Nghèo và giảm nghèo ở khu vực miền núi tây bắc tỉnh nghệ an

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRƯƠNG THỊ NHƯ NGUYỆT NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC MIỀN NÚI TÂY BẮC TỈNH NGHỆ AN LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ Hà Nội – 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI TRƯƠNG THỊ NHƯ NGUYỆT NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC MIỀN NÚI TÂY BẮC TỈNH NGHỆ AN Chuyên ngành: Địa lí học Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐỊA LÍ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Trang Thanh Hà Nội – 2024 LỜI CẢM ƠN Trong quá trình hoàn thành luận án, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, động viên của các thầy giáo, cô giáo, các nhà khoa học, đồng nghiệp, bạn bè, người thân và các cơ quan, đoàn thể,. Tôi xin được tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới GS. Lê Văn Thông, PGS.

Nguyễn Thị Trang Thanh là những người đã hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án với những góp ý chỉ bảo và định hướng cụ thể. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo trong Bộ môn Địa lí kinh tế – xã hội và Khoa Địa lí Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo cho tôi một môi trường học tập và nghiên cứu tốt nhất. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phòng Sau đại học và Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Bộ môn Khoa học cơ bản và Ban Giám hiệu Trường Đại học Công đoàn đã tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn các cơ quan ban ngành chức năng của tỉnh Nghệ An như: Sở Lao động, Thương binh và Xã hội tỉnh Nghệ An, Cục Thống kê tỉnh Nghệ An, UBND tỉnh Nghệ An, UBND các huyện thị khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An, chính quyền các xã, thị trấn thuộc hai huyện Quế Phong và Nghĩa Đàn,.

đã giúp đỡ tận tình và có hiệu quả trong quá trình thu thập tài liệu và khảo sát thực địa. Cuối cùng, tôi xin được tỏ lòng biết ơn đối với những tình cảm và những sự động viên tốt nhất về vật chất và tinh thần mà gia đình, người thân và bạn bè đã ủng hộ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu của mình. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, tháng 2 năm 2024 Tác giả Trương Thị Như Nguyệt LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định.

Tôi xin cam đoan các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kì nghiên cứu nào khác. Tôi xin nhận toàn bộ trách nhiệm nếu có sự sao chép, thiếu trung thực trong công trình này. Tác giả Trương Thị Như Nguyệt MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.

Cấu trúc của luận án. 10 PHẦN NỘI DUNG. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO. Tổng quan các vấn đề nghiên cứu.

Tổng quan tình hình nghiên cứu nghèo và giảm nghèo trên thế giới. Tình hình nghiên cứu về nghèo và giảm nghèo ở Việt Nam. Tổng quan các nghiên cứu về tỉnh Nghệ An. Cơ sở lí luận về nghèo và giảm nghèo.

Các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo và giảm nghèo.Các tiêu chí đánh giá nghèo và giảm nghèo áp dụng cho khu vực nghiên cứu. 35 Tiểu kết chương 1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC MIỀN NÚI TÂY BẮC TỈNH NGHỆ AN. Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ.

Các nhân tố tự nhiên. Tài nguyên nước. Tài nguyên đất. Tài nguyên sinh vật.

Tài nguyên khoáng sản. Các nhân tố kinh tế – xã hội. Dân cư và lao động. Trình độ phát triển kinh tế – xã hội.

CSHT và cơ sở vật chất kĩ thuật. Các chính sách giảm nghèo. Bối cảnh nghèo và giảm nghèo tỉnh Nghệ An. 66 Tiểu kết chương 2.

HIỆN TRẠNG NGHÈO VÀ GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC MIỀN NÚI TÂY BẮC TỈNH NGHỆ AN. Hiện trạng nghèo. Số hộ nghèo và tỉ lệ hộ nghèo. Thu nhập và chi tiêu của hộ nghèo và cận nghèo.

Sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Chỉ số nghèo đa chiều MPI. Nguyên nhân nghèo. Hiện trạng giảm nghèo.

Số hộ thoát nghèo và tỉ lệ hộ thoát nghèo. Số hộ tái nghèo và tỉ lệ hộ tái nghèo. Huy động và sử dụng nguồn vốn giảm nghèo. Hoạt động của các tổ chức đoàn thể trong giảm nghèo.116 Tiểu kết chương 3.

CÁC GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO Ở KHU VỰC MIỀN NÚI TÂY BẮC TỈNH NGHỆ AN. Cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp giảm nghèo ở khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An. Quy hoạch phát triển kinh tế – xã hội khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An 120 4. Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2021 – 2025.

Những thuận lợi và khó khăn trong giảm nghèo ở Khu vực miền núi Tây Bắc Nghệ An. Nguyện vọng của hộ nghèo. Định hướng giảm nghèo cho khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An. Các giải pháp giảm nghèo ở khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An.

Phát triển kinh tế - xã hội khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An. Phát triển sinh kế cho hộ nghèo và cận nghèo. Nâng cao khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản cho hộ nghèo và hộ cận nghèo. Nâng cao khả năng chống chịu tổn thương cho hộ nghèo và cận nghèo.

Tập trung giảm nghèo trong cộng đồng các dân tộc thiểu số. Một số khuyến nghị góp phần giảm nghèo ở khu vực miền núi Tây Bắc tỉnh Nghệ An. Thay đổi cách tiếp cận trong giảm nghèo. Huy động nguồn lực cho phát triển kinh tế – xã hội và giảm nghèo.

Những kiến nghị với các chủ thể của giảm nghèo. 146 Tiểu kết chương 4. 148 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 151 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

152 PHỤ LỤC DANH MỤC HÌNH Hình 2. Biểu đồ GTSX các huyện thị trong KVMNTBNA năm 2016 và 2021. Sự chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất KVMNTBNA giai đoạn 2016 – 2021. Cơ cấu giá trị sản xuất KVMNTBNA và tỉnh Nghệ An năm 2021.

TNBQĐN các huyện thị KVMNTBNA giai đoạn 2016 – 2021. Tỉ lệ hộ nghèo và cận nghèo tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 – 2021. Số hộ nghèo và tỉ lệ hộ nghèo theo vùng lãnh thổ của tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 - 2021. Số hộ nghèo và tỉ lệ hộ nghèo ở KVMNTBNA và tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 - 2021.

Số hộ, tỉ lệ hộ nghèo và cận nghèo ở KVMNTBNA giai đoạn 2016 – 2021. Cơ cấu hộ nghèo ở KVMNTBNA phân theo địa phương. Tỉ lệ hộ nghèo các huyện thị ở KVMNTBNA giai đoạn 2016 – 2021. Cơ cấu TN bình quân tháng của các hộ gia đình ở khu vực khảo sát.

Cơ cấu nguồn TN chính của các hộ gia đình ở khu vực khảo sát. Cơ cấu việc làm của lao động tại khu vực khảo sát. Cơ cấu mục chi tiêu lớn của các hộ gia đình ở khu vực khảo sát. Cơ cấu nhà ở của hộ gia đình ở khu vực khảo sát.

Mức độ thiếu hụt về tiếp cận nước sạch của các hộ nghèo ở KVMNTBNA năm 2016, 2021. Mức độ thiếu hụt nhà tiêu hợp vệ sinh của các hộ nghèo ở KVMNTBNA. Trình độ của người lao động ở khu vực khảo sát.104 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Số hộ khảo sát theo địa phương và theo tình trạng kinh tế gia đình.

Chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020. Số liệu khí tượng tại trạm Tây Hiếu (Nghĩa Đàn). Diện tích và cơ cấu sử dụng đất của KVMNTBNA năm 2021. Diện tích, dân số, mật độ dân số các địa phương KVMNTBNA năm 2021.

Tỉ lệ lao động qua đào tạo của các huyện thị ở KVMNTBNA. Tình hình chuyển cư của các huyện thị ở KVMNTBNA năm 2019. Số trường phổ thông năm học 2021 – 2022 ở KVMNTBNA. Số nhân lực ngành y, dược ở KVMNTBNA năm 2021.

Mức độ thiếu hụt các chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo tỉnh Nghệ An năm 2016, 2021. Một số tiêu chí về nghèo DTTS ở KVMNTBNA năm 2016, 2021. TN và chi tiêu của các hộ gia đình ở khu vực khảo sát. Mức độ thiếu hụt các chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo ở KVMNTBNA năm 2016, 2021 (%).

Mức độ thiếu hụt các chỉ số về y tế của các hộ nghèo ở KVMNTBNA năm 2016, 2021 (%). Cách thức chữa bệnh của các hộ gia đình khi có người ốm đau ở khu vực khảo sát. Mức độ thiếu hụt các chỉ số về giáo dục của các hộ nghèo ở KVMNTBNA năm 2016, 2021. Mức độ thiếu hụt các chỉ số về nhà ở của các hộ nghèo ở KVMNTBNA năm 2016, 2021.

Mức độ thiếu hụt các chỉ số thông tin của các hộ nghèo ở KVMNTBNA. Khả năng tiếp cận các nguồn thông tin của các hộ nghèo và cận nghèo ở khu vực khảo sát. Thứ tự các địa phương ở KVMNTBNA về tỉ lệ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản của hộ nghèo năm 2021. Chỉ số MPI các địa phương ở KVMNTBNA và tỉnh Nghệ An giai đoạn 2016 – 2020.

Cơ cấu nguyên nhân dẫn đến nghèo ở KVMNTBNA năm 2021. Số hộ thoát nghèo và tỉ lệ hộ thoát nghèo ở KVMNTBNA giai đoạn 2017 - 2021. Số hộ thoát nghèo theo địa phương ở KVMNTBNA giai đoạn 2017 – 2021. Số hộ tái nghèo và tỉ lệ hộ tái nghèo ở KVMNTBNA giai đoạn 2016 – 2021.

Số hộ tái nghèo và tỉ lệ hộ tái nghèo theo địa phương ở KVMNTBNA. Những yếu tố thuận lợi trong phát triển kinh tế của các hộ gia đình ở khu vực khảo sát. Những yếu tố khó khăn trong phát triển kinh tế hộ tại khu vực khảo sát 128 Bảng 4. Những nguyện vọng của các hộ gia đình trong phát triển kinh tế ở khu vực khảo sát.

129 DANH MỤC BẢN ĐỒ Bản đồ 2. Bản đồ hành chính khu vực miền núi Tây Bắc Nghệ An. Bản đồ các xã khu vực III, khu vực II, khu vực I thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi ở khu vực miền núi Tây Bắc Nghệ An. Bản đồ các nhân tố tự nhiên tác động đến nghèo và giảm nghèo ở khu vực miền núi Tây Bắc Nghệ An.