Luận án: Đặc điểm sinh học và ảnh hưởng kích dục tố đến sinh sản cầy vòi hương nuôi nhốt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Thu Hiền NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH DỤC TỐ ĐẾN KHẢ NĂNG SINH SẢN CỦA CẦY VÒI HƯƠNG (Paradoxurus hermaphroditus Pallas, 1777) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2019 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Thu Hiền NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA KÍCH DỤC TỐ ĐẾN KHẢ NĂNG SINH SẢN CỦA CẦY VÒI HƯƠNG (Paradoxurus hermaphroditus Pallas, 1777) TRONG ĐIỀU KIỆN NUÔI NHỐT Chuyên ngành: Công nghệ sinh học Mã số: 9 42 02 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thanh Bình 2. Nguyễn Thị Phương Thảo Thành phố Hồ Chí Minh – 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Luận án này là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thanh Bình và PGS.

Nguyễn Thị Phương Thảo. Các số liệu, kết quả trong luận án là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Những trích dẫn và tài liệu tham khảo trong luận án có nguồn gốc xác thực. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày tháng 09 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Hiền ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được hoàn thành tại Viện Sinh học Nhiệt đới, Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được nhiều sự giúp đỡ quý báu của Thầy Cô, các nhà khoa học, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình. Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc và kính trọng nhất tới PGS. Nguyễn Thanh Bình và PGS. Nguyễn Thị Phương Thảo - những người Thầy đã tận tâm hướng dẫn khoa học, luôn động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Học viện Khoa học và Công nghệ - Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Ban lãnh đạo Viện Sinh học Nhiệt đới, tập thể cán bộ của Học viện và Viện đã quan tâm, giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Trung tâm Ứng dụng công nghệ sinh học Tỉnh Đồng Nai, Trang trại động vật hoang dã Thanh Long, Trung tâm Công nghệ chăn nuôi-Phân viện chăn nuôi Nam Bộ về sự ủng hộ cơ sở, vật chất trong việc thực hiện luận án; BS thú y Đỗ Đức Thiện đã giúp đỡ thu thập mẫu trong quá trình nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn tới Trường Đại học Thủ Dầu Một, Khoa Khoa học Tự nhiên và các đồng nghiệp đã ủng hộ, tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời gian làm nghiên cứu sinh. Tôi xin chân thành cảm ơn Quỹ phát triển khoa học trường Đại học Thủ Dầu Một đã tài trợ kinh phí cho hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở để thực hiện luận án này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới gia đình, bạn bè và những người thân đã luôn quan tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .vii DANH MỤC CÁC BẢNG. ix DANH MỤC CÁC HÌNH.

Tính cấp thiết của luận án. Mục tiêu nghiên cứu của luận án. Nội dung nghiên cứu của luận án. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận án.

Tính mới của luận án. Sơ lược về cầy vòi hương. Đặc điểm ngoại hình. Tập tính và sinh sản.

Tình hình nuôi cầy vòi hương. Tình hình nghiên cứu về cầy vòi hương. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Nghiên cứu về tập tính, phân bố và hiện trạng loài trong tự nhiên.

Nghiên cứu về đặc điểm giải phẫu, sinh lý-sinh hóa máu. Nghiên cứu về tính đa dạng di truyền và phát sinh loài. Tình hình nghiên cứu trong nước. Tổng quan về PMSG và HCG.

Cấu trúc, chức năng của PMSG. Nguồn gốc và cấu trúc của PMSG (eCG). Vai trò của eCG trong ngựa cái. Hoạt động sinh học của eCG.

Ứng dụng của PMSG. Cấu trúc, chức năng của HCG. Nguồn gốc và cấu trúc của HCG. Chức năng của HCG.

Tình hình sử dụng kích dục tố PMSG và HCG trong hỗ trợ sinh sản. Tổng quan về estrogen và progesterone. Cấu trúc và chức năng của estrogen. Cấu trúc và chức năng của progesterone.

Xác định con đường chuyển hoá và bài tiết hormone estrogen và progesterone. Phương pháp ly trích steroid. Xác định động thái sinh sản dựa vào đánh giá steroid trong phân. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Địa điểm, thời gian nghiên cứu. Chuồng trại, thức ăn, nước uống. Nội dung và phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu một số đặc điểm sinh học của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt.

Chỉ tiêu khảo sát. Phương pháp xác định khối lượng và kích thước các chiều đo. Phương pháp nghiên cứu tốc độ sinh trưởng. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh sản.

Nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lí – sinh hóa máu, nước tiểu của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt. Chỉ tiêu khảo sát. Phương pháp thu mẫu và phân tích máu. Nghiên cứu sự thay đổi hàm lượng hormone sinh dục của cầy vòi hương cái trong điều kiện nuôi nhốt.

Chỉ tiêu khảo sát. Phương pháp thu mẫu và chiết xuất phân……………………… 39 2. Phương pháp xét nghiệm hormone. Nghiên cứu ảnh hưởng của kích thích tố sinh dục (PMSG, hCG) đến khả năng sinh sản của cầy vòi hương cái.

Chỉ tiêu khảo sát. Loại hormone sinh sản sử dụng …………………………………. Các công thức tiêm hormone sinh sản. Bố trí thí nghiệm.

Quy trình tiêm. Phương pháp xác định sự thay đổi hormone. Xử lí số liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

Kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh học. Đặc điểm hình thái, dinh dưỡng và một số tập tính của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt. Đặc điểm sinh trưởng của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt… 46 3. Tăng trưởng khối lượng.

Tăng trưởng chiều dài thân đầu. Tăng trưởng chiều dài đuôi……………………………………… 48 3. Tăng trưởng vòng ngực. Đặc điểm sinh sản của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt……… 50 3.

Tuổi thành thục sinh dục và biểu hiện động dục. Hoạt động giao phối, tỉ lệ mang thai và thời gian mang thai. Số cầy sinh ra trên lứa, tỉ lệ sống sót, đặc điểm con sơ sinh và tuổi cai sữa. Kết quả nghiên cứu một số chỉ tiêu sinh lí – sinh hóa máu, nước tiểu của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt.

Một số chỉ tiêu sinh lí máu của cầy vòi hương theo giới tính. Một số chỉ tiêu sinh lí máu của cầy vòi hương theo tuổi. Các chỉ số sinh hóa máu của cầy vòi hương. Một số chỉ tiêu sinh hóa nước tiểu của cầy vòi hương theo giới tính.

Một số chỉ tiêu sinh hóa nước tiểu của cầy vòi hương theo tuổi. Kết quả nghiên cứu sự thay đổi hàm lượng hormone sinh dục của cầy vòi hương cái trong điều kiện nuôi nhốt. Sự thay đổi hàm lượng estradiol và progesterone trong phân cầy vòi hương không mang thai. Sự thay đổi hàm lượng estradiol và progesterone trong phân cầy vòi hương mang thai.

Sự thay đổi hàm lượng estradiol và progesterone trong phân cầy vòi hương mang thai giả. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của kích thích tố sinh dục (PMSG, HCG) đến khả năng sinh sản của cầy vòi hương cái. Sự thay đổi hàm lượng estradiol và progesterone sau khi tiêm kích dục tố. Thời gian xuất hiện các biểu hiện và kéo dài động dục.

Kết quả sử dụng các công thức hormone lên một số chỉ tiêu sinh sản. 87 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 92 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 93 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

94 vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Diễn giải tiếng Anh Diễn giải tiếng Việt ASC Ascorbic acid Axit Ascorbic ALT Alanin amino transferase Enzyme chuyển hoá Alanin ALP Alkaline phosphatase Enzym Alkaline phosphatase AST Aspartate transaminase Enzyme chuyển hoá Aspartate BUN Blood urea nitrogen Nitơ u rê trong máu CP Corpus leteum Hoàng thể CTAB Cetyltrimethyl ammonium bromide Cetyltrimethyl ammonium bromide ECG Equine chorionic Gonadotropin Gonadotropin màng đệm ở ngựa EDTA Ethylene diamine tetra acetic acid Ethylene diamine tetra acetic acid EIA Enzyme Immune Assay Xét nghiệm miễn dịch enzyme ELISA Enzyme-Linked ImmunoSorbent Assay Xét nghiệm miễn dịch liên kết với enzyme E2 Estradiol Estradiol FSH Follicle Stimulating Hormone Hormone kích thích nang trứng GnRH Gonadotropin-Releasing Hormone Hormone giải phóng Gonadotropin HCT Hematocrit Dung tích hồng cầu HCG Human Chorionic Gonadotropin Gonadotropin màng đệm ở người viii HGB Hemoglobin Hemoglobin HPLC High Performance Liquid Sắc ký lỏng hiệu năng cao Chromatography IU International Unit Đơn vị quốc tế LH Luteinizing Hormone Hormone Luteinizing MCV Mean corpuscular volume Thể tích trung bình hồng cầu MCH Mean corpuscular hemoglobin Lượng hemoglobin trung bình trong một hồng cầu MCHC Mean corpuscular hemoglobin Nồng độ hồng cầu trung concentration bình MPV Mean platelet volume Thể tích trung bình tiểu cầu PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi polymerase PCT Plateletcrit Dung tích bạch cầu PMSG Pregnant Mare's Serum Gonadotropin Huyết thanh ngựa chửa P4 Progesterone Progesterone PDW Platelet distribution width Độ phân bố tiểu cầu PTL Platelet Tiểu cầu RIA Radio Immuno Assay Xét nghiệm miễn dịch phóng xạ RBC Red blood cells Hồng cầu RDW Red cell distribution width Độ phân bố hồng cầu SG Specific gravity Tỷ trọng nước tiểu WBC White blood cells Bạch cầu ix DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Sơ đồ bố trí thí nghiệm theo dõi các chỉ số sinh trưởng. Sơ đồ bố trí thí nghiệm theo dõi các chỉ số sinh lí - sinh hoá máu, nước tiểu. Sơ đồ bố trí thí nghiệm theo dõi các chỉ số nội tiết estradiol và progesterone ……………………………………………………………………………………….

Dữ liệu của 12 cá thể cầy cái được thu mẫu trong nghiên cứu. Sơ đồ bố trí thí nghiệm tiêm kích dục tố. Tốc độ tăng trưởng khối lượng của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi. Tốc độ tăng trưởng chiều dài thân đầu của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi.

Tốc độ tăng trưởng chiều dài đuôi của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi. Tốc độ tăng trưởng vòng ngực của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi. Tuổi thành thục sinh dục của cầy vòi hương trong điều kiện nuôi nhốt. Tỉ lệ và thời gian mang thai ở cầy vòi hương.