Luận án TS: Nghiên cứu Đặc điểm Sinh học và Phân bố Cá Đối Lá Thừa Thiên Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐẶNG ĐỨC TUỆ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ PHÂN BỐ CỦA CÁ ĐỐI LÁ - Moolgarda cunnesius (Valenciennes, 1836) VÙNG VEN BIỂN THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Huế, 2020 ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ĐẶNG ĐỨC TUỆ NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ PHÂN BỐ CỦA CÁ ĐỐI LÁ - Moolgarda cunnesius (Valenciennes, 1836) VÙNG VEN BIỂN THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Chuyên ngành: Động vật học Mã số: 9.03 Người hướng dẫn khoa học PGS. VÕ VĂN PHÚ Huế, 2020 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và thực hiện luận án tôi đã nhận được sự giúp đỡ, động viên của nhiều tổ chức, cá nhân, qua đây cho tôi gửi lời chân thành cám ơn tới tất cả sự giúp đỡ và động viên quý báu đó. Đầu tiên, tôi xin gửi lời cám ơn sâu sắc đến thầy giáo PGS. Võ Văn Phú đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án.

Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm cùng quý thầy cô Khoa Sinh học và Khoa Sau đại học - Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế; quý thầy cô Khoa Sinh học - Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cám ơn đến quý thầy cô đã tham gia các Hội đồng đề cương, Hội đồng chuyên đề, Hội đồng kiểm tra, tư vấn giữa kỳ và quý thầy cô tham gia giảng dạy cho tôi trong suốt quá trình học tập tại Khoa Sinh học, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế. Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến Ban chủ nhiệm Khoa Giải phẩu Bệnh, Bệnh viện Trung ương Huế đã tạo điều kiện, ủng hộ, giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian thực nghiệm và hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn động viên, hỗ trợ để cho tôi hoàn thành chương trình nghiên cứu sinhvà luận án này.

Đặng Đức Tuệ LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình “Nghiên cứu đặc điểm sinh học và phân bố của cá Đối lá - Moolgarda cunnesius (Valenciennes, 1836) vùng ven biển Thừa Thiên Huế” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả được trình bày trong luận án này là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây. năm 2020 Tác giả luận án Đặng Đức Tuệ MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.

MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU CÁ ĐỐI. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Họ CÁ ĐỐI (Mugilidae).

Nghiên cứu các loài cá đối trên Thế giới và Việt Nam. Về nghiên cứu phân loại. Về nghiên cứu dinh dưỡng. Về nghiên cứu sinh sản.

Về nghiên cứu sinh thái. VỀ NGHIÊN CỨU MÃ VẠCH DNA VÀ ỨNG DỤNG TRONG NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG DI TRUYỀN CÁ. Nghiên cứu đa dạng di truyền cá bằng mã vạch DNA. NGHIÊN CỨU CÁ ĐỐI LÁ - MOOLGARDA CUNNESIUS (VALENCIENNES, 1836).

Một số đặc điểm cá Đối lá. Các nghiên cứu cá Đối lá ở Việt Nam. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH KINH TẾ XÃ HỘI VÙNG NGHIÊN CỨU. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN.

Vùng đồng bằng. Vùng đầm phá. Vùng cát ven biển. KHÍ HẬU – THỦY VĂN.

Chế độ thủy văn đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Đặc điểm chế độ hải văn ven bờ. Cấu trúc quần xã sinh vật vùng ven biển Thừa Thiên Huế. ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI.

Số đơn vị hành chính, dân số và kinh tế - xã hội. Điều kiện cơ sở hạ tầng. Đường giao thông. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phương pháp thu thập thông tin. Vật liệu nghiên cứu. Điều tra thu mẫu tại thực địa. Phương pháp thu mẫu.

Định loại loài dựa vào phân tích di truyền. Nghiên cứu về sinh trưởng của cá. Nghiên cứu về dinh dưỡng của cá. Nghiên cứu sinh sản của cá.

Nghiên cứu về sinh thái phân bố. Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC CỦA CÁ ĐỐI LÁ.

ĐẶC ĐIỂM DI TRUYỀN TRONG ĐỊNH LOẠI CÁ ĐỐI LÁ. Trình tự gen COI của cá Đối lá ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và vùng biển ven bờ tỉnh Thừa Thiên Huế. Định loại cá Đối lá bằng mã vạch COI. Đa dạng di truyền và mối quan hệ di truyền của cá Đối lá ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và vùng biển ven bờ Thừa Thiên Huế.

Đa dạng di truyền của cá Đối lá ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai và vùng biển ven bờ Thừa Thiên Huế. Độ tương đồng của các đoạn gen COI của cá Đối lá Moolgarda cunnesius nghiên cứu. Mối quan hệ di truyền của cá Đối lá Moolgarda cunnesius ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai với vùng biển ven bờ tỉnh Thừa Thiên Huế. ĐẶC ĐIỂM SINH TRƯỞNG.

Cấu trúc tuổi của cá. Tương quan giữa chiều dài và khối lượng. Sinh trưởng về chiều dài của cá Đối lá. ĐẶC ĐIỂM DINH DƯỠNG CỦA CÁ ĐỐI LÁ.

Cấu tạo ống tiêu hóa của cá Đối lá. Thành phần thức ăn của cá Đối lá. Thức ăn của cá ở môi trường biển. Thức ăn của cá trong đầm phá.

Thành phần thức ăn của cá Đối lá. Cường độ bắt mồi của cá Đối lá. Cường độ bắt mồi của cá theo thời gian. Cường độ bắt mồi của cá Đối lá theo tuổi.

Độ mỡ của cá Đối lá theo thời gian. Chỉ số độ béo của cá Đối lá. ĐẶC TÍNH SINH SẢN CỦA CÁ ĐỐI LÁ. Các thời kỳ phát triển của tế bào sinh dục.

Đặc điểm phát triển của tế bào trứng. Đặc điểm phát triển của tế bào sinh dục đực. Các giai đoạn chín muồi sinh dục (CMSD). Các giai đoạn chín muồi sinh dục cái (Buồng trứng).

Các giai đoạn chín muối sinh dục đực (tinh sào). Giới tính (hay tương quan sinh dục của cá). Tỷ lệ đực cái theo nhóm tuổi của cá Đối lá. Sự chín muồi sinh dục theo nhóm tuổi của cá Đối lá.

Thời gian sinh sản của cá Đối lá. Sức sinh sản của cá Đối lá. PHÂN BỐ CỦA CÁ ĐỐI LÁ Ở VÙNG VEN BIỂN THỪA THIÊN HUẾ. NGHIÊN CỨU PHÂN BỐ CỦA CÁ ĐỐI LÁ Ở VÙNG VEN BIỂN.

Phân bố theo không gian. Vùng đầm phá Tam Giang. Vùng đầm Thủy Tú, đầm Cầu Hai và đầm Lập An. Vùng biển ven bờ.

Phân bố theo thời gian. Phân bố cá Đối lá con ở đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. MỘT SỐ NHÓM GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NGUỒN LỢI CÁ ĐỐI LÁ. Tình hình khai thác, sử dụng.

Vùng ngư trường. Sản lượng khai thác và mùa vụ khai thác. Đề xuất một số nhóm giải pháp. Nhóm giải pháp về cơ chế chính sách.

Nhóm giải pháp về kỹ thuật. Nhóm giải pháp về tổ chức. Nhóm giải pháp về quản lý, truyền thông. Các giải pháp phát triển nguồn lợi cá Đối lá.

Cải thiện về ngư cụ khai thác. Tăng cường nuôi cá Đối lá và các đối tượng nuôi ghép. Qui định mùa vụ khai thác. Các giải pháp về giáo dục, đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng.

123 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 125 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ. 127 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 128 DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Nhiệt độ (℃) trung bình tháng trong năm 2019. Lượng mưa (mm) trung bình tháng trong năm 2019. Độ ẩm (%) không khí tương đối trung bình tháng trong năm 2019. Số giờ nắng trung bình tháng trong năm 2019.

Các vùng/điểm nghiên cứu thực địa ở vùng ven biển Thừa Thiên Huế. Các thông số về cặp primer sử dụng để khuếch đại gen COI. Thành phần các loại dung dịch và đệm dùng trong nghiên cứu. Các mẫu cá Đối lá được sử dụng trong nghiên cứu về di truyền.

Các kiểu gen COI với các vị trí nucleotide khác nhau của 19 mẫu cá Đối lá Moolgarda cunnesius nghiên cứu. Kết quả phân tích đa dạng di truyền cá Đối lá Moolgarda cunnesius. Độ tương đồng của các đoạn gen COI của cá Đối lá Moolgarda cunnesius nghiên cứu (%). Độ tương đồng đoạn gen COI của hai quần thể cá Đối lá Moolgarda cunnesius nghiên cứu.

Chiều dài và khối lượng của cá Đối lá theo từng nhóm tuổi. Chiều dài và khối lượng cá Đối lá theo giới tính trong các năm nghiên cứu. So sánh chiều dài và khối lượng của cá Đối lá ở đầm phá và vùng biển ven bờ, tỉnh Thừa Thiên Huế. Tốc độ tăng trưởng hằng năm về chiều dài của cá Đối lá.

Các thông số sinh trưởng về chiều dài và khối lượng của cá Đối lá. Tương quan chiều dài ruột và chiều dài thân của cá Đối lá. Thành phần các loại (đối tượng) thức ăn của cá Đối lá. Độ no của cá Đối lá ở đầm phá qua các tháng nghiên cứu.

Độ no của Cá đối lá theo độ tuổi. Mức độ tích lũy mỡ của cá Đối lá theo tháng nghiên cứu. Hệ số báo của cá Đối lá theo từng nhóm tuổi. Giới tính cá Đối lá theo nhóm tuổi trong các năm 2015, 2016 và 2018.

Tỷ lệ đực cái theo nhóm tuổi của cá Đối lá. Các giai đoạn chín muồi sinh dục theo nhóm tuổi của cá Đối lá. Các giai đoạn chín muồi sinh dục theo tháng của cá Đối lá. Sức sinh sản tuyệt đối và tương đối của cá Đối lá.

Năng suất trung bình khai thác cá Đối lá vùng Tam Giang. Năng suất trung bình khai thác cá Đối lá vùng đầm Thủy Tú, đầm Cầu Hai và đầm Lập An. Năng suất trung bình khai thác cá Đối lá vùng biển ven bờ. Sản lượng khai thác cá Đối lá theo mùa.

Số lượng, chủng loại ngư cụ phân theo địa bàn tại các điểm thu mẫu. Sản lượng và năng suất bình quân khai thác cá Đối lá tại Quảng Điền, Phong Điền và Hương Trà. Sản lượng và năng suất bình quân khai thác cá Đối lá tại Phú Vang. Sản lượng và năng suất bình quân khai thác cá Đối lá tại Phú Lộc.

118 DANH MỤC HÌNH Hình 3.