Nghiên cứu sinh thái cảnh quan để phục vụ phát triển du lịch sinh thái tại Hà Tĩnh

1 ĐẶT VẤN ĐỀ Sự phát triển của công nghệ trên thế giới đã làm cho con người ngày càng xa rời với tự nhiên. Trong cuộc sống con người luôn muốn gần gũi với tự nhiên và khám phá điều kỳ diệu của nó. Du lịch sinh thái giúp con người hòa quyện với tự nhiên, là nơi làm cho con người cảm nhận cuộc sống thiên nhiên, làm cho con người gần gũi với thế giới động thực vật hơn. Du lịch sinh thái cũng làm cho con người có ý thức bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ tài nguyên sinh thái.

Vì vậy du lịch sinh thái là một hình thức du lịch tự nhiên, có trách nhiệm, hỗ trợ cho các các mục tiêu bảo tồn tự nhiên, các giá trị văn hóa bản địa, phát triển công đồng đem lại những nguồn lợi kinh tế to lớn, góp phần tích cực vào phát triển du lịch và bảo vệ môi trường bền vững. Việt Nam là một đất nước có tiền năng rất lớn về du lịch sinh thái, bên cạnh đó Nhà nước ta luôn có chính sách, thúc đẩy phát triển du lịch thái và bảo tồn thiên nhiên. Theo hiệp hội Vườn Quốc Gia và Khu bảo tồn thiên nhiên Viêt Nam (VNPPA), công bố trên webside http://www. Đến nay Việt Nam đã có 30 Vườn Quốc Gia, hơn 70 Khu bảo tồn thiên nhiên, hàng trăm điểm du lịch sinh thái và nhiều bãi biển đẹp được nhiều du khách trong nước cũng như nước ngoài biết đến.

Tuy nhiên du lịch sinh thái Việt Nam chưa phát huy hết tiềm năng vốn có của nó. Một trong những nguyên nhân đó là chưa có vốn đầu tư phát triển, quy hoạch chưa thật tốt hay là chưa có sự đầu tư, quảng bá xứng tầm và sự nghiên cứu thích đáng. Hà Tĩnh một tỉnh thuộc miền Trung của đất nước với tiềm năng du lịch sinh thái mạnh mẽ. Là tỉnh có nhiều điểm du lịch sinh thái nổi tiếng, đã đi vào thơ ca cũng như gắn liền với nhiều danh nhân thế giới cũng như các thi hào dân tộc, gắn liền với nhiều chiến công lịch sử.

Phó Chủ tịch tỉnh Hà Tĩnh, Trần Minh Kỳ phát biểu với phóng viên báo Nhân Dân là: tài nguyên thiên Hà Tĩnh là một thế mạnh của du lịch sinh thái, với đa dạng sinh học cao, trong đó có nhiều loài động thực vật quý hiếm và đặc hữu, có trong sách đỏ Việt Nam và có giá trị bảo tồn rất lớn. Với một vị trí chiến lược nối liền hai miền Bắc - Nam, Hà Tĩnh có hai khu kinh tế mở là những điểm giao lưu văn hóa, kinh tế giữa các miền, các tỉnh và các nước Đông Nam Á cũng như các nước trên thế giới. Đó là các Cảng nước sâu Vũng Áng với khu kinh tế Vũng Áng thuộc huyện Kỳ Anh và Cửa khẩu quốc tế khẩu Cầu Treo với khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo thuộc huyện Hương Sơn. Khu kinh tế cửa khẩu Quốc tế Cầu Treo – Hà Tĩnh có vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của Hà Tĩnh nói riêng và các tỉnh Bắc Trung Bộ nói chung.

Theo quốc lộ 8A, cửa khẩu quốc tế này là cửa ngõ ngắn nhất để nước bạn Lào và các nước tiểu vùng sông Mê Công ra biển Đông giao thương với bạn bè trên thế giới. Không chỉ là một vị trí chiến lược, mà khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo còn là một địa bàn với hệ động thực vật đa dạng và phong phú, gồm nhiều loài động vật quý hiếm và đặc hữu có giá trị lớn về kinh tế, bảo tồn. Khu kinh tế mở Cầu Treo có biên giới chung với vườn quốc gia Vũ Quang, nơi mà tập trung sự đa dạng sinh học rất cao. Bên cạnh đó là một mỏ nước khoáng nóng có giá trị quốc tế là một điểm mạnh cho sự phát triển du lịch sinh thái và sản xuất nước khoáng.

Với một vị trí chiên lược là cầu nối giữa các điểm du lịch giữa các nước Đông Dương và các điểm du lịch trong nước, đã tạo nên các tour du lịch lâu ngày qua các nước bạn. Tuy nhiên sự phát triển du lịch sinh thái còn là một tiềm ẩn của khu kinh tế, còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó tình hình sinh thái dân cư còn sống phụ thuộc vào rừng là khá lớn. Tình trạng khai thác tài nguyên rừng và sinh thái còn là vấn đề nan giải của chính quyền và các nhà tổ chức.

Để du lịch sinh thái ở đây phát huy hết tiền năng vốn có của nó cần phải có những phương án được tổ chức và bàn bạc của các cơ quan có chức năng. Với những nét độc đáo và khó khăn đang trong công tác phát triển du lịch sinh thái và bảo vệ tài nguyên sinh thái mà tôi thực hiện ra đề tài “Nghiên cứu sinh thái cảnh quan để phục vụ phát triển du lịch sinh thái trên địa bàn Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo – Hà Tĩnh” 1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Phân tích cảnh quan để đề xuất phương án quản lý tài nguyên sinh thái bền vững phục vụ cho phát triển du lịch sinh thái sinh thái trên địa bàn của khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo – Hà Tĩnh.3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Phân tích đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo. - Phân tích tiềm năng phát triển du lịch sinh thái của khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cầu Treo - Thiết lập bản đồ các điểm du lịch sinh thái trên địa bàn khu kinh tế và các điểm du lịch trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. - Kiến nghị, đề xuất phương án tổ chức phát triển du lịch sinh thái và bảo vệ tài nguyên sinh thái trên địa bàn khu kinh tế cửu khẩu quốc tế Cầu Treo – Hà Tĩnh.

2 PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 VÀI NÉT VỀ DU LỊCH SINH THÁI 2.1 Du lịch sinh thái trên thế giới Trên toàn cầu, hằng năm có tới 800 triệu người đi du lịch. Ước tính con số này sẽ hơn 1 tỉ vào năm 2010 và đạt 1,6 tỉ vào năm 2020. Trong đó 60% dòng khách du lịch hiện nay có mục đích là tìm hiểu nền văn hóa khác lạ, du lịch sinh thái, hòa mình vào thiên nhiên. Cho nên sản phẩm quan trọng của du lịch là du lịch văn hóa, du lịch thiên nhiên.

Du lịch sinh thái đã được biết đến từ những năm đầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX. Những đại biểu được biết đến trong thời kỳ này phải kể đến những lĩnh vực mà nghiên cứu của họ. Như Ceballos-Lascurain (1987) quan niệm: du lịch sinh thái chủ yếu là đi đến các vùng thiên nhiên tương đối chưa ai đụng tới hay chưa bị ô nhiễm với mục đích cụ thể là nghiên cứu, ngưỡng mộ, và thưởng thức phong cảnh cùng với các loại thực vật và động vật hoang dã của nó, cũng như bất cứ biểu hiện nào về văn hóa nào được tìm thấy… Điểm chính của du lịch sinh thái chủ yếu là người đi du lịch sinh thái có cơ hội đắm mình vào thiên nhiên theo một cách thưởng thức không có sẵn trong môi trường đô thị. Lĩnh vực của Elizabeth Boo (1992) trong cuốn “Quy hoạch du lịch sinh thái cho khu bảo tồn thiên nhiên”, Weslern (1994) thì “Du lịch sinh thái là có trách nhiệm với các khu thiên nhiên là nơi bảo tồn môi trường và cải thiện phúc lợi cho người dân”.

Còn Wallance và Pierce (1996) là đi tới những khu vực hầu như chưa bị tác động đến với nhu cầu học tập, thưởng ngoạn, hoặc cho các hoạt động tình nguyện. Đây là loại hình du lịch quan tâm tới động, thực vật, địa lý, và hệ sinh thái của các khu vực tham viếng, cũng như những người dân sống gần đó, nhu cầu của họ, văn hoá và quan hệ của họ với vùng đất. Một định nghĩa về du lịch sinh thái tiếp theo là của Larman và Durst (1993) đã chỉ ra sự khác biệt về khái niệm giữa du lịch sinh thái và du lịch tự nhiên. Nhận ra những khó khăn trong việc định nghĩa du lịch tự nhiên họ đã phải xây dựng nên phạm vi rộng và hẹp đối với định nghĩa của nó.

Về mặt nghĩa hẹp, họ nói rằng nó liên quan tới những người điều hành những chuyến đi thiên nhiên về thiên nhiên; tuy nhiên về nghĩa rộng thì nó áp dụng việc sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên của du lịch, bao gồm những bãi biển và những phong cảnh làng quê. Đến cuối những năm thập kỷ 90 thì du lịch sinh thái được sự ủng hộ và quan tâm của nhiều tổ chức, chính phủ và nhân dân. Các tổ chức như Ceballos-lascurian, IUCN, UNDP…và nhiều tác giả Huber Ziffer (1989) , (1993), Wight (1993), Wood (1998), …quan tâm đặc biệt và xuất bản nhiều tài liệu. Gần đây bản tuyên ngôn Quebec (UNEP/WTO 2002) vào cuộc họp chót của năm du lịch quốc tế về du lịch sinh thái, đề nghị rằng 5 tiêu chí tiêu biểu được sử dụng để định nghĩa du lịch sinh thái như là sản phẩm dựa vào tự nhiên, quản lý ảnh hưởng tối thiểu, giáo dục môi trường, đóng góp bảo tồn và đóng góp vào cộng đồng.

Bên cạnh đó nhiều dự án phát triển du lịch và kinh doanh, đầu tư vào du lịch sinh thái ngày càng mở rộng. Như khu bảo tồn Annapuma ở Nepal năm 1985, với đầu tư hơn 500 ngìn USD, khu nhà ở sinh thái Chalalan tại Bolivia, khu dự trữ rừng mây Monteverde ở Costa Rica, Dự án bảo tồn Selous ở Tanzania, công viên quốc gia Pilanesberg ở Nam Phi và nhiều dự án phát triển du lịch khác, với sự đầu tư rất lớn đã thu hút hàng triệu lượt khách du lịch mỗi năm. Tình hình du lịch trên thế giới, theo số liệu của tổ chức du lịch thế giới, năm 2002 khách du lịch quốc tế trên toàn thế giới đạt 715 triệu lượt khách. Thu nhập khoảng 500 tỷ USD, tương đương với 6,7 - 6.8% tổng sản phẩm quốc dân trên thế giới.

Du lịch là ngành tạo nhiều việc làm và thu hút khoảng 227 triệu lao động.trực tiếp và 9 triệu lao động gián tiếp. Theo tổ chức kinh tế thế giới WTO dự báo, năm 2010 lượng khách du lịch quốc tế trên thế giới ước tính khoảng 1.006 lượt khách. Thu nhập từ từ du lịch lên đến 900 tỷ USD và ngành du lịch sẽ tạo thêm khoảng 150 triệu chỗ làm việc. Khu vực Đông Á - Thái Bình Dương, du lịch các quốc gia Đông Nam Á có vị trí quan trọng, chiếm khoảng 34% lượng khách và 38% thu nhập du lịch của toàn khu vực.

Bốn nước Asean có ngành du lịch phát triển nhất là Malaysia, Thái Lan, Singapore và Indonesia.