Nghiên cứu sinh trưởng và tính chất gỗ 5 dòng bạch đàn lai tại Bình Dương - Nguyễn Thị Trịnh

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan mọi thông tin và số liệu được sử dụng trong luận văn được thu thập công khai chính xác và có nguồn gốc rõ ràng. Các số liệu này chưa được sử dụng cho công trình nghiên cứu khoa học hoặc bảo vệ cho học vị nào. Hà Nội, ngày 14 tháng 10 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thị Trịnh ii LỜI CẢM ƠN Luận văn này được hoàn thành theo chương trình đào tạo Cao học Lâm nghiệp khoá 19 (2011 - 2013) của Trường Đại học Lâm nghiệp. Trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn, tác giả đã nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ của Ban giám hiệu, các cán bộ Khoa đào tạo Sau đại học và các thầy, cô giáo Trường Đại học Lâm nghiệp đã giảng dạy, cung cấp kiến thức và giúp đỡ tác giả hoàn thành khóa học, nhân dịp này tác giả xin chân thành cảm ơn! Trước hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới PGS.

Võ Đại Hải, TS. Nguyễn Tử Kim - người hướng dẫn khoa học, đã dành nhiều thời gian hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, truyền đạt những kiến thức quí báu trong thời gian thực hiện luận văn. Tấm gương lao động và các ý tưởng khoa học mới của thầy giáo là bài học quí giá đối với bản thân tác giả. Tác giả xin cảm ơn tới TS.

Nguyễn Việt Cường - Viện nghiên cứu Giống và Công nghệ sinh học Lâm nghiêp (tiề n thân là Trung tâm Nghiên cứu Giống cây rừng) đã tạo điều kiện giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn. Xin cảm ơn Trạm Bầu Bàng thuộc Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Lâm nghiệp Đông Nam Bộ đã cung cấp thông tin và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả triển khai thu thập số liệu ngoại nghiệp phục vụ cho luận văn. Cuối cùng tác giả xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, bạn bè và người thân trong gia đình đã giúp đỡ, động viên tác giả trong suốt thời gian học tập và hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng 11 năm 2014 Tác giả Nguyễn Thị Trịnh iii MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan .ii Mục lục.

iii Danh mục các từ viết tắt. v Danh mục các bảng. vi Danh mục các hình .vii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1, TỔNG QUAN VẦN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Trên thế giới. Nghiên cứu về sinh trưởng của một số dòng bạch đàn lai. Nghiên cứu về tính chất gỗ của Bạch đàn lai. Nghiên cứu về sinh trưởng của một số dòng Bạch đàn lai.

Nghiên cứu về tính chất gỗ của Bạch đàn. Nhận xét và đánh giá chung. MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Giới hạn nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Đặc điểm điều kiện đất đai và khí hậu khu vực khảo nghiệm. Phương pháp nghiên cứu. Quan điểm và phương pháp luận. Phương pháp kế thừa số liệu.

Phương pháp ngoại nghiệp. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đánh giá sinh trưởng của 05 dòng bạch đàn lai nhân tạo trồng tại Bầu Bàng - Bình Dương.

Nghiên cứu một số tính chất gỗ cơ bản của 05 dòng bạch đàn lai nhân tạo trồng tại Bầu Bàng - Bình Dương. Xác định biến động về tỷ trọng gỗ theo chiều ngang và chiều dọc thân cây. Biến động về chiều dài sợi gỗ theo chiều ngang thân cây. Biến động về chiều dài ống mạch theo chiều ngang thân cây.

Nghiên cứu khả năng ổn định kích thước của gỗ Bạch đàn lai. Phân tích và bước đầ u chọn lựa chọn dòng bạch đàn lai nhân tạo sinh trưởng nhanh và cho chất lượng gỗ tốt. 56 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ. 57 TÀI LIỆU THAM KHẢO v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Viết đầy đủ D1.3 Đường kính ngang ngực Hvn Chiều cao vút ngọn V Thể tích thân cây Xtb Giá trị trung bình Sd Sai số trung bình cộng V% Hệ số biến động vi DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang Bảng hệ số di truyền (h2) và hệ số biến động di truyền (CVa) của 1.1 14 các tính trạng trong vườn giống Bạch đàn urô 10 tuổi tại Ba Vì Tổng hợp chỉ tiêu phân tích thành phần đất tại khu vực khảo 2.1 22 nghiệm huyện Bàu Bàng - tỉnh Bình Dương Đặc điểm sinh trưởng của 05 dòng bạch đàn lai tại Bầu Bàng – 3.1 38 Bình Dương tuổi 3 (8/2002-8/2005) Đặc điểm sinh trưởng của 05 dòng bạch đàn lai tại Bầu Bàng – 3.2 39 Bình Dương tại tuổi 8 (8/2002-3/2010) Đặc điểm sinh trưởng của 05 dòng bạch đàn lai tại Bầu Bàng - 3.3 40 Bình Dương tại tuổi 10 (8/2002 – 11/2012) Tỷ trọng, chiều dài sợi, chiều dài tế bào ống mạch, độ co rút và 3.4 giãn nở của 05 dòng bạch đàn lai trồng tại Bầu Bàng – Bình 42 Dương (8/2002-11/2012) vii DANH MỤC CÁC HÌNH TT Tên hình Trang 2.1 Sơ đồ nghiên cứu tổng quát 23 2.1 Biểu thu thập số liệu sinh trưởng của các dòng bạch đàn lai 26 2.2 Thớt gỗ trước khi cắt đưa vào xác định tỷ trọng gỗ 26 2.3 Thanh gỗ xẻ xuyên tâm được chia đoạn 1 cm theo 2 chiều đông- tây Tách mẫu gỗ từ tâm ra phần vỏ mỗi đoạn có chiều dài 1cm bằng 2.4 27 dao mỏng chuyên dụng 2.5 Xác định khối lượng của mẫu gỗ (g) 27 2.6 Đặt mẫu chìm trong nước, xác định thể tích gỗ 28 2.7 Xác định tỷ trọng mẫu gỗ 28 2.8 Phương pháp xác định sự biến động tỷ trọng gỗ theo tuổi cây 29 2.9 Chuẩn bị mẫu cho phân ly sợi 30 2.1 Xác định chiều dài sợi và chiều dài tế bào mạch bằng kính hiển vi 31 2.11 Ngâm mẫu xác định độ co rút 33 2.12 Đo kích thước mẫu gỗ xác định độ co rút 33 2.13 Ngâm mẫu xác định độ giãn nở gỗ 35 Đo đếm sinh trưởng và cắt thớt gỗ thí nghiệm tại hiện trường khu 3.1 khảo nghiệm 05 dòng bạch đàn lai nhân tạo trồng tại Bàu Bàng – 41 tỉnh Bình Dương Biến động về tỷ trọng gỗ của các dòng bạch đàn lai theo chiều dọc 3.2 43 thân cây Sự biến đổi tỷ trọng theo chiều ngang thân cây ở các độ cao 0,1m; 3.4 Sự biến đổi tỷ trọng toàn thân cây theo tuổi 48 Sự phân bố của tỷ trọng gỗ 2 dòng bạch đàn lai nhân tạo là dòng 3.5 UE3 thuộc nhóm có tỷ trọng cao và dòng GU94 thuộc nhóm có tỷ 50 trọng thấp 3.6 Sự biến động về chiều dài sợi gỗ theo chiều ngang thân cây 51 Sự biến động về chiều dài tế bào mạch gỗ theo chiều ngang thân 3.7 52 cây Độ co rút theo chiều tiếp tuyến và xuyên tâm của các dòng bạch 3.8 54 đàn lai nhân tạo Độ giãn nở theo chiều tiếp tuyến và xuyên tâm của các dòng bạch 3.9 54 đàn lai nhân tạo 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Ở nước ta hiện nay, Bạch đàn là loài cây thuộc nhóm cây trồng chủ lực trong các chương trình trồng rừng tập trung và phân tán.

Đến năm 2011, tổng diện tích rừng trồng Bạch đàn ở Việt Nam là 353.000 ha, chiếm 32% diện tích rừng trồng cả nước [1]. Bạch đàn có nhiều đặc tính ưu việt như sinh trưởng nhanh, biên độ sinh thái rộng, ít sâu bệnh, gỗ có giá trị kinh tế góp phần đáng kể đáp ứng như cầu gỗ nguyên liệu cho công nghiệp giấy, ván dăm, gỗ trụ mỏ, gỗ xây dựng và đồ gỗ nội thất, góp phần tăng thu nhập cho người dân. Bạch đàn urô (Eucalyptus urophylla S. Blake) là loài cây sinh trưởng nhanh, thích nghi tốt với điều kiện lập địa ở miền Bắc, miền Trung và khu vực Tây Nguyên.

Gỗ của Bạch đàn urô thường được sử dụng làm gỗ nguyên liệu giấy và ván dăm. Giai đoạn 1994-2000, những nghiên cứu về lai nhân tạo cho một số loài bạch đàn đã được tiến hành tại Viện nghiên cứu Giống và Công nghệ sinh học Lâm nghiêp – Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và đã tạo ra được hàng chục tổ hợp lai thuận nghịch trong loài và khác loài ở 3 loài bạch đàn chính của nước ta là Bạch đàn uro (E. urophylla), Bạch đàn caman (E. camaldulensis), Bạch đàn liễu (E.

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số tổ hợp lai có hiệu suất bột giấy cao hơn, trong khi độ bền của giấy tương đương các loài bố mẹ [3]. Viện Nghiên cứu Giống và Công nghệ sinh học Lâm nghiêp (tiề n thân là Trung tâm nghiên cứu Giống cây rừng) trong những năm qua đã lai tạo thành công nhiều giống bạch đàn lai sinh trưởng tốt và tỏ ra thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng cũng như khí hậu của nước ta. Tham gia khảo nghiệm gồm có 36 công thức, trong đó 33 dòng Bạch đàn lai và 3 dòng kiểm chứng. Sau 6 năm trồng đã chọn ra được 9 dòng Bạch đàn lai là UE3, UE33, UC1, UE27, UE23, UC80, UE59, UC20, UE26 có sinh trưởng nhanh hơn dòng U6 đối chứng.

Các dòng bạch đàn lai này đã được tiến hành khảo nghiệm trên nhiều hiện trường khác nhau như Tam Thanh – Phú Thọ, Tân Lập – Bình Phước, Minh Đức – Bình Phước, Bầu Bàng – Bình Dương, trong đó có một số giống đã được công nhận là giống Quốc gia thông qua trồng khảo nghiệm và đánh giá sinh trưởng cũng như chất lượng gỗ sản xuất, nổi bật là 2 các giống lai UE3, UC1, UE4, GU94, UE24. Trong 5 giống trên thì giống UE24 là giống quốc gia, giống UE3, UC1 là giống tiến bộ kỹ thuật được công nhận giống theo quyết định số 3905/QĐ-BNN-KHCN ngày 11/12/2007, giống UE4 và GU94 là 2 giống triển vọng, có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng khí hậu của nước ta; khi đó rừng trồ ng mới đươ ̣c 6 tuổ i. Hiện các giống này đã và đang được trồng khảo nghiệm tại trạm Bầu Bàng thuộc Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Lâm nghiệp Đông Nam Bộ và trồng khảo nghiệm mở rộng ở nhiều nơi khác trong cả nước. Sinh trưởng là chỉ tiêu quan trọng để đánh giá hiệu quả của lai giống và ưu thế của cây lai so với các loài bố mẹ.

Tốc độ sinh trưởng nhanh hay chậm của mỗi dòng lai sẽ giúp cho nhà chọn giống nhận định dòng lai ưu việt so với những dòng khác sau đó khảo nghiệm ở các vùng sinh thái khác nhau, từ đó tăng hiệu quả và năng suất rừng trồng.