Luận án: Nghiên cứu đặc điểm giải phẫu ổ cối và ứng dụng điều trị phẫu thuật gãy trật khớp háng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y  LÊ VĂN TUẤN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU Ổ CỐI VÀ ỨNG DỤNG ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT GÃY TRẬT KHỚP HÁNG TRUNG TÂM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y  LÊ VĂN TUẤN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM GIẢI PHẪU Ổ CỐI VÀ ỨNG DỤNG ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT GÃY TRẬT KHỚP HÁNG TRUNG TÂM Chuyên ngành: Chấn thương chỉnh hình và tạo hình Mã số: 62 72 01 29 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. LÊ GIA VINH 2. PHẠM ĐĂNG NINH HÀ NỘI – 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Lê Văn Tuấn MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH THUẬT NGỮ ANH VIỆT BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN. Đặc điểm về giải phẫu của ổ cối khớp háng. Tổ chức sụn ổ cối.

Trụ trước. Chỏm xương đùi. Mạch máu của ổ cối. Sinh cơ học của khớp háng.

Thay đổi và hậu quả về cơ sinh học khi gãy ổ cối. Các đặc tính tiếp xúc trong khớp. Sự mất vững của khớp háng. Đặc điểm tổn thương giải phẫu trong gãy ổ cối.

Cơ chế chấn thương. Vị trí thương tổn. Tương thích thứ phát. Gãy trật khớp háng trung tâm.

Chẩn đoán hình ảnh trong gãy trật khớp háng trung tâm. Điều trị gãy trật khớp háng trung tâm. 32 CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Đối tượng nghiên cứu. Nghiên cứu về giải phẫu.

Nghiên cứu trên lâm sàng. Phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu về đặc điểm giải phẫu. Nghiên cứu trên lâm sàng.

Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu. 67 CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm giải phẫu.

Kết quả nghiên cứu giải phẫu trên xương khô. Kết quả nghiên cứu giải phẫu trên phim CT scan. Kết quả nghiên cứu lâm sàng. Đặc điểm mẫu nghiên cứu.

Kết quả điều trị. Khảo sát một số yếu tố liên quan trong nghiên cứu lâm sàng. Kết quả chung. 92 CHƯƠNG 4 BÀN LUẬN.

Về nghiên cứu đặc điểm giải phẫu. Kết quả nghiên cứu giải phẫu trên xương chậu khô. Kết quả nghiên cứu giải phẫu trên phim CT scan. Về nghiên cứu trên lâm sàng.

Đặc điểm nhóm nghiên cứu. Về kết quả điều trị. Các biến cố và biến chứng. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC PHIẾU THU THẬP SỐ LIỆU XƯƠNG KHÔ BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU BỆNH ÁN MINH HỌA DANH SÁCH BỆNH NHÂN DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2.

Bảng phân loại Southampton. Đánh giá cơ năng khớp háng của Merle d’Aubigné. Kích thước của diện vuông. Góc hợp bởi trụ trước, trụ sau với diện vuông.

Kích thước trụ trước liên quan với ổ cối. Kích thước trụ sau liên quan với ổ cối. Kích thước phần xương chứa sụn khớp của ổ cối. Góc hợp bởi trụ trước, sau với tiếp tuyến của ổ cối.

Số đo góc Matta trên các phim. Mức độ di lệch chỏm xương đùi. Tổn thương phối hợp. Chi tiết các tổn thương phối hợp.

Thời điểm phẫu thuật. Các đường mổ được sử dụng. Số lươ ̣ng ne ̣p dùng kết xương ổ cối và khung chậu. Số lươ ̣ng ne ̣p kết xương ta ̣i ổ cố i (nep̣ thẳ ng và ne ̣p móc).

Đánh giá kết quả nắn chỉnh sau mổ. Đánh giá sự lành vế t thương theo Southampton. Đánh giá kết quả cơ năng. Biến chứng sau mổ.

Thời gian theo dõi. Liên quan giữa kết quả nắn chỉnh và tổn thương phối hợp. Liên quan giữa kế t quả nắ n chỉnh và phân loa ̣i Carnesale. Liên quan giữa kết quả nắn chỉnh và độ di lệch chỏm xương đùi.

Liên quan kế t qủa nắ n chin̉ h và thời điể m phẫu thuâ ̣t. Liên quan giữa kết quả nắn chỉnh và đường mổ. Liên quan giữa kết quả nắn chỉnh và dụng cụ kết xương. Liên quan giữa kế t quả cơ năng và phân loa ̣i Carnesale.

Liên quan giữa kết quả cơ năng và thời điểm phẫu thuật. Liên quan giữa kết quả cơ năng và kết quả nắn chỉnh. Liên quan giữa đường mổ và phân loa ̣i Carnesale. Liên quan giữa hư khớp háng và phân loa ̣i Carnesale.

Liên quan giữa hư khớp háng và độ di lêch chỏm. Liên quan giữatạo xương lạc chỗ và phân loa ̣i Carnesale. Liên quan giữa tạo xương lạc chỗ và độ di lêch chỏm. Kết quả nắn chỉnh và một số yếu tố liên quan.

Kết quả cơ năng và một số yếu tố liên quan. 92 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Phân bố theo giới. Phân bố theo tuổi.

Tỉ lệ nguyên nhân tai nạn. Phân loại gãy theo Carnesale. 74 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Trụ trước và trụ sau theo phân loại của AO 7 1.

Đường gãy thường gặp ở trụ trước 9 1. Mạch máu của ổ cối 12 1. Lực tác động ở khớp háng 13 1. Sự phân bố của lực trong mối liên quan xoay trong, ngoài của 19 chỏm xương đùi với ổ cối 1.

Phân lọai gãy ổ cối theo Letournel và Judet 22 1. Phân loại gãy ổ cối theo AO 23 1. Phân loại chi tiết của AO 25 1. Phân loại trật khớp háng trung tâm của Carnesale 29 1.

Góc Matta trên các phim X quang thẳng, chéo chậu và chéo 30 bịt 1. Đường mổ Kocher-Langenbeck 35 1. Đường mổ chậu bẹn 37 2. Các du ̣ng cu ̣ đo giải phẫu ổ cố i trên xương khô 46 2.

Đo kić h thước diện vuông 47 2. Đo góc trụ trước với diện vuông 48 2. Đo góc trụ sau với diện vuông 48 2. Đo trụ trước 49 2.

Đo diện sụn ổ cối 50 2. Đo đường kính của ổ cối 51 2. Đo khoảng cách từ gai chậu trước trên tới gai ngồi 51 2. Đo khoảng cách từ khuyết eo đến gai chậu trước dưới 52 2.

Các lát cắt trên CT scan khung chậu 53 2. Hình ảnh CT scan cắ t ngang tâm chỏm và ổ cố i bên phải 53 2. Hình ảnh từ điểm rìa của trụ trước ổ cối bên trái đo vào 5mm 54 trên CT scan 2. Hình ảnh góc hợp bởi trụ trước với tiếp tuyến của ổ cối bên 55 trái trên CT scan 2.

Hình ảnh từ điểm rìa của trụ sau ổ cối bên trái đo vào 5mm 55 trên CT scan 2. Hình ảnh góc hợp bởi trụ sau với tiếp tuyến của ổ cối bên trái 56 trên CT scan 2. Thước ngắm độ tự chế và cách đặt thước khi bắt vít 57 2. Hình ảnh đo góc Matta trên X quang 58 2.

Hình ảnh đo độ di lệch chỏm xương đùi trên X quang 59 2. Trơ ̣ cu ̣ phẫu thuâ ̣t khung châ ̣u và nẹp vít 62 2. Sử dụng thước tự chế trong phẫu thuật 63 3. Gãy trật khớp háng trung tâm 76 4.

Khung ngắ m chữ T với 2 góc khoan cố định 102 BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH Tiếng Việt Tiếng Anh Lực cơ dạng Abductor force (ABD) Gãy ổ cối Acetabular fracture Diện vuông Acetabular quadrant Ổ cố i Acetabulum Trụ trước Anterior column Vách trước Anterior wall Trọng lượng cơ thể Body weight (BW) Gãy trật khớp háng trung tâm Central acetabular fracture- dislocation Chỏm xương đùi Femoral head Đường chậu bẹn Ilioinguinal approach Phản lực của khớp háng Joint reactive force (JRF) Trụ sau Posterior column Vách sau Posterior wall Vòm chịu lực Weight bearing dome Gờ vô danh Pelvic brim Gãy dưới vòm Infratectal fracture Gãy cận vòm Juxtatectal fracture Gãy ngang vòm Transtectal fracture BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Từ đầy đủ GCTD Gai chậu trước dưới GCTT Gai chậu trước trên ĐM Động mạch 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Chấn thương gãy khung chậu là loại chấn thương nặng và không hiếm gặp, phần lớn do tai nạn giao thông. Ngoài gãy xương phức tạp di lệch lớn còn thường gặp những tổn thương kết hợp (chấn thương sọ não, chấn thương ngực, bụng, tiết niệu…), là một cấp cứu ngoại khoa đe dọa đến tính mạng người bệnh, nguy cơ gây tử vong. Do đó cần thiết lập một hệ thống cấp cứu tại hiện trường hay hệ thống bệnh viện có đủ khả năng điều trị các tổn thương này [46]. Vỡ ổ cối là một dạng gãy khung chậu vì ổ cối do các thành phần của khung chậu cấu tạo thành.

Trong số các loại gãy ổ cối, có một dạng đặc biệt là gãy trật khớp háng trung tâm. Đây là loại gãy đáy ổ cối đồng thời có sự di lệch của chỏm xương đùi và diêṇ vuông vào phía bên trong tiểu khung. Nếu không kéo nắn chỏm xương đùi về vị trí giải phẫu và phục hồi lại diện khớp của đáy ổ cối sẽ dẫn đến hạn chế biên độ vận động và thoái hóa nhanh khớp háng [95], [107]. Bên cạnh việc chụp X quang qui ước khung châ ̣u [4], hiện nay hầu hết các trường hợp được chụp cắt lớp điện toán để chẩn đoán.

Hình ảnh trên phim chụp cắt lớp tái tạo không gian ba chiều cho thấy rõ chi tiết từng tổn thương. Nhờ đó, phẫu thuật viên đưa ra chỉ định điều trị thích hợp, dự kiến kế hoạch điều trị bảo tồn hay phẫu thuật một cách chi tiết và tiên lượng các biến cố biến chứng có thể xảy ra. Trước đây, phương pháp điều trị gãy khung chậu để người bệnh nằm bất động và kéo tạ trong nhiều ngày. Phương pháp điều trị này đơn giản, an toàn nhưng tỉ lệ phục hồi chức năng, nguy cơ thoái hóa khớp háng rất cao.

Dễ hiểu vì di lệch, biến dạng của ổ cối đòi hỏi phải được nắn chỉnh tốt nhất và cố 2 định vững thì người bệnh mới có thể tập phục hồi sớm [22], [92], [98], [105]. Phẫu thuật mở nắn và cố định đối với gãy ổ cối chỉ thật sự phát triển từ những năm 1980, khi mà Letournel thông báo những thành công đồng thời cho xuất bản cuốn sách đầu tiên về gãy ổ cối năm 1974 [30].