Luận án Thạc sĩ Quản lý tài nguyên rừng - Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại khu rừng phòng hộ huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An

GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TÀO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP DƢƠNG VĂN LỢI NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HỆ THỰC VẬT TẠI KHU RỪNG PHÒNG HỘ HUYỆN QUỲ HỢP, TỈNH NGHỆ AN CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG Mã số: 8620211 LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN RỪNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. VƢƠNG DUY HƢNG Hà Nội, 2018 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của bản thân tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, trực tiếp đi khảo sát và thu thập số liệu, kết quả công trình chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứu nào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ kết luận đánh giá luận văn của Hội đồng khoa học.

Hà Nội, ngày. tháng … năm 2018 Học viên Dƣơng Văn Lợi ii LỜI CẢM ƠN Sau thời gian nghiên cứu, điều tra thu thập số liệu tại Khu rừng phòng hộ huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An, số liệu đã được xử lý tại Phân viện Điều tra, Quy hoạch rừng Bắc Trung Bộ (thuộc Viện Điều tra, Quy hoạch rừng Việt Nam) và Trung tâm Đa dạng sinh học & Quản lý rừng bền vững, Trường Đại học Lâm nghiệp Việt nam đến nay luận văn Thạc sỹ của tôi đã được hoàn thành. Luận án được hoàn thành là sự nỗ lực học tập, nghiên cứu của bản thân, sự quan tâm giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của các thầy giáo hướng dẫn, của các cán bộ và Ban lãnh đạo Phân viện Điều tra, Quy hoạch rừng Bắc Trung Bộ, các nhà Khoa học. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS.

Vương Duy Hưng - Trung tâm Đa dạng sinh học và Quản lý rừng bền vững - Trường Đại học Lâm Nghiệp, đã dành nhiều thời gian và công sức giúp đỡ hướng dẫn khoa học cho tôi trong quá trình thực hiện luận án. Xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo Phân viện Điều tra, Quy hoạch rừng Bắc Trung Bộ đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể học tập và nghiên cứu. Cảm ơn sự quan tâm giúp đỡ, động viên của Ban lãnh đạo, cán bộ nhân viên Ban quản lý rừng phòng hộ Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An; Tổng đội Thanh niên xung phong 3, Nghệ An và Lâm trường Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An đã giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra ngoại nghiệp. Cảm ơn sự quan tâm chia sẻ, động viên ủng hộ của gia đình, bạn bè cả về mặt tinh thần và vật chất để tôi có thể hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng cảm ơn tới tất cả những sự giúp đỡ quý báu đó. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày. năm 2018 Học viên Dƣơng Văn Lợi iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. viii ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Tổng quan về nghiên cứu hệ thực vật trên thế giới. Nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam. Nghiên cứu về thực vật tại khu vực Quỳ Hợp. MỤC TIÊU, ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu đa dạng về phân loại của hệ thực vật. Phương pháp nghiên cứu yếu tố địa lý của hệ thực vật. Phương pháp nghiên cứu dạng sống của hệ thực vật. Phương pháp xác định các tác động đến hệ thực vật.

Phương pháp đề xuất các giải pháp quản lý hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN - KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý, hành chính.

Địa hình, địa mạo. Đất đai, thổ nhưỡng. Khí hâu, thủy văn. Tài nguyên rừng.

Đặc điểm kinh tế - xã hội. Nông nghiệp và phát triển nông thôn. Lĩnh vực tài nguyên và môi trường. Sản xuất công nghiệp và xây dựng cơ bản.

Về dịch vụ, thương mại. Lĩnh vực văn hoá - xã hội. Về giáo dục và đào tạo. Về văn hoá, thông tin, thể thao.

Lĩnh vực y tế, dân số. Lĩnh vực công tác dân tộc. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Tính đa dạng về phân loại của hệ thực vật.

Đa dạng về taxon ngành thực vật. Tỷ trọng hai lớp trong ngành Ngọc lan. Đa dạng taxon dưới ngành. Đa dạng về giá trị sử dụng.

Các loài quý hiếm và có nguy cơ bị tiêu diệt tại khu vực nghiên cứu 49 4. So sánh với hệ thực vật khác. Đa dạng về yếu tố địa lý của hệ thực vật. Đa dạng về dạng sống của hệ thực vật.

Phân tích về phổ dạng sống tại khu vực nghiên cứu. So sánh với phổ dạng sống của khu vực khác. Các tác động đến hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. Các tác động trực tiếp.

Các tác động gián tiếp. Đề xuất các giải pháp quản lý tài nguyên thực vật. Giải pháp về kỹ thuật. Giải pháp tuyên truyền.

Giải pháp kinh tế. Giải pháp quản lý. 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 66 PHỤ LỤC vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu Viết đầy đủ UBND Ủy ban nhân dân Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên và Tài nguyên IUCN Thiên nhiên NĐ 32 Nghị định 32/2006/NĐ-Cp ngày 30 tháng 3 năm 2006 QĐ-TTg Quyết định của Thủ tướng Chính phủ QĐ-UBND Quyết định của Ủy ban nhân dân THPT Trung học phổ thông THCS Trung học cơ sở VQG Vườn Quốc gia KBT Khu Bảo tồn NXB Nhà xuất bản NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn KH & KT Khoa học và kỹ thuật vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.

Tổng hợp số họ, chi, loài của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. Tỷ trọng của lớp Ngọc Lan so với lớp Loa kèn. Các họ đa dạng nhất trong hệ thực vật rừng phòng hộ Quỳ Hợp. Danh sách các chi nhiều loài tại khu vực nghiên cứu.

Danh sách các họ thực vật đơn loài tại khu vực nghiên cứu. Tỷ lệ các công dụng của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. Danh sách các loài quý hiếm tại khu vực nghiên cứu. So sánh hệ thực vật nghiên cứu với các hệ thực vật khác.

Tổng hợp yếu tố địa lý của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. Tỷ lệ các nhóm dạng sống của hệ thực vật tại khu vực nghiên cứu. So sánh phổ dạng sống Khu vực nghiên cứu với các VQG, Khu bảo tồn của Việt Nam. 56 viii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.

Biểu đồ so sánh số lượng các bậc taxon giữa các ngành. Biểu đồ thể hiện tỷ trọng lớp Ngọc lan và lớp Loa ken tại khu rừng phòng hộ Quỳ Hợp. Biểu đồ tỷ trọng của 10 họ đa dạng nhất của hệ thực vật. Biểu đồ phân bố các chi đa dạng nhất của hệ thực vật rừng phòng hộ Quỳ Hợp.

Biểu đồ các nhóm công dụng của hệ thực vật khu vực nghiên cứu. Phổ các yếu tố địa lý thực vật hệ thực vật khu vực nghiên cứu. Biểu đồ các dạng sống chính của hệ thực vật khu vực nghiên cứu. Biểu đồ các kiểu dạng sống của nhóm cây có chồi trên đất.

55 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của trái đất nói chung và của mỗi quốc gia nói riêng. Ngoài chức năng cung cấp những lâm sản phục vụ nhu cầu của con người, rừng còn có chức năng bảo vệ môi trường sinh và rừng là nơi lưu giữ các nguồn gen động thực vật phục vụ cho cho các hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp. Rừng có được những chức năng đó là nhờ có đa dạng sinh học. Đa dạng sinh học là một trong những nguồn tài nguyên quí giá nhất, vì nó là cơ sở của sự sống còn, thịnh vượng và tiến hoá bền vững của các loài sinh vật trên hành tinh chúng ta.

Nhưng hiện nay do nhiều nguyên nhân khác nhau như chiến tranh, chuyển đổi mục đích sử dụng đất, dân số thế giới tăng, nhu cầu về lâm sản tăng dẫn đến khai thác rừng quá mức và không khoa học làm cho diện tích rừng bị suy giảm nghiêm trọng kéo theo suy giảm đa dạng sinh học. Chính vì vậy loài người đã, đang và sẽ phải đứng trước một thử thách, đó là sự suy giảm về đa dạng sinh học dẫn đến làm mất trạng thái cân bằng của môi trường kéo theo là những thảm họa như lũ lụt, hạn hán, lở đất, gió bão, cháy rừng, ô nhiễm môi trường sống, các căn bệnh hiểm nghèo… xuất hiện ngày càng nhiều. Tất cả các thảm họa đó là hậu quả, một cách trực tiếp hay gián tiếp của việc suy giảm đa dạng sinh học. Nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, Nghệ An có nguồn tài nguyên động thực vật khá đa dạng và phong phú.780 ha đất lâm nghiệp, trong đó, đất có rừng là hơn 985.137 ha và đất chưa có rừng là 227.

Diện tích rừng và đất lâm nghiệp trong quy hoạch có 3 loại rừng gồm: Rừng đặc dụng hơn 172.719 ha, rừng phòng hộ hơn 366. 826 ha ha và rừng sản xuất hơn 625.408 ha; Diện tích rừng tự nhiên ngoài quy hoạch 3 loại rừng hơn 47. Tổng trữ lượng gỗ trên địa bàn toàn tỉnh là 92.710 m3, trong 2 đó, rừng tự nhiên là 83.865 m3 và rừng trồng là 9.845 m3; Độ che phủ rừng hiện tại đạt gần 60% (Quyết định 1731/QĐ-UBND ngày 21/4/2016 của UBND tỉnh Nghệ An về phê duyệt kết quả Kiểm kê rừng tỉnh Nghệ An năm 2015). Rừng Nghệ An mang nhiều nét điển hình của thảm thực vật rừng Việt Nam.

Theo thống kê có đến 153 họ, 522 chi và 986 loài cây thân gỗ, chưa kể đến loại thân thảo, thân leo và hạ đẳng. Trong đó có 23 loài thân gỗ và 6 loài thân thảo được ghi vào sách đỏ Việt Nam. Rừng tập trung ở các vùng đồi núi với hai kiểu rừng phổ biến là rừng kín thường xanh, phân bố ở độ cao dưới 700 m và rừng kín hỗn giao cây lá kim, phân bố ở độ cao lớn hơn 700 m. Cùng với sự đa dạng của địa hình, cảnh quan sinh thái đã tạo cho hệ động vật ở Nghệ An cũng đa dạng phong phú.

Theo thống kê động vật Nghệ An hiện có 241 loài của 86 họ và 28 bộ.