Nghiên cứu một số yếu tố công nghệ xử lý biến dạng gỗ bạch đàn trắng eucalyptus

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ******************* OUDONE SICHALEUNE NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ CỦA CÔNG NGHỆ XỬ LÝ BIẾN DẠNG GỖ BẠCH ĐÀN TRẮNG(Eucalyptus camandulensis Dehn) BẰNG PHƢƠNG PHÁP XẺ LUẬN ÁN TIẾN SĨ SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN Hà Nội – 2017 ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƢỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ******************* OUDONE SICHALEUNE NGHIÊN CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ CỦA CÔNG NGHỆ XỬ LÝ BIẾN DẠNG GỖ BẠCH ĐÀN TRẮNG(Eucalyptus camandulensis Dehn) BẰNG PHƢƠNG PHÁP XẺ Chuyên ngành: Kỹ thuật Chế biến Lâm sản Mã số: 62 54 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN NGƢỜI ƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN VĂN THIẾT Hà Nội - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận án tiến sĩ Kỹ thuật chế biến lâm sản đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả phân tích nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào, những số liệu kế thừa đã đƣợc chỉ rõ nguồn của các tác giả. Tôi xin chịu trách nhiệm trƣớc Hội đồng Bảo vệ Luận án tiến sĩ về lời cam đoan của mình.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án SICHALEUNE OUDONE ii LỜI CẢM ƠN Nhân dịp hoàn thành luận án Tiến sĩ chuyên ngành Kỹ thuật chế biến lâm sản, Trƣờng Đại học Lâm nghiệp, cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Văn Thiết là ngƣời tận tình giúp đỡ chỉ bảo về phƣơng pháp lý luận cũng nhƣ trực tiếp cùng làm thí nghiệm trong thời gian nghiên cứu cả bên Việt Nam và bên nƣớc CHDCND Lào. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Trƣờng Đại học Lâm nghiệp, cán bộ viên chức Phòng Đào tạo sau đại học và tập thể cán bộ giáo viên viện Công nghiệp gỗ đã giúp đỡ tôi về trang thiết bị thí nghiệm và công sức để tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn Ban lãnh đạo Khoa Lâm nghiệp, Đại hoc Quốc gia Lào cùng cán bộ viên chức đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu tại nƣớc CHDCND Lào.

Nhân dịp này, tôi xin chân thành cảm ơn ngƣời thân trong gia đình cùng bạn bè đồng nghiệp đã động viên, hỗ trợ về vật chất và tinh thần làm cho có môi trƣờng làm nguyên cứu tốt nhất để tôi thực hiện luận án này. Trong dịp này tôi xin cảm ơn các bạn Lƣu học sinh Lào đang học tập và nghiên cứu tại Đại học Lâm nghiệp đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong việc sinh hoạt hàng ngày. Với tất cả sự nỗ lực của bản thân, nhƣng do thời gian và trình độ của bản thân có hạn, cùng với cách sử dụng ngôn ngữ còn hạn chế, nên luận án không thể tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp và chỉ dẫn của các nhà khoa học và các bạn đồng nghiệp. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận án SICHALEUNE OUDONE iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. v DANH MỤC CÁC HÌNH. vii DANH MỤC CÁC BẢNG.

viii MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Nghiên cứu về cây Bạch đàn trắng. Phân bố và sử dụng cây Bạch đàn trắng.

Đặc điểm cấu tạo cây Bạch đàn trắng (E. Vấn đề sử dụng Bạch đàn trắng. Khuyết tật của Bạch đàn trắng. Định hƣớng nghiên cứu.

ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nguyên liệu gỗ tròn.

Phạm vi về sản phẩm. Về phƣơng pháp xẻ. Tiêu chí và phƣơng pháp đánh giá chất lƣợng gỗ xẻ. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu khoa học. Mục tiêu thực tiễn. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu. Luận cứ lý thuyết. Luận cứ thực tiễn.

Đề xuất giả thuyết. Cắt khúc gỗ để xẻ. Thực nghiệm đối chứng. Thực nghiệm theo giả thuyết.

So sánh kết quả và kết luận về giả thuyết. Kết luận về giả thuyết. Đề xuất phƣơng pháp xẻ gỗ Bạch đàn trắng. Phƣơng pháp cắt khúc.

Loại hình sản phẩm. Phƣơng pháp xẻ. 84 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 86 TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU PHỤ LỤC v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Ký hiệu Diễn giải Đơn vị 1 CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân 2 BAFCO Burapha Agroforestry Co.,Ltd 3 BN-LN Bộ Nông – Lâm nghiệp 4 β Góc xẻ loại ván tiếp tuyến % 5 [β].

Góc xẻ cho phép thu loại ván tiếp tuyến % 6 α Góc xẻ loại ván xuyên tâm % 7 [α]. Góc xẻ cho phép cho loại ván xuyên tâm % 0 8 T Nhiệt độ C 9 τ Thời gian Giờ 10 Khối lƣợng thể tích cơ bản g/cm3 11 m0 Khối lƣợng thể tích mẫu khô kiệt G 12 Vu Thể tích mẫu gỗ ở trạng thái tƣơi hoặc ƣớt cm3 13 khối lƣợng thể tích khô tuyệt đối g/cm3 14 ao, bo, lo Kích thƣớc của mẫu thử ở điều kiện khô tuyệt đối mm 15 Vo Thể tích của mẫu thƣ ở điều kiện khô tuyệt đối mm3 16 Độ co rút dọc thớ % 17 Độ co rút xuyên tâm % 18 Độ co rút tiếp tuyến % 19 Kích thƣớc của mẫu thử tại độ ẩm lớn hơn độ ẩm báo mm hòa theo phƣơng dọc thớ, ở điều kiện khô tuyệt đối 20 Kích thƣớc của mẫu thử tại độ ẩm lớn hơn độ ẩm mm báo hòa theo phƣơng xuyên tâm ở điều kiện khô tuyệt đối vi 21 Kích thƣớc của mẫu thử tại độ ẩm lớn hơn độ ẩm mm báo hòa theo phƣơng tiếp tuyến ở điều kiện khô tuyệt đối 22 Kích thƣớc của mẫu thử sau khi làm khô, đo theo mm phƣơng dọc thớ, ở điều kiện khô tuyệt đối 23 Kích thƣớc của mẫu thử sau khi làm khô, đo theo mm phƣơng xuyên tâm ở điều kiện khô tuyệt đối 24 Kích thƣớc của mẫu thử sau khi làm khô, đo theo mm phƣơng tiếp tuyến ở điều kiện khô tuyệt đối 25 TBC Trung bình cộng 26 KLTT Khối lƣợng thể tích g/cm3 27 TB Trung bình 28 ĐC Đối chứng 29 TN Thực nghiệm 30 Mc Độ ẩm gỗ % 31 DB Nhiệt độ khô C0 32 WB Nhiệt độ ƣớt C0 33 RH Độ ẩm thăng bằng % 34 D1 Đƣờng kính đo lần một mm 35 D2 Đƣờng kính đo lần hai mm 36 Dtb Đƣờng kính trung bình mm vii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1. Diện tích trồng cây bạch đàn (2015). Chế độ sấy dùng cho gỗ khô chậm (chế độ sấy mềm).

Chế độ sấy dùng cho gỗ khô nhanh (chế độ sấy cứng). Sấy hạ bậc độ ẩm theo hình thang .5 Giá trị miền hợp pháp phần cung thiếu. Độ chéo thớ của gỗ Bạch đàn trắng-Lào. Khối lƣợng thể tích cơ bản của gỗ Bạch đàn trắng Lào.

Khối lƣợng thể tích trung bình của cây bạch đàn trắng Lào. Tỷ lệ co rút xuyên tâm theo chiều cao và hƣớng bán kính. Tỷ lệ co rút tiếp tuyến theo chiều cao và theo hƣớng bán kính. Tỷ lệ co rút dọc thớ theo chiều cao và theo hƣớng bán kính.

Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của đối chứng (d=250 mm). Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của đối chứng (d=280 mm). Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của mẫu TN d =250 mm. Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của mẫu TN, d =280 mm.

Chất lƣợng sản phẩm xẻ của ĐC và TN, d = 250 mm. Giá trị trung bình sản phẩm không khuyết tật, d= 280 mm. Tính miền hợp pháp đề xẻ gỗ xuyên tâm. 83 viii DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.Vùng phân bố của bạch đàn (Eucalyptus) ở Úc.

Vùng phân bố tự nhiên của Bạch đàn trắng (Eucalyptus camaldulensis Dehn. Bản đồ phân bố bạch đàn rừng trồng tại Lào (2014). Bạch đàn trắng tại Khoa Lâm nghiệp, Lào (Trồng năm 1975). Lá Bạch đàn trắng.

Các bộ phận chính của một cây gỗ. Cách thức phân sinh tế bào hình con thoi của tầng phân sinh. Cách thức phân sinh tế bào theo chiều tiếp tuyến. Các dạng khuyết tật gỗ Bạch đàn trắng sau khi chặt hạ.

Một số dạng biến dạng cong vênh gỗ xẻ khi sấy (Pâytrơ, 1975). Một số dạng nứt gỗ xẻ khi sấy(Nguồn: Pâytrơ, 1975). Một số sơ đồ xẻ kết hợp của giáo sƣ Martin Wiklund. Vị trí của gỗ sõ cấp và gỗ thứ cấp trong cây.

Chiều hƣớng biến đối đặc tính của gỗ sơ cấp và gỗ thứ cấp. Xẻ cung thiếu (Z’). Cách tính độ chéo thớ. Phƣơng pháp xác định ứng suất sinh trƣởng.

Sơ đồ lấy mẫu thí nghiệm. Khối lƣợng thể tích trung bình của từng khúc từ gốc đến ngọn. Biến động khối lƣợng thể tích 3 vùng theo chiều cao thân cây. Khối lƣợng thể tích trung bình cả cây theo hƣớng bán kính.

Tỷ lệ co rút xuyên tâm của các vùng theo chiều cao thân cây và theo hƣớng bán kính. Tỷ lệ co rút tiếp tuyến của các vùng theo chiều cao thân cây. Biến động của tỷ lệ co rút dọc thớ theo chiều cao và hƣớng bán kính. Phân chia khúc gỗ theo chiêu dài cây.

Cát khúc cây thử nghiệm. Lập bản đồ xẻ, với phƣơng pháp xẻ hộp hai mặt, D=250 mm. Lập bản đồ xẻ, với phƣơng pháp xẻ hộp hai mặt, D=280 mm. Mức độ không khuyết tật của gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy, d=250 mm.

Mức độ không khuyết tật của gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy, d=280 mm. Cát khúc cây thử nghiệm. Bản đồ xẻ xẻ gỗ thí nghiệm (xẻ xoay tròn), d = 250 mm. Bản đồ xẻ xẻ gỗ thí nghiệm (xẻ xoay tròn), d = 280 mm.

Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của mẫu TN,. Mức độ khuyết tật gỗ xẻ sau xẻ và sau sấy của mẫu TN,. Chất lƣợng sản phẩm xẻ của ĐC và TN, d = 250 mm. So sánh khuyết tật trƣớc và sau sấy, D=28cm.

Trình tự xẻ gỗ Bạch đàn trắng. 84 1 MỞ ĐẦU Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào (CHDCND Lào) có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, với diện tích rừng rất lớn. Tuy nhiên, đến 2001, độ che phủ rừng chỉ còn còn 41%. Do vậy, Chính phủ đã tăng cƣơng cƣờng trồng rừng để nâng độ che phủ lên 47%.