Luận án nghiên cứu leptin adiponectin trên đối tượng thừa cân béo phì

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Tác giả luận án MỤC LỤC Trang ĐẶT VẤN ĐỀ. Thừa cân - béo phì.

Đại cương adipokin và sản phẩm bài tiết của mô mỡ. Tình hình nghiên cứu leptin gần đây. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Nồng độ leptin, adiponectin huyết tương và tỷ leptin/adiponectin trên đối tượng thừa cân-béo phì.

Liên quan, tương quan giữa nồng độ leptin, adiponectin huyết tương và tỷ leptin/adiponectin với một số yếu tố nguy cơ trên đối tượng thừa cân-béo phì. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Nồng độ leptin, adiponectin huyết tương và tỷ leptin/adiponectin của các nhóm nghiên cứu. 131 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN ASEAN : Association of South East Asian Nations Hiệp hội các nước Đông Nam Á BMI : Body Mass Index Chỉ số khối cơ thể BAI : Body Adiposity Index Chỉ số mỡ cơ thể CC : Chiều cao CHO : Cholesterol ECLIA : Electrochemiluminescence Immunoassay Phương pháp miễn dịch điện hóa phát quang ELISA : Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay Phương pháp miễn dịch hấp thụ liên kết enzyme HA : Huyết áp HATT : Huyết áp tâm thu HATr : Huyết áp tâm trương HOMA-IR : Homeostatic Model Assessment of Insulin Resistance Chỉ số HOMA về kháng insulin HDL-C : High Density Lipoprotein-Cholesterol Cholesterol Lipoprotein tỷ trọng cao LDL-C : Low Density Lipoprotein-Cholesterol Lipoprotein tỷ trọng thấp PAI-1 : Plasminogen activator inhibitor-1 Yếu tố ức chế hoạt hóa plasminogen-1 PPAR-γ : Peroxisome Proliferator Activated Receptor-γ Thụ thể hoạt hóa tăng sinh peroxidase-γ QUICKKI : Quantitative Insulin Sensitivity Index Chỉ số QUICKKI RIA : Radio Immuno Assay Phương pháp miễn dịch phóng xạ SCAT : Subcutaneous Adipose Tissue Mô mỡ dưới da THA : Tăng huyết áp TRI : Triglycerid TNF-α : Tumor necrosis factor-α Yếu tố hoại tử u- α VAI : Visceral Adiposity Index Chỉ số mỡ nội tạng VAT : Visceral Adipose Tissue Mô mỡ nội tạng VB : Vòng bụng VM : Vòng mông WHO : World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.

Giới hạn chỉ số BMI liên quan với tuổi. Tiêu chuẩn phân biệt tăng cân quá mức và béo phì theo chỉ số khối 2 lượng cơ thể BMI (kg/m ). Phân độ béo phì theo chỉ số BMI. Phân độ béo phì cho người trưởng thành châu Á.

Tiêu chuẩn chẩn đoán béo phì của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2000 dành cho người trưởng thành châu Á. Phân độ tăng huyết áp. Khuyến cáo của Hội Tim mạch Việt Nam về rối loạn lipid máu 2008. Tứ phân vị của chỉ số HOMA-IR ở nhóm chứng.

Tứ phân vị của chỉ số QUICKI ở nhóm chứng. Đặc điểm giới tính, tuổi. Phân bố BMI theo giới tính và nhóm tuổi trên nhóm bệnh. Chỉ số nhân trắc của các nhóm nghiên cứu.

Chỉ số nhân trắc của các nhóm nghiên cứu theo giới tính. Chỉ số VAI, BAI giữa nhóm thừa cân, béo phì và nhóm chứng. Chỉ số VAI, BAI giữa nhóm thừa cân, béo phì kháng insulin; nhóm thừa cân, béo phì không kháng insulin và nhóm chứng. Huyết áp và tỷ lệ tăng huyết áp của các nhóm nghiên cứu.

Bilan lipid máu của các nhóm nghiên cứu. Bilan lipid máu giữa các nhóm tuổi của các nhóm nghiên cứu. Nồng độ glucose máu đói của các nhóm nghiên cứu. Nồng độ insulin máu đói của các nhóm nghiên cứu.

Chỉ số kháng insulin của các nhóm nghiên cứu. Nguy cơ tăng huyết áp ở nhóm bệnh theo các tiêu chuẩn kháng insulin. Nồng độ leptin của các nhóm nghiên cứu. Nồng độ leptin theo giới tính, nhóm tuổi.

Nồng độ leptin theo giới tính, nhóm tuổi ở nhóm thừa cân, béo phì. Nồng độ leptin của nhóm chứng theo + SD và tứ phân vị. Tỷ lệ tăng nồng độ leptin ở nhóm bệnh theo ≥ + SD nhóm chứng. Nồng độ adiponectin của các nhóm nghiên cứu.

Nồng độ adiponectin theo giới tính, nhóm tuổi. Nồng độ adiponectin theo giới, nhóm tuổi ở nhóm thừa cân, béo phì. Nồng độ adiponectin của nhóm chứng theo và tứ phân vị. Tỷ leptin/adiponectin của các nhóm nghiên cứu.

Tỷ leptin/adiponectin theo giới tính, nhóm tuổi. Tỷ leptin/adiponectin theo giới tính, nhóm tuổi ở nhóm thừa cân, béo phì. Tỷ leptin/ adiponectin của nhóm chứng theo + SD và tứ phân vị. Tỷ lệ tăng tỷ leptin/ adiponectin ở nhóm bệnh theo ≥ + SD nhóm chứng.

Liên quan giữa nồng độ leptin với I0/G0, HOMA-IR, QUICKI. Liên quan giữa leptin với biland lipid. Tương quan của nồng độ leptin với các yếu tố nguy cơ ở nhóm thừa cân, béo phì theo giới tính. Liên quan giữa nồng độ adiponectin với I0/G0, HOMA-IR, QUICKI.

Liên quan giữa adiponectin với biland lipid. Tương quan của nồng độ adiponectin với một số yếu tố nguy cơ ở nhóm thừa cân, béo phì theo giới tính. Liên quan giữa tỷ leptin/adiponectin với I0G0, HOMA, QUICKI. Liên quan giữa tỷ leptin/adiponectin với biland lipid.

Tương quan giữa tỷ leptin/adiponectin với một số yếu tố nguy cơ ở nhóm thừa cân, béo phì theo giới. Điểm cắt VB, tỷ VB/VM và BMI dự báo tăng nồng độ leptin. Điểm cắt VB, tỷ VB/VM và BMI dự báo giảm nồng độ adiponectin. So sánh nồng độ insulin máu của một số tác giả.

So sánh nồng độ leptin huyết tương của một số tác giả.111 DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ SƠ ĐỒ Trang Hình Hình 1. Tác động của leptin ở não trên thái độ ăn uống. Chức năng cơ bản của leptin. Sơ đồ tín hiệu của thụ thể LEPRB và cơ chế đề kháng leptin.

Chức năng cơ bản của adiponectin. Đường cong chuẩn dựa vào nồng độ các giếng chuẩn đã pha loãng. Cách tính toán để tìm công thức xác định BAI. Minh họa nguyên lý ELISA định lượng nồng độ leptin.

Thiết kế nghiên cứu.61 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 3. Phân bố mẫu nghiên cứu. Tỷ lệ thay đổi bilan lipid máu của các nhóm nghiên cứu. Tỷ lệ kháng insulin của các nhóm nghiên cứu.

Tương quan giữa nồng độ leptin và insulin. Tương quan giữa nồng độ leptin và cholesterol. Tương quan giữa nồng độ leptin và LDL-C. Tương quan giữa nồng độ leptin và BAI.

Tương quan giữa nồng độ leptin và HOMA-IR. Tương quan giữa nồng độ leptin và QUICKI. Tương quan giữa nồng độ adiponectin và VB. Tương quan giữa nồng độ adiponectin và VM.

Tương quan giữa nồng độ adiponectin và BMI. Tương quan giữa tỷ leptin/adiponectin và glucose. Tương quan giữa tỷ leptin/adiponectin và BMI. Tương quan giữa tỷ leptin/adiponectin và HOMA-IR.

Tương quan giữa tỷ leptin/adiponectin và QUICKI. Đường cong ROC của VB, tỷ VB/VM và BMI dự báo tăng nồng độ leptin. Đường cong ROC của VB, tỷ VB/VM và BMI dự báo giảm nồng độ adiponectin. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Béo phì được biết đến như một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở nhiều nước Đông Tây Âu, Bắc Mỹ và Nam Mỹ.

Không những ở các nước và khu vực nói trên - nơi tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành dao động lên đến 30-40% - mà ngay cả ở những nước đang phát triển, thừa cân béo phì đang có xu hướng tăng nhanh. Cùng với sự tăng trưởng liên tục về kinh tế ở các nước châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, tình hình thừa cân-béo phì có khuynh hướng gia tăng nhanh chóng hơn nữa trong những thập niên tới [6], [7], [15]. Năm 1997, tại Hội nghị quốc tế béo phì tổ chức ở Geneva (Thụy Sĩ), béo phì lần đầu tiên được xem xét dưới góc độ là đại dịch toàn cầu (Global Epidemic) [18]. Thừa cân, béo phì gây ra nhiều biến chứng làm tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong.

Ngoài biến chứng tim mạch còn có những biến chứng nội tiết chuyển hóa nghiêm trọng [6]. Theo số liệu công bố của WHO (2008), toàn thế giới có khoảng 1,5 tỷ người từ 20 tuổi trở lên thừa cân, hơn 200 triệu nam giới và 300 triệu phụ nữ bị béo phì. Dự báo đến năm 2030 sẽ có khoáng 1,9 tỷ người thừa cân, béo phì trên toàn thế giới [62]. Quan niệm mô mỡ xem như là nơi dự trữ năng lượng một cách thụ động hiện nay không còn phù hợp nữa.

Năm 1994, lần đầu tiên khi phát hiện ra leptin, khoa học đã khẳng định mô mỡ hoạt động như một cơ quan nội tiết. Hiện nay, mô mỡ được biết là nơi tiết ra nhiều loại protein khác nhau có hoạt tính sinh học đa dạng [8], [23]. Thông qua mạng tương tác này, mô mỡ tham gia vào các tiến trình sinh học khác nhau bao gồm chuyển hoá năng lượng, chức năng thần kinh nội tiết và chức năng miễn dịch. Béo phì được định nghĩa đơn giản là tình trạng tích lũy quá nhiều và bất thường của lipid trong các tố chức mỡ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.

Gần đây, người ta đã thừa nhận rằng các đại thực bào mô mỡ là một thành phần quan trọng trong chức năng tiết của mô mỡ và là nguồn chính bài tiết các cytokin viêm như TNF-α và IL-6. Sự gia tăng lưu thông của đại thực bào ở người béo phì dẫn tới trạng thái 2 viêm mãn tính có liên quan đến sự phát triển của đề kháng insulin và đái tháo đường. Các protein này thường được gọi là adipokin. Các adipokin là trung tâm của sự kiểm soát năng lượng, chuyển hóa năng lượng, truyền đạt trạng thái dinh dưỡng của cơ thể với các mô chịu trách nhiệm kiểm soát lượng năng lượng cũng như độ nhạy cảm với insulin.

Leptin là một trong những adipokin được phát hiện đầu tiên của mô mỡ và khẳng định vai trò quan trọng của mô mỡ là một cơ quan nội tiết. Leptin giúp điều hòa sự trao đổi chất trong cơ thể bằng cách kích thích sự tiêu hao năng lượng, ức chế ăn vào. Trong hầu hết các trường hợp béo phì, tình trạng đề kháng leptin biểu hiện ở sự gia tăng nồng độ leptin huyết tương đã làm giới hạn hiệu quả sinh học của nó. Trái ngược với leptin, sự tiết adiponectin thường bị suy giảm trong béo phì.

Adiponectin làm tăng sự nhạy cảm với insulin, oxy hóa acid béo cũng như tiêu hao năng lượng và làm giảm lượng glucose trong gan [53]. Đây là hai sản phẩm bài tiết quan trọng của mô mỡ có vai trò gần như đối lập nhau. Adiponectin là chất bảo vệ còn leptin có tác dụng tấn công. Do đó khi thừa cân, béo phì nồng độ adiponectin giảm còn leptin tăng.

Biểu hiện trên được nhận biết rõ nét nhất khi có thừa cân, béo phì ở tất cả các đối tượng. Biến đổi nồng độ của 2 chỉ số trên đều liên quan mật thiết với một số yếu tố nguy cơ tim mạch, chuyển hóa.