Luận án TS Dược học: Kiến thức, Thái độ, Thực hành Bán Kháng Sinh của Người Bán Thuốc tại Việt Nam

+ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ + TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI + + NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH BÁN KHÁNG SINH CỦA NGƯỜI BÁN THUỐC TẠI CƠ SỞ BÁN LẺ THUỐC Ở VIỆT NAM + LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC HÀ NỘI, NĂM 2021 + BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ + TRƯỜNG ĐẠI HỌC DƯỢC HÀ NỘI + + + NGUYỄN THỊ PHƯƠNG THÚY NGHIÊN CỨU KIẾN THỨC, THÁI ĐỘ, THỰC HÀNH BÁN KHÁNG SINH CỦA NGƯỜI BÁN THUỐC TẠI CƠ SỞ BÁN LẺ THUỐC Ở VIỆT NAM + LUẬN ÁN TIẾN SĨ DƯỢC HỌC Chuyên ngành: Tổ chức quản lý dược Mã số: 62720412 Người hướng dẫn khoa học : TS. Đỗ Xuân Thắng PGS. Nguyễn Hoàng Anh HÀ NỘI, NĂM 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là luận án nghiên cứu của tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng công bố, bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc, thông tin liên quan đến đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ Y tế “Nghiên cứu thực trạng chất lượng dịch vụ của các cơ sở bán lẻ thuốc tại Việt Nam và đề xuất giải pháp” mà tôi là thư ký, thành viên chính nhóm nghiên cứu đều được sự đồng thuận của chủ nhiệm đề tài và các thành viên của nhóm nghiên cứu trong việc sử dụng những thông tin này.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Phương Thúy i LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện dựa trên nền tảng gắn kết với đề tài cấp Bộ «Nghiên cứu chất lượng dịch vụ dược của các cơ sở bán lẻ thuốc ở Việt Nam và đề xuất giải pháp» do Trường Đại học Dược Hà Nội làm chủ trì. Luận án không thể hoàn thành nếu không được sự hướng dẫn, giúp đỡ, hỗ trợ, tạo điều kiện của Ban giám hiệu, các Thầy cô Bộ môn Quản lý và Kinh tế Dược, Trường Đại học Dược Hà Nội, Sở Y tế, đồng nghiệp, bạn bè, các cựu sinh viên và đặc biệt là Gia đình. Lời đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới GS. Nguyễn Thanh Bình là người Thầy đầu tiên đã đưa tôi đến với con đường nghiên cứu khoa học, luôn dành thời gian tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận án.Đỗ Xuân Thắng là người thầy rất tâm huyết, dành nhiều thời gian hướng dẫn, luôn quan tâm, chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện luận án.

Nguyễn Hoàng Anh là người thầy đã dành thời gian và truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức, kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian thực hiện đề tài. Tôi xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô, các anh chị em đồng nghiệp tại Bộ môn Quản lý và Kinh tế Dược, Trường Đại học Dược Hà Nội đã hướng dẫn, hỗ trợ, tôi trong thời gian học tập tại Bộ môn cũng như thời gian thực hiện luận án, đồng thời động viên, khích lệ tôi những lúc gặp khó khăn trở ngại trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, các anh chị công tác tại Sở Y tế các tỉnh/thành phố, Phòng Y tế, nhà thuốc, quầy thuốc trên địa bàn khảo sát đã hỗ trợ, tạo điều kiện trong quá trình thu thập số liệu cho nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Sau đại học Trường Đại học Dược Hà Nội đã tạo điều kiện, hỗ trợ rất nhiệt tình để quá trình học tập và nghiên cứu của tôi được hoàn thành thuận lợi.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới các em cựu sinh viên, học viên Trường Đại học Dược Hà Nội đã hỗ trợ cho tôi trong thời gian triển khai nghiên cứu. Cuối cùng, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Gia đình, bạn bè, những người thân yêu đã luôn bên cạnh động viên và là chỗ dựa tinh thần giúp tôi vượt qua những khó khăn trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Nguyễn Thị Phương Thúy ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG, BIỂU DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ ĐẶT VẤN ĐỀ. Quản lý kháng sinh tại các cơ sở bán lẻ thuốc.

Quản lý kháng sinh tại các CSBLT trên thế giới. Quản lý sử dụng kháng sinh tại các CSBLT ở Việt Nam. Thực trạng sử dụng kháng sinh trong cộng đồng. Kiến thức, thái độ, thực hành bán kháng sinh của NBT.

Phương pháp sử dụng khảo sát thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của người bán thuốc với hoạt động bán kháng sinh tại cơ sở bán lẻ thuốc. Kiến thức của người bán thuốc về kháng sinh. Thái độ của người bán thuốc về kháng sinh. Thực hành của NBT đối với hoạt động bán kháng sinh.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT. Tổng hợp yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán KSKĐ của NBT. Cơ sở lý thuyết xác định yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán KSKĐ của NBT. Một số nghiên cứu ứng dụng lý thuyết TPB trong việc xác định yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của NBT.

Đặc điểm CSBLT tại Việt Nam và thông tin chung về địa bàn khảo sát. Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Mẫu và phương pháp chọn mẫu. Mẫu và phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu định lượng. Mẫu và phương pháp chọn mẫu trong nghiên cứu định tính. Các biến số và chủ đề trong nghiên cứu .Biến số trong nghiên cứu định lượng.

Chủ đề trong nghiên cứu định tính. Phương pháp thu thập dữ liệu .Kỹ thuật thu thập dữ liệu. Xây dựng và thiết kế bộ công cụ thu thập dữ liệu. Quá trình thu thập dữ liệu.

Xử lý và phân tích số liệu:. Xử lý dữ liệu. Phân tích dữ liệu. Biện pháp hạn chế sai số trong thu thập dữ liệu.

Đạo đức nghiên cứu. Thông tin về đề tài và vai trò của nghiên cứu sinh. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu .Thông tin chung về cơ sở bán lẻ thuốc .Thông tin chung về người bán thuốc tham gia nghiên cứu .Thông tin chung về khách hàng mua kháng sinh tham gia nghiên cứu.

Kiến thức, thái độ, thực hành của người bán thuốc đối với hoạt động bán kháng sinh tại CSBLT. Kiến thức của người bán thuốc về kháng sinh. Thái độ của người bán thuốc về kháng sinh. Thực hành bán kháng sinh của người bán thuốc thông qua phương pháp đóng vai khách hàng.

Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT tại cơ sở bán lẻ thuốc. Xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không có đơn theo quan điểm của người bán thuốc (nghiên cứu định tính). Phân tích mức độ ảnh hưởng của một số yếu tố đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT. Phân tích một số yếu tố từ phía khách hàng mua thuốc ảnh hưởng đến việc bán kháng sinh không đơn của NBT.

Xác định một số yếu tố từ phía công tác quản lý dược ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT. Thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của người bán thuốc đối với hoạt động bán kháng sinh. Bàn luận về thang đo đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành của người bán thuốc đối với hoạt động bán kháng sinh. Bàn luận về thực trạng kiến thức của người bán thuốc về kháng sinh.

Bàn luận về thực trạng thái độ của người bán thuốc về kháng sinh. Bàn luận về thực trạng thực hành bán kháng sinh của người bán thuốc thông qua phương pháp đóng vai khách hàng. Bàn luận về «khoảng cách» giữa kiến thức, thái độ và thực hành. Yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không có đơn của NBT.

Bàn luận về thang đo yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT. Bàn luận về mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến thực trạng bán kháng sinh không đơn. Bàn luận về hạn chế của nghiên cứu. Bàn luận về tính mới và ý nghĩa nghiên cứu .1 Tính mới của đề tài.

Đóng góp về ý nghĩa thực tiễn. 137 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. Đánh giá thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành của người bán thuốc về hoạt động bán kháng sinh tại cơ sở bán lẻ thuốc trên địa bàn một số tỉnh, thành phố ở Việt nam năm 2017-2018. Một số yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn của NBT.

141 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC vi DANH MỤC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ADR Adverse Drug Reaction Phản ứng có hại của thuốc ARI Acute Respiratory Infection Nhiễm trùng hô hấp cấp CSBLT Cơ sở bán lẻ thuốc ĐVKH Simulated Client Methods Phương pháp đóng vai khách hàng GPP Good Pharmacy Practice Thực hành tốt cơ sở bán lẻ thuốc KSKĐ Kháng sinh không có đơn NBT Người bán lẻ thuốc NT Nhà thuốc QT Quầy thuốc QL Quản lý PYT Phòng y tế SYT Sở y tế PTCM Phụ trách chuyên môn SD Độ lệch chuẩn TB Trung bình TPB Theory Planned Behavior Lý thuyết hành vi có dự định vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Nguyên tắc tư vấn sử dụng kháng sinh theo đơn tại nhà thuốc. So sánh các phương pháp trong đánh giá thực hành của NBT. Kiến thức của NBT về kháng sinh trong nghiên cứu trên thế giới.

Nội dung khai thác thông tin và tư vấn khi bán KSKĐ tại nhà thuốc. Tổng hợp yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng bán kháng sinh không đơn. Tổng hợp các nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng thực hành của NBT. Số lượng cơ sở bán lẻ thuốc tại Việt Nam giai đoạn 2012-2017.

Một số thông tin chung về địa bàn khảo sát (số liệu năm 2017). Các thiết kế nghiên cứu được sử dụng trong phạm vi đề tài. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu của các nội dung nghiên cứu. Các nhóm biến số chính trong nghiên cứu định lượng.

Các chủ đề trong nghiên cứu định tính. Thông tin chung về cơ sở bán lẻ thuốc khảo sát. Thông tin chung về NBT tham gia khảo sát .