Luận án tiến sĩ tư tưởng khoan dung và ý nghĩa hiện thời của nó - Nguyễn Thị Phương Mai

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***----- NGUYỄN THỊ PHƢƠNG MAI TƢ TƢỞNG KHOAN DUNG VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC HÀ NỘI - 2012 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------***----- NGUYỄN THỊ PHƢƠNG MAI TƢ TƢỞNG KHOAN DUNG VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mã số: 62.05 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Đỗ Thị Hòa Hới HÀ NỘI - 2012 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tình hình nghiên cứu.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Cái mới của luận án.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án. 17 CHƢƠNG 1: KHÁI NIỆM VÀ LỊCH SỬ CỦA TƢ TƢỞNG KHOAN DUNG. Khái niệm “khoan dung”.

Sự ra đời và phát triển của tư tưởng khoan dung ở phương Tây từ cổ đại đến cận đại. Tư tưởng khoan dung ở phương Đông cổ đại. 48 Kết luận chƣơng 1. 68 CHƢƠNG 2: SỰ TÍCH HỢP CÁC GIÁ TRỊ ĐÔNG - TÂY CỦA TƢ TƢỞNG KHOAN DUNG TRONG NHẬN THỨC VÀ HOẠT ĐỘNG Ở MAHATMA GANDHI VÀ HỒ CHÍ MINH.

Khoan dung trong hoạt động thực tiễn của Mahatma Gandhi (1869 - 1948). Nguồn gốc và nội dung chính của tư tưởng khoan dung trong nhận thức của Mahatma Gandhi. Biểu hiện khoan dung trong hoạt động thực tiễn của Mahatma Gandhi. 81 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Khoan dung với tư cách là cơ sở của sự nghiệp giải phóng con người và bảo vệ đất nước trong tư tưởng Hồ Chí Minh. Nguồn gốc và nội dung tư tưởng khoan dung trong quan niệm của Hồ Chí Minh. Sự vận dụng tư tưởng khoan dung vào hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh. 98 Kết luận chƣơng 2.

108 CHƢƠNG 3: Ý NGHĨA CỦA TƢ TƢỞNG KHOAN DUNG TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA. Khoan dung và vấn đề “chung sống hòa bình” trong thế giới toàn cầu hoá. Tính cấp thiết của việc thực hiện tư tưởng khoan dung trong thế giới hiện đại. Một số nội dung và ý nghĩa của việc thực hiện khoan dung trong bối cảnh hiện nay.

Một số vấn đề của khoan dung ở Việt Nam hiện nay. Những lý do của việc cần thiết thực hiện tư tưởng khoan dung ở Việt Nam (hay những bài học rút ra từ lịch sử). Những yêu cầu và ý nghĩa của việc thực hiện tư tưởng khoan dung trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam. 140 Kết luận chƣơng 3.

154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 159 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 161 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong thế kỷ XX, các mâu thuẫn giữa các quốc gia, các dân tộc và các chế độ chính trị khác nhau chủ yếu được giải quyết bằng hình thức đối đầu.

Do vậy, nhiều cuộc chiến tranh, đấu tranh đã diễn ra ở nhiều khu vực. Hai cuộc chiến tranh thế giới đã gây ra quá nhiều thiệt hại đối với toàn nhân loại. Lần đầu tiên, một bên tham chiến đã sử dụng bom nguyên tử để quyết giành phần thắng nhưng hậu quả để lại cho con người thì vô cùng nặng nề không phải chỉ ở một thế hệ. Đồng thời, các dân tộc, các quốc gia bị chủ nghĩa thực dân cả cũ và mới thống trị đã kiên cường đấu tranh để tự giải phóng mình.

Nhiều cuộc cách mạng thành công đã làm thay đổi vận mệnh của các dân tộc. Tuy nhiên, lịch sử cũng ghi nhận rằng, đôi khi một cuộc chiến tranh tàn khốc nào đó kết thúc thì một cơn lốc bạo lực mới lại xuất hiện. Điều này xảy ra là do sự kích động và trỗi dậy của những tư tưởng cực đoan. Nhiều cuộc khủng bố xảy ra ở nhiều quốc gia, những sự căng thẳng về vấn đề dân tộc, về khuynh hướng bảo thủ trong tôn giáo, về sự phát triển của những trào lưu bài ngoại và về vấn đề phân biệt chủng tộc, v.

cũng đang âm thầm tái diễn. Chính những hậu quả đó đã giúp loài người rút ra những bài học trong vấn đề chiến tranh và hòa bình để đến cuối thế kỷ XX, xu hướng đối thoại đang dần phổ biến hơn, góp phần thay thế cho xu hướng đối đầu trong việc giải quyết các vấn đề quan trọng. Việc xây dựng nền hòa bình bền vững đã và vẫn là mong ước của nhân loại. Nền hòa bình đó không chỉ ở chỗ không còn tiếng súng, mà còn là ở sự tự do tư tưởng, tự do sống trong hạnh phúc, tự do phát triển các tiềm năng và đoàn kết trong một liên minh 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com rộng lớn, một liên minh đủ sức chống lại bạo hành, chiến tranh và các loại hiểm họa bất trắc khác.

Bên cạnh đó, sự phát sinh những mâu thuẫn và xung đột về văn hoá là do xu hướng áp đặt văn hoá, lấn át văn hoá từ phía các nước có ưu thế về kinh tế, kỹ thuật và công nghệ. Tự cho mình là có nền văn minh “tiên tiến” hơn, các “đế quốc văn hoá” muốn “khai sáng” cho các nước chậm phát triển và thực hiện ý đồ “xâm lược” văn hoá để chi phối các dân tộc này. Đồng thời, trên thế giới, xu hướng đấu tranh chống lại sự áp đặt “đồng hóa” văn hoá cũng xuất hiện. Các dân tộc, các quốc gia muốn khẳng định bản sắc văn hoá, phục hồi các giá trị văn hoá của mình để hoà nhập mà không hòa tan trong sự đa dạng với các nền văn hoá của các dân tộc khác.

Chính vì vậy, vấn đề văn hóa giao tiếp đã và đang được đặt ra. Đây là hình thức văn hóa cần được xây dựng về nguyên tắc trên tinh thần và giá trị nhân văn. Nó phải thể hiện được sự tôn trọng trong nhân phẩm, trong giá trị nhân cách của con người. Sự giao tiếp này chỉ có thể thực hiện được khi mỗi người, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia hay mỗi tổ chức có được cách nhìn nhận, biết và hiểu đối tượng giao tiếp với mình.

Đây cũng chính là bài học về mặt văn hóa mà các thế kỷ trước, nhất là thế kỷ XX, đã để lại cho chúng ta. Văn hóa hòa bình cần được xây dựng nhằm tạo môi trường tinh thần vững chắc để cho con người có thể phát triển nhiều mặt tiến tới phát triển toàn diện. Với những bài học lớn của thế kỷ trước, bước sang thế kỷ XXI, con người đang mong muốn và hướng đến việc xây dựng “thế kỷ của đối thoại”. Song, việc dựa vào đâu để có thể từng bước thực hiện mong muốn đó? Đó là câu hỏi không dễ trả lời.

Tuy nhiên, từ những năm cuối của thế kỷ XX, khoan dung được nhắc lại nhiều và nó đang được phát triển để trở thành nền tảng có thể thỏa mãn mong muốn đó. Thực sự thì khoan dung đang trở 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com thành một trong những dự án toàn cầu có ý nghĩa xã hội nhân văn quan trọng. Điều đó được minh chứng từ các công trình khoa học được các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực quan tâm. Như vậy, khoan dung đã là yêu cầu với tư cách một vấn đề triết học hiện thời.

Là một phẩm hạnh, một đức tính đạo đức - chính trị và văn hóa, sự khoan dung ghi nhận tính nhiều vẻ của giá trị con người, tính “tương đối” về văn hoá để tự đặt mình trong khuôn khổ chống lại mọi hình thức kỳ thị, phân biệt chủng tộc hoặc tôn giáo hay văn hóa. Những bài học lớn này cũng được rút ra từ chính lịch sử của đất nước Việt Nam. Dù hơn 1000 năm chịu sự thống trị của chế độ phong kiến phương Bắc, 100 năm dưới ách thống trị của thực dân và đế quốc, dân tộc Việt vẫn thể hiện được là dân tộc nhân văn. Kẻ thù dù có vô cùng tàn ác với nhân dân nhưng khi chúng bại trận thì chuyện tắm máu hay giết người hàng loạt để trả thù đã không xảy ra.

Không những vậy, những kẻ xâm lược bại trận còn được cấp lương thực để trở về quê hương. Đến bây giờ, Việt Nam vẫn sẵn sàng làm bạn với những kẻ thù trước đây của mình trên tinh thần hợp tác để cùng phát triển. Bên cạnh đó, tính thống nhất trong đa dạng được tổ chức UNESCO, cơ quan tư vấn về khoa học, văn hóa và giáo dục của Liên hợp quốc, tổ chức quốc tế lớn nhất gồm gần 200 nước trên thế giới, luôn ủng hộ thể hiện giá trị mà nó mang lại. Đó là làm cho thế giới sinh động hơn và là động lực của sự tiến bộ.

UNESCO cũng không phủ nhận rằng, sự khác biệt giữa các nền văn hoá, giữa các cá nhân có thể dẫn đến sự tranh cãi, bất đồng, thậm chí là xung đột. Vì vậy, nhân loại phải đoàn kết, phản đối đồng hoá và chống lại nạn thiếu khoan dung cả trong tinh thần lẫn cách sống từ mỗi cá nhân cho đến toàn thể nhân loại. Và, nếu không có khoan dung thì cũng không thể có hoà bình, còn nếu không có hoà bình thì cũng chẳng có phát 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com triển mà cũng chẳng có dân chủ [dẫn theo: 143]. Do vậy, thuật ngữ khoan dung được coi như “từ then chốt” trong văn hoá thế giới ngày nay và ngày càng được sử dụng rộng rãi.

Tuy nhiên, những năm gần đây, thái độ thiếu khoan dung lại đang dần nổi lên. Thái độ ấy là một trong những thách thức lớn nhất mà cộng đồng thế giới phải đương đầu từ cuối thế kỷ XX đến nay. Thái độ ấy thể hiện ở việc bác bỏ, không chấp nhận sự khác biệt giữa các cá nhân, các dân tộc và giữa các nền văn hoá, v. Một khi toàn cầu hóa, tiếp xúc văn hóa đã trở thành một xu thế chung và được thể chế hoá thì thái độ thiếu khoan dung sẽ làm xói mòn các nguyên tắc dân chủ và là mối đe doạ đối với hoà bình thế giới.

Vì vậy, khoan dung không chỉ là một phạm trù đạo đức mà nó còn là vấn đề chính trị, xã hội và văn hoá. Hơn thế, khoan dung không chỉ có ý nghĩa trong việc định hướng tư tưởng, định hướng giá trị đạo đức mà ngày nay, nó đòi hỏi phải được thực hiện nhiều hơn nữa trong thực tiễn.