Luận án tiến sĩ: Mô hình phát triển Bhutan và tác động quốc tế - Nguyễn Tất Lân

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------ Nguyễn Tất Lân MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BHUTAN VÀ TÁC ĐỘNG QUỐC TẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC HÀ NỘI - 2018 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------ Nguyễn Tất Lân MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN BHUTAN VÀ TÁC ĐỘNG QUỐC TẾ C Q ệ quốc tế M ố LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUỐC TẾ HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. ĐỖ TIẾN SÂM XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá Luận án Tiến sĩ GS. Đỗ Tiến Sâm GS. Vũ Dương Ninh HÀ NỘI - 2018 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, luận án với đề tài: “Mô hình phát triển Bhutan và tác động quốc tế” là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Ngoại trừ những nội dung tham khảo có kèm theo nguồn trích dẫn có độ tin cậy và được sử dụng trung thực, luận án này không bao gồm một phần hoặc toàn bộ nội dung của bất kỳ công trình nào đã được công bố để nhận văn bằng hay học vị ở bất kỳ cơ sở đào tạo nào khác. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 N ƣời thực hiện NCS. Nguyễn Tất Lân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Ý tưởng hạnh phúc như là mục tiêu phát triển hàng đầu bàng bạc trong tinh thần chính trị Bhutan. Trong nỗ lực thời kỳ đầu của quá trình hiện đại hóa, Bhutan xác định Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) là mục đích cơ bản của sự phát triển, là quá trình dẫn đến hòa bình và thịnh vượng, là tiền đề cho niềm tin, mong muốn hạnh phúc của mỗi cá nhân, và mở rộng ra là trách nhiệm và mục đích của nhà nước nhằm tạo điều kiện cần thiết để người dân có cuộc sống tốt đẹp.

Từ đó, GNH trở thành triết lý phát triển quốc gia Bhutan và là cầu nối giữa các giá trị cơ bản của sự tử tế, bình đẳng và hạnh phúc trong nước cho đến các quốc gia khác. Tại hội thảo quốc tế đầu tiên về GNH được tổ chức tại Bhutan năm 2004, nhấn mạnh triết lý GNH có liên quan và tác động đến các quốc gia, cộng đồng hay các tổ chức quốc tế, bởi tất cả đều mong muốn thực hiện các mục tiêu chính nhằm phát triển theo hướng bền vững hòa bình, thịnh vượng, bình đẳng trên phạm vi quốc gia, khu vực cũng như toàn cầu. Vì thế, GNH là cách tiếp cận toàn diện và bền vững cho sự phát triển cân đối giữa vật chất và các giá trị phi vật chất với niềm xác tín con người muốn tìm kiếm hạnh phúc thật sự. Cho nên, mục tiêu của GNH là nhằm đạt được sự phát triển hài hòa trong tất cả các khía cạnh của cuộc sống - vốn là điều cần thiết cho hạnh phúc - để phát triển quốc gia hướng đến tương lai bền vững, phù hợp ước nguyện sâu thẳm của kiếp người.

Xin chân thành tri ân: - Ban Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội - Ban Giám hiệu Trường Đại học KHXHNV - ĐHQGHN - Ban chủ nhiệm khoa Khoa Quốc tế học - Giáo sư hướng dẫn GS. Đỗ Tiến Sâm - Cố Hòa thượng ân sư thượng Minh hạ Tuấn - Hòa thượng thượng Bảo hạ Nghiêm - Huynh đệ Thiền viện Bồ Đề, chư Tăng chùa Bằng - Hà Nội - Ba Mẹ, anh chị em, bạn bè, đồng học, đạo hữu - Những tác giả mà tôi đã tiếp cận nguồn tài liệu tham khảo. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 N ƣời thực hiện NCS. Nguyễn Tất Lân TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC.

1 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 5 C ƣơ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nước. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài.

Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần giải quyết. 25 C ƣơ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN HÌNH THÀNH MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN GNH BHUTAN. Lý luận mô hình phát triển quốc gia. Các cấp độ đo lường hạnh phúc.

Khái niệm và Lý luận về quan hệ quốc tế. Cơ sở thực tiễn. Các điều kiện cấu thành mô hình phát triển GNH của Bhutan. Tiểu kết chương.

56 C ƣơ MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN TỔNG HẠNH PHÚC QUỐC GIA BHUTAN: THÁCH THỨC VÀ KHÓ KHĂN. Bốn trụ cột của mô hình phát triển GNH Bhutan. Phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Bảo vệ môi trường.

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Thúc đẩy quản trị tốt. Bhutan tiến hành khảo sát thực tế mô hình phát triển GNH. Những thách thức, khó khăn trong việc xây dựng và triển vọng phát triển mô hình.

Tiểu kết chương. 87 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com C ƣơ 4 TÁC ĐỘNG QUỐC TẾ CỦA MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN TỔNG HẠNH PHÚC QUỐC GIA BHUTAN. Tác động đến các cá nhân. Các nhà lãnh đạo chính trị.

Giới học giả. Tác động đến quốc gia Cộng hòa Ấn Độ. Tác động đến các tổ chức quốc tế. Liên hợp quốc.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Tiểu kết chương. 131 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 138 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

139 PHỤ LỤC 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VIẾT STT TÊN TIẾNG ANH TÊN TIẾNG VIỆT TẮT 1 ASEAN Association of Southeast Asian Hiệp hội các Quốc gia Nations Đông Nam Á 2 ARF ASEAN Regional Forum Diễn đàn khu vực ASEAN 3 ASEM The Asia-Europe Meeting Diễn đàn hợp tác Á-Âu 4 APEC Asia-Pacific Economic Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Cooperation châu Á - Thái Bình Dương 5 AusAID Australian Agency for Cơ quan Phát triển Quốc tế Úc International Development 6 BBCS Bhutan Broadcasting Service Đài truyền hình Bhutan 7 BRICs Brasil, Russia, India, China Là thuật ngữ viết tắt tên các nước có nền kinh tế mới nổi 8 CTBTO Comprehensive Nuclear-Test- Tổ chức Hiệp định cấm thử Ban Treaty Organization vũ khí hạt nhân toàn diện 9 ESS European Social Survey Khảo sát xã hội châu Âu 10 IOC International Olympic Ủy ban Olympic Quốc tế Committee 11 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội 12 GDI The Gender-related Chỉ số phát triển giới Development Index 13 GNP Gross National Product Tổng sản phẩm quốc gia 14 GNH Gross National Happiness Tổng hạnh phúc quốc gia 15 HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con người 16 HPI Happy Planet Index Chỉ số hành tinh hạnh phúc 17 MDGs Millennium Development Mục tiêu Phát triển Goals Thiên niên kỷ 18 NEF New Economic Foundation Quỹ kinh tế mới 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 19 IPD Initiative for Policy Dialoge Sáng kiến đối thoại chính sách 20 LHQ The United Nations Liên Hợp Quốc 21 OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và phát triển Cooperation and Development kinh tế 22 OEEC The Organisation for European Tổ chức Hợp tác Kinh tế Economic Co-operation Châu Âu 23 SDGs Sustainable Development Các mục tiêu phát triển Goals bền vững 24 SAARC The South Asian Association Hiệp hội Hợp tác khu vực for Regional Cooperation Nam Á 25 SDSN Sustainable Development Mạng lưới giải pháp phát triển Solutions network bền vững 26 UNDP United Nations Development Chương trình phát triển Programme Liên Hợp Quốc 27 WVS World Values Survey Khảo sát giá trị thế giới 28 WWF The World Wide Fund for Tổ chức bảo vệ môi trường Nature thế giới 29 WBUR Boston's National Public Radio Đài tiếng nói công cộng quốc gia tại Boston 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọ đề tài Trong tầm nhìn thế kỷ XXI, không gian và thời gian này là môi trường tồn tại chung của các quốc gia dân tộc; các lực lượng chính trị trên thế giới đang đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ. Tuy nhiên, bên cạnh đó, những biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa cường quyền áp đặt, chủ nghĩa thực dụng ngày càng nổi lên trong quan hệ quốc tế khiến các thể chế đa phương đứng trước những thách thức lớn. Vì thế, chúng ta đang sống trong thời đại của những mâu thuẫn.

Nền kinh tế thế giới được thúc đẩy tăng vọt lên tầm cao mới thông qua tiến bộ công nghệ nhưng không ngừng hủy hoại môi trường tự nhiên. Các nước đạt tiến bộ lớn trong phát triển kinh tế song cũng đang chống chọi với cuộc khủng hoảng, đau đầu trước những bất ổn và lo âu về đời sống, bất bình đẳng về kinh tế, niềm tin xã hội suy giảm. Hiện nay, nghèo đói, suy thoái môi trường, kiệt quệ nguồn tài nguyên đang có nguy cơ phá hoại các hệ thống hỗ trợ sự sống của trái đất. Trong nhiều thập kỷ, điều kiện sống đã trở nên nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới.

Cho nên, Để có một nhận thức nhằm xây dựng một tương lai hòa bình, công bằng và bền vững, cần phải suy nghĩ lại nền tảng của hệ thống kinh tế hiện nay. Chính các nền kinh tế toàn cầu là nguồn gốc của nhiều cuộc khủng hoảng - từ nghèo đói tăng cao đến ô nhiễm môi trường và nguồn tài nguyên cạn kiệt, xung đột sắc tộc, tôn giáo đã phá vỡ kinh tế. Vì vậy, phải có một cái nhìn tổng quan và kiểm tra tác động ở cấp độ kinh tế, sinh thái và xã hội.[Karma Ura and Karma Galay, 2004, pp.77] Do đó, chúng ta đang đối mặt với các lựa chọn thực sự. Thế giới nên theo đuổi GDP để phá hoại môi trường, tác động đến cuộc sống hay tìm một mô hình phát triển bền vững để đảm bảo cuộc sống hài hòa, hạnh phúc? Ngày nay, các nhà kinh tế tin rằng GDP đã quá giới hạn một công cụ đo lường sự thành công của xã hội, bởi nó không thể nắm bắt các yếu tố tạo nên sự khác biệt trong cuộc sống người 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dân và góp phần vào hạnh phúc.

Trong nhiều năm hoạt động kinh tế, con người làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên khiến môi trường sống mong manh. Vì vậy, cách thức đo lường hiệu quả kinh tế, môi trường và xã hội mới, là một bước quan trọng trong tiến bộ hướng tới xây dựng một mô hình phát triển tốt đẹp và phù hợp hơn.1 Chính vì thế, mô hình phát triển Bhutan là một gợi mở đáng chú ý. Tuy nằm giữa Ấn Độ, Trung Quốc và Nepal thuộc khu vực Nam Á, quốc gia Bhutan qua nhiều năm phát triển, bên cạnh quá trình toàn cầu hóa, vẫn giữ được những nét vốn có từ thế kỷ XVII.