Luận án tiến sĩ - Nghiên cứu áp dụng kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình tại Việt Nam

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n -------------

------------- PH¹M THÞ MINH HåNG Nghiªn cøu ¸p dông kÕ to¸n suy gi¶m gi¸ trÞ tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh t¹i viÖt nam Hµ néi - 2016 Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n -------------

------------- PH¹M THÞ MINH HåNG Nghiªn cøu ¸p dông kÕ to¸n suy gi¶m gi¸ trÞ tµi s¶n cè ®Þnh h÷u h×nh t¹i viÖt nam CHUY£N NGµNH: kÕ to¸n (kÕ to¸n, kiÓm to¸n vµ ph©n tÝch) M· Sè: 62340301 Người hướng dẫn khoa học: pgs. PH¹M QUANG Hµ néi - 2016 i LỜI CẢM ƠN Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS, TS Phạm Quang đã nhiệt tình hướng dẫn và truyền đạt kinh nghiệm nghiên cứu khoa học trong quá trình tôi hoàn thành luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các nhà khoa học trong chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán đã chỉ bảo, góp ý tận tình trong từng bước của tiến trình nghiên cứu. Cám ơn bộ phận quản lý nghiên cứu sinh - Viện Đào tạo sau đại học đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành các thủ tục trong quá trình nghiên cứu.

Cám ơn các Thầy, Cô, bạn bè đồng nghiệp đã luôn bên tôi, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, tài liệu và động viên tôi vượt qua những lúc gặp khó khăn trong nghiên cứu. Cám ơn những người đã dành thời gian cho các cuộc phỏng vấn, hoặc trả lời phiếu khảo sát, quí vị đã góp phần vào sự thành công của nghiên cứu. Cám ơn gia đình: bố, mẹ; chồng và các con đã động viên, an ủi, hỗ trợ về mặt tinh thần để tôi yên tâm nghiên cứu. Xin trân trọng cám ơn! ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu nghiêm túc trong thời gian dài của tôi.

Các nguồn tài liệu tham khảo đã được trích dẫn đầy đủ, dữ liệu thứ cấp trong luận án đã nêu rõ nguồn gốc. Số liệu nghiên cứu trong luận án là trung thực. Các kết luận khoa học trong luận án chưa từng được công bố trong một công trình nghiên cứu nào. Hà Nội , ngày tháng năm 2016 Tác giả luận án iii MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN.

i LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN. vi DANH MỤC BẢNG BIỂU.

vii PHẦN MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu của luận án. Giới hạn phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu.

4 4 Đóng góp mới của nghiên cứu. 6 5 Điểm mạnh, điểm yếu của nghiên cứu. 7 6 Kết cấu luận án. 7 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .1 Nghiên cứu tại nước ngoài .2 Nghiên cứu trong nước.3 Nhận xét về các nghiên cứu đã thực hiện và xác định vấn đề nghiên cứu.

17 CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN SUY GIẢM GIÁ TRỊ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH .1 Tài sản cố định hữu hình.1 Tiêu chuẩn nhận biết TSCĐHH .2 Phân loại Tài sản cố định hữu hình .3 Vai trò của Tài sản cố định trong hoạt động doanh nghiệp .2 Kế toán Tài sản cố định hữu hình.1 Thông tin kế toán tài chính và thông tin kế toán quản trị. Kế toán tài chính đối với tài sản cố định hữu hình.3 Kế toán quản trị đối với TSCĐHH .3 Các mô hình ghi nhận giá trị TSCĐHH. Lý do nghiên cứu các mô hình ghi nhận giá trị TSCĐHH trong đề tài.2 Mô hình giá gốc đối với kế toán Tài sản cố định hữu hình .3 Mô hình Giá trị hợp lý (Fair value) .4 Nhận xét về sử dụng mô hình phù hợp đối với kế toán Tài sản cố định hữu hình .4 Kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình .1Mục đích của nghiệp vụ kế toán suy giảm giá trị TSCĐHH .2 Qui trình kế toán suy giảm giá trị tài sản .3 Ảnh hưởng của kế toán giảm giá trị TSCĐHH đến các chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp .4 Sự khác biệt Chuẩn mực kế toán giảm giá trị tài sản theo IFRS và theo US GAAP .3 Phân biệt Tài sản cố định hữu hình sử dụng lâu dài với Tài sản dài hạn nắm giữ để bán và chấm dứt hoạt động ảnh hưởng tới kế toán suy giảm giá trị tài sản. 51 CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.1 Khung phân tích của luận án .2 Phương pháp nghiên cứu của luận án .1 Phương pháp tổng hợp, phân tích .2 Phương pháp nghiên cứu định tính.

56 Kết luận chương 3. 59 CHƯƠNG 4 THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG ÁP DỤNG KẾ TOÁN SUY GIẢM GIÁ TRỊ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH TẠI VIỆT NAM .1 Bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ảnh hưởng tới nhu cầu và khả năng áp dụng kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình .1 Hội nhập kinh tế quốc tế .2 Sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.3 Bối cảnh hội nhập kế toán .2 Thực trạng thông tin kế toán TSCĐHH được các doanh nghiệp Việt Nam công bố hiện nay .1 Nội dung thông tin TSCĐHH các doanh nghiệp công bố trên các Báo cáo tài chính.2 Những tồn tại thông tin kế toán về TCĐHH tại các doanh nghiệp Việt Nam .3 Ảnh hưởng của việc chưa thực hiện kế toán suy giảm giá trị TSCĐHH .3 Khảo sát ý kiến về áp dụng kế toán suy giảm giá trị tài sản tài sản cố định hữu hình tại Việt Nam.1 Khảo sát doanh nghiệp .2 Khảo sát nhà đầu tư .3 Khảo sát chuyên viên tín dụng của các ngân hàng thương mại .4 Khảo sát ý kiến của Kiểm toán, chuyên gia thuộc Bộ Tài chính, chuyên viên thuộc Uỷ ban chứng khoán Nhà nước. 78 Kết luận chương 4. 80 v CHƯƠNG 5 GIẢI PHÁP ÁP DỤNG KẾ TOÁN SUY GIẢM GIÁ TRỊ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH HỮU HÌNH TẠI VIỆT NAM .1 Quan điểm áp dụng kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình tại Việt Nam .2 Giải pháp và kiến nghị áp dụng kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình tại Việt Nam .1 Các giải pháp cụ thể đối với quá trình thực hiện kế toán suy giảm giá trị tài sản cố định hữu hình tại doanh nghiệp .2 Lộ trình áp dụng .3 Kiến nghị đối với các cơ quan của Nhà nước .4 Kiến nghị với kiểm toán và các công ty dịch vụ tư vấn kế toán .5 Kiến nghị đối với các đối tượng sử dụng thông tin kế toán.

100 Kết luận chương 5. 102 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN. 7 vi DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN Viết tắt Tiếng Việt Tiếng Anh DN Doanh nghiệp SXKD Sản xuất kinh doanh FASB Hội đồng chuẩn mực báo cáo tài Financial Accounting Standards chính Board BCTC Báo cáo tài chính Financial Statement IRR Tỷ suất sinh lời nội bộ Internal Rate of Return IFRS Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc International Financial Reporting tế Standards IAS Chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standards IASB Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc International Accounting Standards tế Board IASC Uỷ ban chuẩn mực kế toán quốc tế International Accounting Standards Committee NPV Gía trị hiện tại thuần Net Present Value TSCĐHH Tài sản cố định hữu hình Tangible Fixed Assets US Các nguyên tắc kế toán Mỹ được U. generally accepted accounting GAAP chấp nhận principles VAS Chuẩn mực kế toán Việt Nam Vietnamese Accounting Standards vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tiêu chuẩn giá trị TSCĐHH từ khi VAS-03 có hiệu lực (ngày 1/1/ 2002) đến nay.2: Xác định Nguyên giá TSCĐHH theo một số nguồn gốc hình thành chủ yếu.3: Lịch sử phát triển của IAS 36 .4: Ví dụ tính Gía trị sử dụng của tài sản .5: Phân biệt tài sản sử dụng bình thường và tài sản sẵn sàng để bán trong điều kiện cùng có dấu hiệu giảm giá.1: Các hiệp định thương mại Việt Nam đã ký kết và đang đàm phán .2: Số liệu đầu tư FDI vào Việt Nam .3: Số liệu tổng hợp Thị trường chứng khoán Việt Nam .4: Bảng tổng hợp giao dịch trên thị trường chứng khoán .5: Bảng tổng hợp giao dịch Nhà đầu tư Nước ngoài .1: Kế hoạch sử dụng TSCĐHH đầu tư mới .2: Tính giá trị hiện tại thuần của tài sản cố định hữu hình đầu tư .3: Mẫu báo cáo rà soát sự thay đổi tình hình sử dụng TSCĐHH.

91 Mẫu Báo cáo thay đổi tình trạng sử dụng TSCĐHH .4: Tổng hợp TSCĐHH có công suất sử dụng thực tế thấp hơn dự kiến. 92 Tổng hợp TSCĐHH có công suất sử dụng thực tế thấp hơn dự kiến .5: Mẫu bảng tổng hợp TSCĐHH có dấu hiệu giảm giá. 92 Bảng tổng hợp TSCĐHH có dấu hiệu giảm giá .6: Tính giá trị sử dụng của tài sản .7: Tổng hợp TSCĐHH có dấu hiệu giảm giá. 95 viii DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Tiêu chuẩn nhận biết tài sản của doanh nghiệp .2: Hệ thống thông tin kế toán và Đối tượng sử dụng thông tin kế toán .3: Gía trị còn lại chưa phân bổ của TSCĐHH .4: Gía trị của TSCĐHH trên Bảng cân đối kế toán theo mô hình giá gốc.5: Xác định giá trị hợp lý của TSCĐHH.6: Qui trình xác định tài sản giảm giá theo IAS 36 .7: Xác định giá trị có thể thu hồi của tài sản theo IAS 36.1: Khung phân tích của luận án.1: Tổng hợp trả lời mức độ đồng ý thực hiện kế toán giảm giá trị tài sản .2: Số người đồng ý thực hiện kế toán giảm giá trị tài sản theo trình độ và theo mức độ hiểu biết về kế toán giảm giá trị tài sản.3: Số người trả lời không đồng ý theo mức độ hiểu biết về kế toán giảm giá trị tài sản và theo độ tuổi .4 : Mức độ đồng ý thực hiện kế toán giảm giá trị tài sản của nhà đầu tư chứng khoán nhỏ, lẻ.1: Xác định giá trị hợp lý bằng cách quan sát giá của tài sản khác trên thị trường.

94 1 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện tại các doanh nghiệp Việt Nam đang áp dụng kế toán tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam và chế độ kế toán do Bộ Tài chính ban hành. Đã có 26 chuẩn mực kế toán Việt Nam được ban hành trên cơ sở vận dụng có chọn lọc chuẩn mực kế toán quốc tế, phù hợp với điều kiện kinh tế tại Việt Nam. Từ năm 2001 - khi ban hành chuẩn mực kế toán Việt Nam đầu tiên đến nay, chế độ kế toán và thực tiễn công tác kế toán đã có sự thay đổi đáng kể, từng bước hội nhập với thông lệ kế toán quốc tế.

Chất lượng thông tin kế toán cải thiện trên phương diện công khai, minh bạch, góp phần công bằng thông tin cho các đối tượng bên ngoài doanh nghiệp.