Nghiên cứu sinh trưởng của nấm rơm Volvariella volvacea trên môi trường nhân giống

Tính cấp thiết của đề tài Nấm có ý nghĩa rất quan trọng trong sức khỏe và đời sống con người, chúng có vai trò thực tiễn trong nền kinh tế, khoa học và các chu trình vật chất, năng lượng trong tự nhiên. Nấm rơm (Volvariella volvacea) được coi là một thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, tốt cho sức khỏe con người chứa nhiều protein, chất khoáng, vitamin và ít chất béo. Với hàm lượng đạm cao, nấm cung cấp dinh dưỡng cho cơ thể mà không gây ra hậu quả bất lợi như đạm động vật, đường hay tinh bột của thực vật. Ngoài việc cung cấp cho người tiêu dùng như một nguồn thực phẩm, người ta còn nghiên cứu khá sâu về khả năng phòng, chống bệnh của nấm rơm đối với sức khỏe con người.

Đặc biệt là tác dụng khử nhiệt, làm hạ cholesterol, phòng chống virut, khối u, ung thư và các bệnh khác như tim mạch, tiểu đường, huyết áp. Hiện nay, trước sự phát triển tiến bộ của khoa học kỹ thuật. Nhất là sinh học phân tử, công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật vô trùng. đã giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngành nấm học từ đó kỹ thuật nuôi trồng nấm cũng khoa học, hiện đại và dễ dàng hơn.

Nhưng vấn đề chính vẫn là tính hiệu quả của của ngành trồng nấm đem lại. Công nghệ sản xuất nấm không phức tạp, thời gian sinh trưởng của nấm nhanh, chỉ sử dụng nguyên liệu chính là phế liệu của công, nông, lâm nghiệp như rơm rạ, mạt cưa, bông thải. ít bị cạnh tranh bởi những ngành khác nhưng sản phẩm lại là nguồn thực phẩm và dược liệu quý giá, nhất là với những nước đông dân, đang có nhu cầu lớn về nguồn thực phẩm như ở nước ta. Chính vì thế mà nghề trồng nấm trên thế giới đã được hình thành và phát triển từ nhiều năm nay ở quy mô công nghiệp hiện đại, cũng như quy mô hộ gia đình ở nhiều nước như: Mỹ, Hà Lan, Pháp, Ý, Nhật, Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc.

Ngày nay, giá trị của loài sản phẩm này càng tăng lên nhờ những sản phẩm chế biến đa dạng phù hợp với nhu cầu thị trường. Đây là một hướng đi mới đem lại hiệu quả kinh tế cao (nấm rơm giá bán trung bình từ 1.300USD/tấn nấm muối, nấm bào ngư tươi hoặc muối giá từ 1.600 – 2000USD/tấn, nấm linh chi 9000 – 10. So với nhiều loại cây trồng khác thì nấm có giá trị kinh tế hơn nhiều. Trồng nấm rơm thu lợi nhuận bình quân từ 70 -72 triệu đồng/ha, lợi gấp 4 lần so với trồng lúa [8].Không những thế nghề trồng và sản xuất phát triển nấm đã giải quyết được rất nhiều vấn đề trong 1 xã hội như: việc làm,tiền lương,thu nhập cho người lao động.

Nghề trồng và sản xuất nấm đã làm thay đổi cuộc sống của người lao động và góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Nước ta có rất nhiều tiềm năng để phát triển nghề trồng nấm, riêng lượng rơm rạ 20 - 30 triệu tấn/năm đủ để cho "ra đời" 2 triệu tấn nấm tươi, trị giá 1 tỷ USD, thậm chí, nếu chế biến thành đồ hộp, giá trị còn cao hơn. Năm 2002, cả nước mới sản xuất được 100.000 tấn nấm thực phẩm thì đến nay đã đạt 150. Thừa Thiên Huế là một trong những tỉnh thành sản xuất và tiêu thụ nấm lớn ở nước ta.

Trong đó, nấm rơm được người dân ưa chuộng vì nơi đây theo đạo Phật nhiều, đồng thời nhu cầu sử dụng của khách du lịch cũng khá cao. Bên cạnh đó khí hậu ở đây rất thuận lợi cho nấm sinh trưởng, phát triển, điều kiện sản xuất phù hợp với nguồn phụ phẩm dồi dào, nguồn lao động nhàn rỗi. Chính vì vậy trong những năm trở lại đây nghề trồng nấm tại Thừa Thiên Huế đã và đang phát triển và nhân rộng tại nhiều địa bàn, tiêu biểu ở một số địa phương như xã Phú Lương, Phú Đa huyện Phú Vang, xã Hương Phong huyện Hương Trà. Tuy nhiên, do còn nhiều hạn chế nên việc sản xuất nấm ăn nói chung và nấm rơm nói riêng còn chưa chủ động và chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.

Một trong những khó khăn cần tháo gỡ đó là nghiên cứu, tuyển chọn ra môi trường nhân giống và sản xuất ra giống nấm có tiềm năng năng suất cao. Cũng như tìm ra nguồn giá thể trồng thích hợp và tận dụng được nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương. Xuất phát từ yêu cầu thực tế đó, chúng tôi tiến hành đề tài: “ Nghiên cứu sinh trưởng của nấm rơm(Volvariella volvacea) trên các môi trường nhân giống” với mong muốn sẽ tìm ra môi trường tốt nhất để tạo ra năng suất nấm cao và đảm bảo chất lượng tốt nhất cung cấp cho thị trường hiện nay. Mục tiêu của đề tài  Xác định được thành phần môi trường nhân giống cấp 1 (meo thạch) đạt hiệu quả cao.

 Xác định được môi trường nhân giống hiệu quả nhất trên 2 môi tường thóc hạt và rơm cọng. Yêu cầu của đề tài  Nắm được kỹ thuật nhân giống và nuôi trồng nấm rơm  Hiểu được các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và thương phẩm nấm rơm  Nắm được phương pháp theo dõi và phân tích số liệu 2 PHẦN 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Vị trí phân loại của nấm rơm trong hệ thống phân loại sinh giới[3], [6] [9],[17] Do đặc tính khác biệt với thực vật và động vật về khả năng quang hợp, dinh dưỡng và sinh sản, nấm được xếp thành một giới riêng.

Trong đó nấm rơm được phân loại như sau[3]: - Giới Nấm: Fungi ( Mycetalia) - Giới phụ Nấm thật: Eumycetoida - Ngành Nấm Giá: Basidiomycota - Lớp: Hymenomycetes - Bộ Nấm Tản: Agaricales - Họ Nấm Rơm: Volvariaceae - Chi: Volvariella - Tên khoa học: Volvariella volvacea Giới nấm (Fungi) bao gồm những cơ thể dị dưỡng (không quang hợp), có kiểu dinh dưỡng phổ biến là hấp thụ, đôi khi có kiểu dinh dưỡng là “nuốt” thức ăn. Cơ thể dinh dưỡng điển hình đơn bào hay đa bào dạng sợi không có hoặc có vách ngăn. Tế bào không có màng cứng hoặc không có diệp lục. Thường là những sinh vật sống bám, sinh trưởng không có giới hạn.

Dạng điển hình không có chuyển động (chỉ có sự chuyển động của chất nguyên sinh qua sợi), nhưng các dạng chuyển động ( như chuyển động của bào tử, giao tử) cũng như chuyển động của giả túc của các dạng amip và thể nhầy có thể quan sát được. Vách tế bào có thể bằng kitin, xenluloza. Sinh sản hữu tính hay vô tính và phát tán bằng bào tử có kích thước hiển vi, chỉ có sự phân hóa mô có giới hạn. Giới nấm gồm hơn 5.000 loài được chia thành 4 giới phụ với nhiều ngành, bộ, lớp, họ khác nhau.

- Nấm rơm thuộc giới phụ Nấm thật ( Eumycetoida) - Ngành Nấm giá (Nấm đảm – Basidiomycota) - Lớp Hymenomycetes Trong mỗi lớp của ngành Nấm đảm có nhiều bộ khác nhau. Mỗi bộ lại có nhiều họ, nhiều chi và loài khác nhau. Trong khuôn khổ đề tài của chúng tôi chỉ nghiên cứu đối tượng là Nấm rơm (Volvariella volvacea) thuộc lớp Hymenomycetes. 3 Lớp Hymenomycetes có đặc điểm là sợi nấm có vách ngăn với lỗ thủng phức tạp thường có khóa.

Quả thể thường phát triển mở hay nửa đóng, có khi không có. Lớp này gồm hầu hết nấm lớn mà ta thường gặp gọi là Nấm, với 629 chi, 4.500 loài được chia làm nhiều bộ: Bộ Exobasidiales (nấm giá ngoài), bộ Poriales (nấm nhiều lỗ), bộ Agaricales (nấm tán), bộ Russulales (nấm ống)[6]. Theo Schofer (1957) thì chi Nấm rơm (Volvariella) có hơn 100 loài nấm đã được mô tả trên thế giới, trong đó loài Volvariellan được nuôi trồng rộng rãi hơn cả. Cho đến nay người ta đã miêu tả 5 loài nấm rơm có thể dùng để ăn, đó là [3]: TT Tên loài 1 Volvariella volvacea (Bull.) Sinh 2 Volvariella volvacea (Bull.

masseei Sinh 3 Volvariella volvacea (Bull. Hemii Sinh 4 Volvariella esculenta (Mass) Sinh 5 Volvariella diplasia (Berk.) Sinh 6 Volvariella bombycima (Schaeff) Quel. Nguồn gốc, phân bố và đặc điểm sinh học 2. Nguồn gốc, phân bố[2], [4], [15] Theo các tài liệu khảo cổ thì từ thời đồ đá cũ (5000 – 4000 năm trước Công nguyên) những cư dân nguyên thủy ở Trung Quốc đã biết thu lượm và sử dụng nhiều loại nấm ăn từ thiên nhiên.

Năm 100 trước Công nguyên bắt đầu có những ghi chép đầu tiên về kỹ thuật trồng nấm. Thời đó nấm bậc cao được gọi là chi. Nấm tử chi sau này xác định là loài nấm dược liệu Ganoderma sinensis. Năm 200 – 300 (sau Công nguyên) có những ghi chép đầu tiên về kỹ thuật trồng nấm linh chi.

Đến năm 581 – 600 trong sách “Dược tính luận” có ghi chép về phương pháp trồng nấm mộc nhĩ. Sau đó, nhiều loài nấm được biết đến và nuôi trồng như nấm kim châm, nấm hương, nấm ngân nhĩ, nấm rơm. Từ thập kỷ 80 của thế kỷ 20, việc trồng nấm ăn đã phát triển mạnh vì đầu tư ít, chu kỳ ngắn, hiệu quả nhanh dễ làm giàu, có một thời kỳ cung không đủ cầu. Hiện nay, nghề trồng nấm đã phổ biến rộng rãi trên thế giới đặc biệt là Trung Quốc với sản lượng nấm trồng cao nhất thế giới.

Sau đó là một số nước như Mỹ, Nhật Bản. 4 Ở Việt Nam thì khó có thể biết chính xác được nghề trồng nấm có từ khi nào. Tuy nhiên, trồng nấm phát triển mạnh ở miền Nam vào cuối năm 60 và từ những năm 70. Thời kỳ du nhập nuôi cấy giống thuần và trồng nấm dưới dạng công nghiệp.

Bắt đầu hình thành nhiều làng nấm, nhiều trại nấm với quy mô lớn rải rác ở Đồng Nai, Hóc Môn, Củ Chi.Chủ yếu nuôi trồng nấm rơm, nấm mèo, nấm đông cô. Nấm rơm có nguồn gốc từ các vùng mưa nhiều, có nhiệt độ cao ở khu vực nhiệt đới và á nhiệt đới. Nhân dân nhiều nước châu Á biết ăn nấm rơm từ cách đây rất lâu nhưng việc chủ động nuôi trồng nấm rơm chỉ bắt đầu ở Trung Quốc từ cách đây trên 200 năm. Việc nuôi trồng nấm rơm về sau phát triển cả ở nhiều nước khác như Việt Nam, Malaixia, Myanma, Nhật Bản, Hàn Quốc.

Nấm rơm thường được mọc trên rơm, ngoài ra còn được mọc trên các loại nguyên liệu khác, nếu trong đó có thành phần chất xơ như bông phế thải, mạt cưa hoai mục, bã mía, lục bình, một số cỏ khô. Tùy thành phần của từng loại cơ chất mà nấm cho sản lượng khác nhau. Các chất xơ khi bị phân giải sẽ cho ra những thành phần đơn giản hoặc nhỏ hơn. Sản phẩm cuối cùng thường là D – Glucose, D – Fructose, D – Mantose là một dạng đường đơn mà các loại nấm đều phải cần đến [4].