó, ông cũng khẳng định vị trí của Lê Lựu trong nền văn học Việt Nam thời kỳ đổi mới: “Nếu trong tổng số sáu trăm hội viên hội nhà văn Việt Nam, cứ mười người chọn lấy một người tiêu biểu thì Lê Lựu là một trong tổng số sáu mươi nhà văn ấy.

Nếu về văn xuôi Việt Nam hiện đại, chọn lấy ba mươi tác phẩm thì có mặt thời xa vắng. Nói thế để có thể thấy trong văn học Việt Nam hiện đại, Lê Lựu đã có một vị trí đáng kể” [35, tr. Bên cạnh đó, còn có một số bài nghiên cứu, đánh giá về các tác phẩm của Lê Lựu. Trần Đăng Khoa cũng đã thẳng thắn đánh giá về tác phẩm của Lê Lựu “ đã cuốn hút người đời bằng một thứ văn không nhạt.

Ngay cả những chuyện xoàng xĩnh, người đọc vẫn thu lượm được cái gì đấy, có khi là một chi tiết , một đoạn tả cảnh hoặc một nét phác họa tính cách nhân vật. Nghĩa là đọc anh không bị lỗ trắng. Cũng bởi lẽ Lê Lựu là nhà văn không chấp nhận được sự nhạt nhẽo tầm thường” [35, tr.