Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và tiên lượng ở bệnh nhân tăng áp lực động mạch phổi trung bình đến nặng - Nguyễn Thị Minh Lý

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ MINH LÝ nghiªn cøu ®Æc ®iÓm l©m sµng, cËn l©m sµng vµ mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn tiªn l-îng ë bÖnh nh©n t¨ng ¸p lùc ®éng m¹ch phæi trung b×nh ®Õn nÆng LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ MINH LÝ Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Tiên Lượng Ở Bệnh Nhân Tăng Áp Lực Động Mạch Phổi Trung Bình Đến Nặng Chuyên ngành: NỘI – TIM MẠCH Mã số: 62720141 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN LÂN VIỆT 2. NGUYỄN LÂN HIẾU Hà Nội - 2020 LỜI CẢM ƠN Với tất cả sự kính trọng, nhân dịp hoàn thành quyển luận án này, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới: Đảng Ủy, Ban Giám hiệu Trường Đại học Y Hà Nội, Phòng Đào tạo Sau đại học, Bộ môn Tim mạch -Trường Đại học Y Hà Nội. Đảng Ủy, Ban Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã tạo mọi điều kiện chỉ đạo giúp đỡ tôi trong công tác cũng như trong nghiên cứu luận án này.

Nhà Giáo Nhân dân. Nguyễn Lân Việt, Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Y Hà Nội, Nguyên Viện Trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, Nguyên trưởng Bộ môn Tim mạch, là người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn tôi hoàn thành luận án này, cũng như dìu dắt, giúp đỡ, định hướng tôi trưởng thành, phát triển trong sự nghiệp. Thầy là tấm gương sáng mà tôi luôn kính trọng và noi theo về sự uyên thâm, nhân hậu, tỉ mỉ, hài hòa, mà rất giản dị, đời thường. Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Phó trưởng Bộ môn Tim mạch -Trường Đại học Y Hà Nội, là người Thầy đã dắt tay tôi bước vào chuyên ngành Tim mạch, trao cho tôi những ước mơ và niềm yêu thích đối với lĩnh vực mà tôi nghiên cứu trong luận án này.

Thầy là tấm gương để tôi luôn hướng mình học hỏi về sự ân cần với người bệnh, nhiệt huyết với công việc, sự thông minh và linh hoạt trong giải quyết tình huống, không ngại khó, ngại khổ. Đỗ Doãn Lợi, Nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, Nguyên Trưởng Bộ môn Tim mạch, là người Thầy đáng kính đã đặt vào tay tôi kho kiến thức và giao nhiệm vụ chuyên môn cho tôi về siêu âm tim đối với bệnh lý tim bẩm sinh từ những ngày đầu chập chững bước chân vào Bộ môn Tim mạch, một lĩnh vực mà tôi vô cùng yêu thích và không ngừng học hỏi. Phạm Mạnh Hùng, Viện Trưởng Viện Tim mạch Việt Nam, Trưởng Bộ môn Tim mạch, một người Thầy tài năng với những bài giảng thực sự cuốn hút, mà tôi có thể học tập và áp dụng cho sự nghiệp là giảng viên của mình. Với cương vị là Trưởng Bộ môn, Thầy luôn định hướng và tạo mọi điều kiện cho cá nhân tôi được phát triển theo những thế mạnh về chuyên môn của mình, ứng dụng công nghệ thông tin vào nghiên cứu và giảng dạy.

Những người Thầy, Cô đáng kính trong Bộ môn Tim mạch: GS. Phạm Gia Khải, Ths. Trần Văn Dương, PGS. Đinh Thị Thu Hương, PGS.

Trương Thanh Hương, GS. Nguyễn Quang Tuấn, PGS. Nguyễn Ngọc Quang, TS. Phan Đình Phong, ThS.

Nguyễn Tuấn Hải đã luôn giúp đỡ, tạo điều kiện chỉ bảo cho tôi trong những hoàn cảnh nhất định để tôi có thêm nhiều kinh nghiệm chuyên môn, khả năng xử lý tình huống. Cuộc đời và những thành công trong sự nghiệp của các Thầy, Cô chính là động lực để tôi phấn đấu xứng đáng là một thành viên trong “Ngôi nhà” Bộ môn Tim mạch. Những Thầy, Cô thế hệ trẻ trong Bộ môn Tim mạch: TS. Minh Tuấn, ThS.

Huỳnh Linh, ThS. Tuấn Đạt, ThS. Vân Anh, ThS. Nhật Minh, ThS.

Tuấn Việt, ThS. Vĩnh Hà, ThS. Ngọc Thanh, cử nhân Lê Thị Mến là những người vẫn hàng ngày chia sẻ, hỗ trợ lẫn nhau để hoàn thành mọi nhiệm vụ của Nhà trường và Bộ môn Tim mạch giao phó. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đặc biệt tới TS.

Nguyễn Thị Thu Hoài -Viện phó Viện Tim mạch Việt Nam, đã tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình lấy số liệu của bệnh nhân tại Phòng Siêu âm tim – Viện Tim mạch Việt Nam. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới TS. Đỗ Kim Bảng, ThS. Đỗ Thị Thu Trang, ThS.

Lê Đức Tài, CNĐD. Nguyễn Thu Phương, CNĐD. Lưu Thị Bích Đào, CN. Nguyễn Ngọc Linh, CNĐD.

Trịnh Thị Thanh Tuyền đã nhiệt tình giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình thu thập hồ sơ nghiên cứu, xử lý số liệu. Tôi xin trân trọng cảm ơn tới tập thể các bác sỹ, điều dưỡng và y công tại Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện Đại học Y Hà Nội; Phòng Q2 - Viện Tim mạch Việt Nam, Phòng Siêu âm tim – Viện Tim mạch Việt Nam, Phòng Hành chính - Viện Tim mạch Việt Nam đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình làm việc, học tập và nghiên cứu. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới những bệnh nhân của tôi, những người đã được chữa khỏi bệnh, những người đã vĩnh viễn ra đi và những người đang cùng tôi đi tiếp trên con đường bảo vệ sức khỏe của họ, đã đặt niềm tin để tôi được chăm sóc, theo dõi, tư vấn đối với bệnh lý mà họ đang có. Những lo lắng, xen lẫn buồn tủi, thiệt thòi, vất vả trong cuộc sống của họ là động lực để tôi tiếp tục làm nghiên cứu và bước đi sâu hơn trên lĩnh vực còn nhiều khó khăn, thử thách này.

Cuối cùng tôi xin dành lời cảm ơn tới Bố, Mẹ đẻ, Bố nuôi tôi là người đã sinh thành, nuôi dạy tôi, cho đến giờ vẫn hết lòng hi sinh cho sự nghiệp và cuộc sống của tôi. Cảm ơn Bố, Mẹ chồng là những người đã mang đến cho tôi món quà quý giá của cuộc sống đó là Chồng tôi, người luôn yêu thương tôi, bảo vệ, che chở cho tôi vô điều kiện trong mọi hoàn cảnh vui, buồn, ốm đau, khỏe mạnh hàng ngày. Cảm ơn Con gái nhỏ luôn bên tôi, yêu thương và chia sẻ những câu chuyện hàng ngày của con, giúp tôi có động lực phấn đấu và hoàn thành luận án này. Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 NCS. Nguyễn Thị Minh Lý LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thị Minh Lý, nghiên cứu sinh khóa 34 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội – Tim mạch, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS. Nguyễn Lân Việt và PGS.

Nguyễn Lân Hiếu. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Người viết cam đoan Nguyễn Thị Minh Lý CÁC CHỮ VIẾT TẮT ALĐMPtb Áp lực động mạch phổi trung bình ALMMPB Áp lực mao mạch phổi bít ALNPtb Áp lực nhĩ phải trung bình cGMP cyclic guanosin Guanosin monophosphat vòng monophosphat CHT Cộng hưởng từ CI - Cardiac index Chỉ số tim CLVT Cắt lớp vi tính COĐM Còn ống động mạch ĐK TP/TT Tỷ lệ đường kính thất phải/thất trái ĐKTP đáy Đường kính thất phải vùng đáy ĐKTP giữa Đường kính thất phải vùng giữa ĐKTP td Đường kính thất phải trục dọc DLCO (diffusing capacity for Khả năng khuếch tán cacbon mono carbon monooxide) oxit ĐMP Động mạch phổi ĐRTP Đường ra thất phải ET (endothelin) Chất endothelin FAC_tp (fractional area change) Tỷ lệ thay đổi diện tích thất phải FC (functional class) Phân độ cơ năng INR (international normalized Tỷ lệ bình thường chuẩn ratio) LEI_tt (D2/D1) Chỉ số lệch thất trái NIH (National Institute of Health) Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ NO (nitric oxide) Nitric oxit NYHA (New York Heart Hiệp hội Tim mạch New York Association) PVAT (pulmonary velocity Thời gian tăng tốc qua van động mạch acceleration time) phổi PCH (pulmonary capillary U máu mao mạch phổi hemangiomatosis) PDE-5i (Phosphodiesterase -5 Chất ức chế phosphodiesterase 5 inhibitor) PGI2 (Prostaglandin I2) Chất prostaglandin I2 PVOD (pulmonary veno occlusive Bệnh lí tắc nghẽn tĩnh mạch phổi disease) Qp Lưu lượng tuần hoàn phổi Qs Lưu lượng tuần hoàn hệ thống RIMP (right ventricle index of Chỉ số hoạt động thất phải myocardial performance)/Tei_TP Rp Sức cản mạch phổi Rp i Chỉ số sức cản mạch phổi Rs Sức cản mạch hệ thống S_nhĩ phải Diện tích nhĩ phải S’ VBL Vận tốc vòng van ba lá SÂT Siêu âm tim sGC (solubed guanin cyclase) Guanin cyclase hòa tan TALĐMP Tăng áp lực động mạch phổi TAP Tăng áp lực mạch phổi TAPSE (tricuspid annular plane Biên độ dao di động của vòng van ba systolic excursion) lá trong thì tâm thu TBS Tim bẩm sinh TLN Thông liên nhĩ TLT Thông liên thất TMCD Tĩnh mạch chủ dưới VE/VCO 2 (ventilation/carbon Tỷ lệ thông khí và cung lượng CO 2 dioxide output WHO (World Health Tổ chức Y tế Thế giới Organization) MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. Định nghĩa, phân loại và dịch tễ học tăng áp lực động mạch phổi. Dịch tễ học. Cơ chế sinh lý bệnh của tăng áp lực động mạch phổi.

Những biến đổi xảy ra trên hệ mạch máu phổi. Ảnh hưởng của tăng áp lực động mạch phổi trên thất phải. Tiếp cận chẩn đoán tăng áp lực động mạch phổi. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điêm cận lâm sàng. Thông tim thăm dò huyết động. Các thăm dò gắng sức. Quy trình chẩn đoán tăng áp lực động mạch phổi.

Điều trị tăng áp lực động mạch phổi. Các biện pháp điều trị chung. Điều trị đặc hiệu. Điều trị can thiệp.

Tử vong và đánh giá tiên lượng ở bệnh nhân TALĐMP. Xu thế nghiên cứu tương lai về TALĐMP trên Thế giới. 50 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu:. Phương pháp thu thập số liệu.

Các biến số nghiên cứu. Theo dõi bệnh nhân TALĐMP đang điều trị theo thời gian. Một số khái niệm liên quan đến việc chia nhóm để phân tích số liệu:. Xử lý số liệu thống kê.

Khía cạnh đạo đức nghiên cứu. 66 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng chung.

Đặc điểm cận lâm sàng .