Nghiên cứu vấn đề nghèo và giảm nghèo ở tỉnh yên bái luận án tiến sĩ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ MINH NGỌC NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở TỈNH YÊN BÁI LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÍ THÁI NGUYÊN, 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM LÊ MINH NGỌC NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở TỈNH YÊN BÁI Chuyên ngành: Địa lí học Mã số: 60310501 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC ĐỊA LÍ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN VIỆT TIẾN THÁI NGUYÊN, 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi, các số liệu trích dẫn có nguồn gốc rõ ràng. Kết quả trong luận văn chưa được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác. Tác giả Lê Minh Ngọc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ LỜI CẢM ƠN Với lòng biết ơn sâu sắc và tình cảm chân thành, tôi xin chân thành cảm ơn T.

Nguyễn Việt Tiến, người đã hướng dẫn tận tình cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô giáo trong khoa Địa lí, Phòng Sau đại học, Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, đã tạo điều kiện giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này. Xin chân thành cảm ơn văn phòng UBND tỉnh Yên Bái, Sở Lao động - Thương binh và xã hội tỉnh Yên Bái, Cục thông kê Tỉnh, Sở kế hoạch đầu tư, Chi Cục Dân Số Và KHHGĐ Tỉnh Yên Bái, bạn bè đồng nghiệp, người thân trong gia đình, các bạn học viên cao học lớp Địa Lí K20 đã giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình làm luận văn của mình. Tôi xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 4 năm 2014 Học viên: Lê Minh Ngọc (Khóa học 2012 - 2014) Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỤC LỤC Trang Lời cam đoan i Lời cảm ơn ii Mục lục iii Danh mục các chữ viết tắt vi Danh mục các bảng vii Danh mục các hình ix MỞ ĐẦU 1 1.

Lý do chọn đề tài 1 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2 3. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu 5 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5 5.

Quan điểm và phương pháp nghiên cứu 6 6. Đóng góp mới của luận văn 8 7. Bố cục của luận văn 9 Chương 1. 10 TỔNG QUAN CHUNG VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO 1.

Khái quát chung về nghèo 10 1. Định nghĩa về nghèo 10 1. Phân loại nghèo 14 1. Nguyên nhân nghèo 15 1.

Chuẩn nghèo trên thế giới và Việt Nam 16 1. Chuẩn nghèo trên thế giới 16 1. Chuẩn nghèo ở Việt Nam 17 1. Thực trạng nghèo, giảm nghèo ở Việt Nam và Trung du miền núi 19 phía Bắc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

Ở vùng TDMNPB 23 Tiểu kết chương I 25 Chương 2. 26 THỰC TRẠNG NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở TỈNH YÊN BÁI 2. Đặc điểm môi trƣờng tự nhiên, dân cƣ, xã hội, kinh tế tỉnh Yên 26 Bái 2. Vị trí địa lí (VTĐL) và lãnh thổ 26 2.2 Điều kiện tự nhiên 28 2.

Điều kiện kinh tế - xã hội 35 2. Thực trạng phát triển kinh tế 42 2. Đánh giá chung 43 2. Thực trạng và nguyên nhân nghèo ở Yên Bái 45 2.

Một số chính sách và dự án XĐGN ở tỉnh Yên Bái 45 2. Thực trạng nghèo và giảm nghèo ở Yên Bái 52 2. Kết quả chỉ tiêu đánh giá nghèo ở tỉnh Yên Bái 59 2. Nhận xét về công tác giảm nghèo tỉnh Yên Bái từ 2006 đến nay 67 2.

Nguyên nhân nghèo ở Yên Bái 73 Tiểu kết chương 2 76 Chương 3. 78 NHỮNG GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO Ở TỈNH YÊN BÁI 3. Cơ sở đưa ra giải pháp giảm nghèo ở tỉnh Yên Bái 78 3. Tổng quan chính sách đã ban hành của Đảng, Nhà nước về vấn 78 đề XĐGN 3.

Định hướng PTBV ở Việt Nam 81 3. Quan điểm, mục tiêu trong công tác giảm nghèo ở tỉnh Yên Bái 86 3. Một số giải pháp hướng tới giảm nghèo ở tỉnh Yên Bái 88 3. Nhóm giải pháp Quy hoạch và phát triển kinh tế 88 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.

Nhóm giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng 90 3. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách 92 3. Giải pháp tuyên truyền 95 3. Một số giải pháp khác 95 3.

Đối với nhà nước 97 3. Đối với cơ quan địa phương 98 3. Đối với từng hộ gia đình 98 Tiểu kết chƣơng 3 98 KẾT LUẬN 100 TÀI LIỆU THAM KHẢO 102 PHỤ LỤC 104 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TỪ NGHĨA CNTT Công nghệ thông tin DTTS Dân tộc thiểu sổ ĐBKK Đặc biệt khó khăn ĐKTN Điều kiện tự nhiên H Huyện CNH- HĐH Công nghiệp hóa- Hiện dại hóa KHCN Khoa học công nghệ LĐTBXH Lao động thƣơng binh và xã hội PTBV Phát triển bền vững TDMNPB Trung du miền núi phía Bắc THPT Trung học phổ thông TNTN Tài nguyên thiên nhiên TX Thị xã LHQ Liên hợp quốc VTĐL Vị trí địa lý WB Ngân hàng Thế giới XĐGN Xoá đói giảm nghẻo KT-XH Kinh tế - xã hội Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1 Thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam giai đoạn 20 2004 - 2010 Bảng 1.2 Tỉ lệ hộ nghèo ở Việt Nam giai đoạn 2004 - 2010 20 Bảng 1.3 Hệ số Gini giai đoạn 2004 - 2010 22 Bảng 1.4 Thu nhập bình quân đầu người một tháng theo giá thực tế 24 Bảng 2.1 Các đơn vị hành chính của tỉnh Yên Bái, năm 2012 26 Bảng 2.2 Nhiệt độ trung bình của các trạm khí tượng tỉnh Yên 29 Bái giai đoạn 1999 – 2011 Bảng 2.3 Lượng mưa trung bình các trạm khí tượng tỉnh Yên Bái 29 giai đoạn 1999 – 2011 Bảng 2.4 Số giờ nắng của các trạm khí tượng tỉnh Yên Bái giai 30 đoạn 1999 – 2011 Bảng 2.5 Độ ẩm trung bình của các trạm khí tượng tỉnh Yên Bái 30 giai đoạn 1999 – 2011 Bảng 2.6 Dân số trung bình phân theo thành thị, nông thôn giai 35 đoạn 2005 - 2012 Bảng 2.7 Tình hình cấp phát, huy động vốn Chương trình 135 50 (giai đoạn II) Bảng 2.8 Tỉ lệ hộ nghèo tỉnh Yên Bái giai đoạn 2006 - 2013 54 Bảng 2.9 Sự phân hóa nghèo phân theo huyện, thị tỉnh Yên Bái năm 56 2012 Bảng 2.10 Tỷ lệ hộ nghèo của 02 huyện nghèo theo Nghị quyết 57 30a/2008/NQ-CP năm 2012 Bảng 2.11 Phân hóa nghèo theo dân tộc tỉnh Yên Bái, năm 2012 58 Bảng 2.12 GDP, GDP/ngƣời của Yên Bái giai đoạn 2005 - 2012 60 Bảng 2.13 Thu nhập bình quân đầu ngƣời phân theo thành 61 thị, nông thôn tỉnh Yên Bái Bảng 2.14 Các nguồn chi tiêu tỉnh Yên Bái giai đoạn 2005 - 2012 62 Bảng 2.15 Một số chỉ tiêu về chăm sóc sức khỏe 62 Bảng 2.16 Số cơ sở y tế, số giường bệnh tỉnh Yên Bái 64 Bảng 2.17 Hộ nghèo đang sử dụng nước sạch tỉnh Yên Bái, năm 67 2012 Bảng 2.18 Tỉ lệ hộ nghèo phân theo huyện, thị tỉnh Yên Bái 71 giai đoạn 2006 - 2013 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ DANH MỤC CÁC HÌNH Tên hình Trang Hình 1.1 Tỉ lệ hộ nghèo phân theo vùng năm 2010 23 Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Yên Bái 27 Hình 2.2 Mật độ dân số theo huyện, thị tỉnh Yên Bái năm 35 2012 Hình 2.3 Cơ cấu thành phần dân tộc tỉnh Yên Bái, năm 2012 36 Hình 2.4 Cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Yên Bái giai đoạn 2005 — 42 2012 Hình 2.5 Bản đồ hiện trạng nghèo tỉnh Yên Bái năm 2012 53 Hình 2.6 Tỉ lệ hộ nghèo phân theo thành thị, nông thôn tỉnh Yên 55 Bái giai đoạn 2006-2012 Hình 2.7 Thu nhập bình quân đầu người phân theo huyện, thị 60 năm 2012 Hình 2.8 Tốc độ giảm nghèo tỉnh Yên Bái giai đoạn 2011- 72 2013 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới vừa qua đã đẩy giá thực phẩm tăng mạnh nhất kể từ những năm 1970.

Điều này những tưởng đã đẩy hàng triệu người trên thế giới lâm vào tình cảnh đói nghèo. Tuy nhiên, ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy, trong năm 2008, năm đầu tiên của cuộc khủng hoảng tài chính và lương thực, cả số lượng và tỷ lệ người có mức sống dưới 1,25 USD/ngày đã giảm trên mọi khu vực của thế giới. Đây là lần suy giảm rộng khắp đầu tiên kể từ khi WB bắt đầu tổng hợp số liệu năm 1981. Trong giai đoạn 2008 - 2010, tốc độ giảm nghèo vẫn được duy trì ở mức trên 1%, người dân tại các nước đang phát triển có tiêu chuẩn sống dưới 1,25 USD/ngày giảm từ 50% dân số toàn cầu năm 1981 xuống còn 21% trong năm 2011.

Như vậy, khoảng 1 tỷ người đã thoát khỏi ngưỡng đói thế giới đã đạt được mục tiêu giảm người nghèo trong giai đoạn 1990 – 2015 sớm hơn 5 năm so với dự tính. Trong Báo cáo "Khởi đầu tốt nhưng chưa phải đã hoàn thành: Thành tựu ấn tượng của Việt Nam về giảm nghèo và những thách thức mới" của WB ngày 24/1/2013, cũng ghi nhận: Trong vòng 20 năm (1990-2010), tỷ lệ nghèo ở Việt Nam đã giảm với khoảng hơn 30 triệu người thoát nghèo. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đạt được thành tựu ấn tượng về giáo dục và y tế. Tỷ lệ nhập học ở bậc tiểu học của người nghèo là trên 90% và ở bậc trung học cơ sở là 70%.

Trình độ học vấn tăng và sự đa dạng hóa các hoạt động phi nông nghiệp, cơ hội làm việc ở công trường, nhà máy. cũng đóng góp tích cực cho công tác XĐGN (XĐGN) ở Việt Nam. Không chỉ WB mà nhiều nước và tổ chức quốc tế khác cũng đánh giá cao, coi Việt Nam là "một điểm sáng thành công" trong XĐGN. Mới đây, tại Italia, Tổ chức Nông Lương Liên hợp quốc (FAO) đã tổ chức "Công nhận Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ thành tích nổi bật trong đấu tranh XĐGN" cho 38 quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Đồng thời, Việt Nam cũng nằm trong nhóm 18 quốc gia được trao bằng khen chứng nhận việc sớm đạt được Mục tiêu Phát triển thiên niên kỷ 1 (MDG 1) - hướng tới mục tiêu giảm một nửa số người bị đói vào năm 2015. Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện Chương trình giảm nghèo bền vững vẫn còn những hạn chế, cần tập trung khắc phục: Tỷ lệ giảm nghèo nhanh nhưng chưa bền vững, khoảng cách giàu - nghèo giữa các vùng, nhóm dân cư chưa được thu hẹp, nhất là khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.