Nghiên cứu yếu tố nguy cơ và tiên lượng ở người bệnh cao tuổi bị đột quỵ thiếu máu cục bộ não tại Phú Thọ

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 NGUYỄN TIẾN ĐOÀN NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ TIÊN LƯỢNG Ở NGƯỜI BỆNH CAO TUỔI BỊ ĐỘT QUỴ THIẾU MÁU CỤC BỘ NÃO TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TỈNH PHÚ THỌ Chuyên ngành: Thần kinh Mã số: 62720147 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Huy Ngọc HÀ NỘI 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, tất cả những số liệu do chính tôi thu thập và kết quả trong luận án này chưa có ai công bố trong bất kỳ một công trình nghiên cứu nào khác. Tôi xin đảm bảo tính khách quan, trung thực của các số liệu và kết quả xử lý số liệu trong nghiên cứu này. Tác giả luận án Nguyễn Tiến Đoàn i MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG Q UAN TÀI LIỆU. Định nghĩa đột quỵ não. Một số số liệu thống kê dịch tễ đột quỵ não. Tổng quan về đột quỵ thiếu máu não.

Chẩn đoán đột quỵ thiếu máu não. Điều trị đột quỵ não. Các thang điểm được sử dụng để đánh giá mức độ nặng đột quỵ thiếu máu não……………………………………………………………………. Mốc xác định người cao tuổi.

Tình hình nghiên cứu đột quỵ nhồi máu não người cao tuổi ở Việt Nam và trên thế giới.29 CHƯƠNG II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phân nhóm nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Phân tích và xử lý số liệu. Khía cạnh đạo đức của đề tài .47 CHƯƠNG III. KẾT Q UẢ NGHIÊN CỨU.

Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Yếu tố nguy cơ và yếu tố liên quan trước đột quỵ. Kết quả điều trị. Một số yếu tố liên quan đến kết quả điều trị.

Một số yếu tố liên quan đến nhóm người bệnh trên 75 tuổi so với nhóm người bệnh từ 75 tuổi trở xuống .69 CHƯƠNG IV. Một số đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Các yếu tố nguy cơ trước đột quỵ. Kết quả điều trị.

Phân tích một số đặc điểm chung, yếu tố liên quan và yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến kết quả điều trị đột quỵ theo hai nhóm tuổi. 106 KI ẾN NGHỊ. 108 iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT NB Người bệnh NMN Nhồi máu não TIA Cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua WHO Tổ chức y tế thế giới VXĐM Vữa xơ động mạch iv DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Phân bố người bệnh theo tuổi.

Phân bố người bệnh theo giới tính. Phân bố người bệnh theo nơi sinh sống. Thời điểm xuất hiện bệnh trong ngày. Lý do vào viện của đối tượng nghiên cứu (n=308).

Thời g ian điều trị tại bệnh viện. Yếu tố nguy cơ trước đột quỵ của người bệnh nghiên cứu (n=308). Điều kiện sống của người bệnh trước khi xảy ra đột quỵ. Các yếu tố liên quan đến diễn biến nặng của bệnh khi nhập viện.

Tình trạng người bệnh khi ra khỏi đơn vị đột quỵ theo thang điểm Rankin cải b iên (mRS). Mối liên quan giữa tuổi và giới của người bệnh khi vào viện với kết quả điều trị. Mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ trước đột quỵ với.59 kết quả điều trị. Mối liên quan giữa điều kiện sống của người bệnh trước khi xảy ra đột quỵ với kết quả điều trị.

Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với kết quả điều trị. Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với kết quả điều trị. Mối liên quan giữa một số đặc điểm chung của người bệnh với tình trạng ra viện sau 6 tháng. Mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ trước đột quỵ với tình .64 v trạng ra viện sau 6 tháng.

Mối liên quan giữa điều kiện sống của người bệnh trước khi xảy ra đột quỵ với tình trạng sau ra viện 6 tháng. Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với tình trạng ra viện sau 6 tháng. Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với tình trạng ra viện sau 6 tháng. Mối liên quan giữa tần suất xuất hiện các yếu tố khi nhập viện.68 với tình trạng ra viện sau 6 tháng.

Phân bố BN theo tuổi và giới g iữa hai nhóm. Lý do vào viện theo nhóm tuổi. Thời gian điều trị theo hai nhóm tuổi. Yếu tố nguy cơ trước đột quỵ theo hai nhóm tuổi.

Điều kiện sống của người bệnh trước khi xảy ra đột quỵ theo nhóm tuổi. Các yếu tố khi nhập viện theo nhóm tuổi. Các yếu tố khi nhập viện theo nhóm tuổi. Mối liên quan giữa một số yếu tố nguy cơ trước đột quỵ với diễn biến nặng và tử vong theo hai nhóm.

Mối liên quan giữa điều kiện sống của người bệnh trướckhi xảy ra đột quỵ với diễn biến nặng lên và tử vong theo hai nhóm. Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với tình trạng nặng lên và tử vong theo hai nhóm tuổi. Mối liên quan giữa một số yếu tố khi nhập viện với tình trạng nặng lên và tử vong theo hai nhóm tuổi. Tình trạng sau khi ra viện 6 tháng theo hai nhóm (n=249) .78 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.

Tần số mắc bệnh theo tháng trong năm. Tần suất các yếu tố nguy cơ trước đột quỵ ……………. Tình trạng của người bệnh sau 6 tháng ra viện………………….57 vii 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Đột quỵ não là nguyên nhân đứng thứ hai gây tử vong trên thế giới, tại Hoa Kỳ cứ mỗi 53 giây có một người bị đột quỵ và cứ 4 phút có một người tử vong do đột quỵ, là nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật ở người lớn và là nguyên nhân đứng thứ hai gây sa sút trí tuệ. Tại Anh, có trên 47.000 người ở độ tuổi lao động (< 65 tuổi) bị đột quỵ mỗi năm.

Theo dự báo của Tổ chức Đột quỵ Thế giới, đến năm 2030, tỷ lệ mắc đột quỵ lần đầu là 22 triệu và tử vong là 7,8 triệu (34%) [100]. Tỷ lệ mắc đột quỵ có sự khác biệt giữa các nước trên thế giới, hàng năm ở châu Âu có khoảng 1.000 người bệnh vào viện điều trị đột quỵ não, ở Hoa Kỳ là 794/100. Ở châu Á, tỷ lệ hiện mắc trung bình ở các nước: Nhật Bản 532/100.000 dân; Trung Quốc 219/100. Đột quỵ ở Việt Nam chưa có các thống kê trong cả nước, năm 2012, một thống kê về tỷ lệ đột quỵ tại các bệnh viện có thu dung và điều trị đột quỵ cho thấy tỷ lệ chảy máu não chiếm từ 40-50%, tử vong trong vòng 28 ngày với chảy máu não là 51%, nhồi máu não là 20% [52].

Tỷ lệ mắc đột quỵ não gia tăng theo tuổi nhất là với những người già trên 80 tuổi [68]. Đột quỵ thiếu máu não cục bộ (ischemic stroke) chiếm khoảng 80 - 85%, trong đó tỷ lệ người trên 80 tuổi chiếm trên 1/3 tổng số người bệnh đột quỵ được nhận vào viện và thường nặng nề hơn, hậu quả tồi tệ hơn với cả hai tử vong và tàn tật so với những người dưới 80 tuổi [2]. Trên thế giới, những người từ 60 tuổi trở lên được coi là những người già, từ 80 tuổi trở lên là rất già. Những người rất già thường có tỷ lệ các yếu tố nguy cơ, yếu tố liên quan tới tử vong và tàn tật do đột quỵ cao hơn [68].

Ở Việt Nam, pháp lệnh người cao tuổi lấy mốc từ 60 tuổi là mốc quy định người cao tuổi cả nam lẫn nữ [28]. Theo công bố của Tổng cục Dân số về Kế hoạch hóa gia đình Bộ Y tế, tuổi thọ trung bình của người dân năm 2 2016 là 73,4 tuổi. Tại một số bệnh viện có thu dung và điều trị đột quỵ, tỷ lệ các người bệnh bị đột quỵ thiếu máu não cục bộ trên 75 tuổi chiếm trên 1/3 tổng số người bệnh đột quỵ thiếu máu não cục bộ được nhận vào viện [13]. Những người già trên 75 tuổi thường được cho là sống thọ, khi có các biến cố xảy ra thường cho là bệnh tất yếu của người già nên ít được chú ý trong thăm khám và chăm sóc sức khỏe định kỳ.

Vì vậy, những thông tin về các yếu tố liên quan và các yếu tố nguy cơ như tuổi, giới, tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, tăng lipid máu, nguyên nhân khởi phát, điều kiện sinh hoạt, trình độ dân trí, các dữ liệu về lâm sàng và cận lâm sàng khi bị đột quỵ cũng chưa được thống kê, theo dõi đầy đủ nên sự tiên lượng về hậu quả còn hạn chế, đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả điều trị và dự phòng. Phú Thọ là một tỉnh trung du, miền núi, có khoảng 1,4 triệu dân với điều kiện sống khác nhau, trình độ dân trí còn thấp, tỷ lệ người nghèo khá cao, số người cao tuổi chiếm khoảng 8 - 9% [3], sinh hoạt cộng đồng còn phổ biến những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ não như: tình trạng sử dụng nhiều bia - rượu, tỷ lệ hút thuốc lá, thuốc lào. Để tìm hiểu những yếu tố liên quan, những nguy cơ tiềm ẩn của đột quỵ thiếu máu não cục bộ ở những người cao tuổi trước đột quỵ, khi đột quỵ xảy ra, những yếu tố góp phần vào hậu quả nghèo nàn, tỷ lệ tử vong và tái phát…, chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu một số yếu tố nguy cơ và tiên lượng ở người bệnh cao tuổi bị đột quỵ thiếu máu cục bộ não tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ” với hai mục tiêu sau: 1. Phân tích một số đặc điểm lâm sàng, yếu tố nguy cơ và kết quả điều trị thiếu máu cục bộ não ở người cao tuổi tại bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ.

Xác định một số yếu tố làm đột quỵ thiếu máu cục bộ não diễn biến nặng và tử vong ở người bệnh trên 75 tuổi so với nhóm từ 75 tuổi trở xuống. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa đột quỵ não Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO năm 2000): “Đột quỵ não là những dấu hiệu lâm sàng có tính chất khu trú hoặc lan tỏa một cách đột ngột, với những triệu chứng kéo dài 24 giờ hoặc lâu hơn, hoặc dẫn đến tử vong, không có căn nguyên nào khác ngoài căn nguyên từ mạch máu” [8].