Nghiên cứu đặc điểm lâm học và biện pháp kỹ thuật gây trồng cây Nghiến (Burretiodendron hsienmu) tại Sơn La, Điện Biên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG LOÀI NGHIẾN (Burretiodendron hsienmu Chun et How) TẠI HAI TỈNH SƠN LA VÀ ĐIỆN BIÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM ……………o0o……………. NGUYỄN THỊ BÍCH NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM HỌC VÀ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT GÂY TRỒNG LOÀI NGHIẾN (Burretiodendron hsienmu Chun et How) TẠI HAI TỈNH SƠN LA VÀ ĐIỆN BIÊN Chuyên ngành: Lâm sinh Mã số: 9620205 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÂM NGHIỆP Người hướng dẫn khoa học: GS. Võ Đại Hải HÀ NỘI - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học do bản thân tôi thực hiện trong thời gian từ năm 2015 đến năm 2019.

Luận án có sử dụng một phần các số liệu nghiên cứu của đề tài “Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống và trồng thâm canh Nghiến (Burretiodendron hsienmu Chun et How) tại các tỉnh miền núi Tây Bắc” thuộc đề tài nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ cấp Bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã được triển khai từ năm 2014 - 2016, bản thân tác giả là chủ nhiệm đề tài, trực tiếp tiến hành các thí nghiệm, thiết kế trồng, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cho người dân và cán bộ cùng triển khai, trực tiếp thu thập, xử lý số liệu và viết báo cáo. Các số liệu thí nghiệm sử dụng trong luận án này đã được các thành viên tham gia đề tài đồng ý cho sử dụng vào nội dung luận án. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác. Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Hà Nội, năm 2020 Người viết cam đoan Nguyễn Thị Bích Ngọc i LỜI CẢM ƠN Luận án: “Nghiên cứu đặc điểm lâm học và biện pháp kỹ thuật gây trồng loài Nghiến (Burretiodendron hsienmu Chun et How) tại hai tỉnh Sơn La và Điện Biên” được hoàn thành theo chương trình đào tạo Tiến sĩ khóa 27 (giai đoạn 2015 - 2019) của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam. Trước hết, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và kính trọng đến GS. Võ Đại Hải với tư cách là người hướng dẫn khoa học, người thầy đã dành nhiều thời gian và công sức giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, tác giả đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện của Ban Lãnh đạo Viện, Ban Đào tạo Hợp tác quốc tế, Viện Nghiên cứu Lâm sinh, thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm Khoa Nông Lâm, các đồng nghiệp trong Bộ môn Lâm học và các nhóm sinh viên chuyên ngành Lâm học, ngành Quản lý tài nguyên rừng và Môi trường thuộc Trường Đại học Tây Bắc.

Nhân dịp này, tác giả xin chân thành cảm ơn về sự giúp đỡ quý báu đó. Tác giả cũng xin được cảm ơn Ủy ban nhân dân các cấp, Chi cục Kiểm lâm và các hộ gia đình tại các xã nơi triển khai các thí nghiệm phục vụ luận án thuộc hai tỉnh Sơn La và Điện Biên đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tác giả các công việc ngoài hiện trường. Cuối cùng, tác giả xin được cảm ơn tất cả bạn bè, đồng nghiệp và người thân trong gia đình đã động viên và giúp đỡ tác giả hoàn thành luận án này. Xin trân trọng cảm ơn! Tác giả luận án Nguyễn Thị Bích Ngọc ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN…………………………………………………….

ii DANHMỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU. vi DANH MỤC HÌNH. vii PHẦN MỞ ĐẦU.

Sự cần thiết của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Những đóng góp mới của luận án.

Đối tượng, địa điểm và giới hạn nghiên cứu. Bố cục luận án. 6 Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Trên thế giới.

Đặc điểm lâm học loài Nghiến. Nghiên cứu nhân giống. Nghiên cứu trồng rừng. Đặc điểm lâm học loài Nghiến.

Nghiên cứu nhân giống. Nghiên cứu trồng rừng Nghiến và trồng rừng cây bản địa. Nhận xét và đánh giá chung……………………………………….28 Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Cách tiếp cận. Phương pháp kế thừa tài liệu. Điều tra ngoại nghiệp.

Xử lý số liệu. Điều kiện tự nhiên nơi điều tra đặc điểm lâm học và bố trí thí nghiệm trồng rừng Nghiến. 59 Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Đặc điểm lâm học của loài Nghiến tại 2 tỉnh Sơn La và Điện Biên.

Đặc điểm hình thái, sinh thái, vật hậu và phân bố. Quy luật cấu trúc tầng cây cao rừng tự nhiên nơi có loài Nghiến phân bố. Đặc điểm tái sinh rừng tự nhiên nơi có Nghiến phân bố. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Nghiến.

Kỹ thuật nhân giống Nghiến từ hạt. Kết quả nghiên cứu kỹ thuật nhân giống Nghiến từ hom. Nghiên cứu kỹ thuật trồng Nghiến. Ảnh hưởng của tiêu chuẩn cây giống đến sinh trưởng của Nghiến.

Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của Nghiến. Ảnh hưởng của tỷ lệ hỗn giao giữa Nghiến và Lát hoa đến sinh trưởng Nghiến123 3. Đề xuất một số biện pháp bảo tồn, phục hồi và phát triển Nghiến tại Sơn La và Điện Biên. Giải pháp điều chỉnh cấu trúc rừng.

Giải pháp kỹ thuật nhân giống Nghiến. Giải pháp trồng rừng Nghiến. Giải pháp làm giàu rừng………………………….122 KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ. 143 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN……………….128 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

144 PHỤ LỤC, PHỤ BIỂU. iv DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ TỪ VIẾT TẮT TT Viết tắt Nghĩa đầy đủ 1 CTTN Công thức thí nghiệm 2 CTTT Công thức tổ thành 3 CĐHSTTV Chất điều hòa sinh trưởng thực vật 4 D1.3 Đường kính thân cây tại vị trí 1,3m (cm) 5 Dc Chiều dài cuống lá (cm) 6 DL Chiều dài lá (cm) 7 Dt Đường kính tán (m) 8 Hdc Chiều cao dưới cành (m) 9 Chiều cao trung bình (m) 10 Hvn Chiều cao vút ngọn (m) 11 Hvnts Chiều cao cây tái sinh (m) 12 Ho+ Giả thuyết được chấp nhận 13 Ho- Giả thuyết bị bác bỏ 14 IAA 3-Indoleacetic acid 15 IBA 3-Indolebutyric acid 16 N/D1.3 Phân bố số cây theo đường kính 1.3m 17 N/Hvn Phân bố số cây theo chiều cao vút ngọn 18 NAA α-Naphthaleneacetic acid 19 NNghiến Mật độ Nghiến (cây/ha) 20 Ntstv Mật độ tái sinh có triển vọng (cây/hat) 21 odb Ô dạng bản 22 otc Ô tiêu chuẩn 23 RL Chiều rộng lá (cm) 24 T Tốt 25 TB Trung bình 26 UBND Ủy ban nhân dân 27 X Xấu 28 pH Độ chua 29 NPK Phân bón NPK 30 TN Thí nghiệm 31 CT Công thức v DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng Tên biểu Trang 2.1 Phương pháp phân tích các chỉ tiêu đất trong phòng thí nghiệm 35 2.2 Bố trí thí nghiệm loại thuốc kích thích và nồng độ thuốc trong thí 40 nghiệm giâm hom 2.3 Kí hiệu tên các CTTN giâm hom của thí nghiệm 2 40 2.4 Kí hiệu các CTTN giâm hom của thí nghiệm 3 41 2.5 Vị trí địa lý và các nội dung nghiên cứu ở các địa điểm 51 3.1 Đặc điểm kích thước thân và lá cây Nghiến trưởng thành 54 3.2 Kết quả điều tra vật hậu loài Nghiến tại Sơn La và Điện Biên 59 3.3 Đặc điểm phân bố loài Nghiến tại Sơn La và Điện Biên 62 3.4 Số liệu khí tượng, thủy văn tại các điểm nghiên cứu 63 3.5 Đặc điểm hóa tính và thành phần cơ giới đất nơi loài Nghiến phân bố tại 65 Sơn La và Điện Biên 3.6 Tổ thành tầng cây cao ở rừng tự nhiên có Nghiến phân bố theo chỉ số 67 IV% 3.7 Nhóm loài ưu thế trong lâm phần rừng tự nhiên có Nghiến phân bố 68 3.8 Mật độ và độ tàn che của rừng tự nhiên nơi có Nghiến phân bố 69 3.9 Kết quả mô hình hóa phân bố N/D1,3 theo hàm Weibull cho các lâm 71 phần rừng tự nhiên nơi có loài Nghiến phân bố 3.10 Kết quả mô hình hóa phân bố N/Hvn theo hàm Weibull cho các lâm 72 phần tự nhiên nơi có loài Nghiến phân bố 3.11 Sinh trưởng và sự tham gia của Nghiến trong cấu trúc tầng thứ của rừng 74 tự nhiên có Nghiến phân bố 3.12 Tần số xuất hiện các loài trên ô tiêu chuẩn 6 cây với cây Nghiến làm 77 trung tâm 3.13 Công thức tổ thành lớp cây tái sinh 80 3.14 Mật độ cây tái sinh và cây tái sinh triển vọng 81 3.15 Phân bố số cây tái sinh theo cấp chiều cao 82 3.16 Phân bố số cây tái sinh theo cấp chất lượng và nguồn gốc 83 vi 3.17 Tái sinh Nghiến xung quanh gốc cây mẹ 85 3.18 Thông tin cây mẹ và kết quả kiểm nghiệm độ thuần hạt giống 87 3.19 Khối lượng 1000 hạt thuần 87 3.20 Tỷ lệ nảy mầm, tốc độ nảy mầm, thế nảy mầm của hạt Nghiến 88 3.21 Tỷ lệ hạt nảy mầm theo nhiệt độ xử lý hạt 90 3.22 Ảnh hưởng của che sáng tới sinh trưởng của Nghiến 91 3.23 Kết quả kiểm tra các tiêu chuẩn thống kê về ảnh hưởng của che sáng tới 92 tỷ lệ sống của Nghiến ở giai đoạn vườn ươm 3.24 Sinh trưởng Nghiến ở vườn ươm trên các CTTN thành phần ruột bầu 95 3.25 Kết quả kiểm tra sai khác giữa các CTTN thành phần ruột bầu 97 3.26 Kết quả ra rễ của hom Nghiến theo các loại thuốc tại tuần 30 99 3.27 Kết quả ra rễ của hom Nghiến theo các mức nồng độ và thời gian nhúng 102 thuốc IAA 3.28 Ảnh hưởng của nồng độ và thời gian nhúng thuốc đến chiều dài rễ 103 3.29 Kết quả ra rễ của hom Nghiến đã trẻ hóa theo các loại thuốc và nồng độ 104 tại tuần 30 3.30 Ảnh hưởng của tiêu chuẩn cây giống đến tỷ lệ sống của Nghiến sau 4 106 năm trồng 3.31 Ảnh hưởng của tiêu chuẩn cây giống đến sinh trưởng đường kính, chiều 107 cao của Nghiến sau 4 năm trồng 3.32 Ảnh hưởng của phân bón đến tỷ lệ sống của Nghiến sau 4 năm 108 3.33 Ảnh hưởng của phân bón đến sinh trưởng của Nghiến sau 4 năm 109 3.34 Ảnh hưởng của tỷ lệ hỗn giao giữa Nghiến và Lát hoa đến tỷ lệ sống 111 của Nghiến sau 4 năm trồng (Số liệu tháng 8/2018) 3.