Luận án ts nghiên cứu đặc điểm hình thái màng ối tế bào gốc màng ối người và khả

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN BẢO TRÂN NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI MÀNG ỐI, TẾ BÀO GỐC MÀNG ỐI NGƯỜI VÀ KHẢ NĂNG BIỆT HÓA THÀNH TẾ BÀO GIỐNG TẾ BÀO BÊ TA TỤY NỘI TIẾT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2018 MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VÀ THUẬT NGỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC BẢNG. ii DANH MỤC BIỂU ĐỒ. ii DANH MỤC HÌNH.

iii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Đặc điểm cấu trúc màng ối. Nguồn gốc màng ối.

Cấu trúc màng ối. Chức năng của màng ối. Tế bào gốc màng ối. Một số khái niệm tế bào gốc.

Các đặc điểm màng ối liên quan công nghệ tế bào gốc. Khả năng biệt hóa của tế bào gốc màng ối. Một số nghiên cứu tế bào gốc. Tế bào gốc và bệnh đái tháo đường.

Tình hình nghiên cứu và ứng dụng tế bào gốc ở Việt nam. 26 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu:. Thu thập màng ối. Xác định các đặc điểm hình thái vi thể của màng ối bằng tiêu bản nhuộm HE. Nghiên cứu đặc điểm hình thái siêu vi thể của màng ối bằng kính hiển vi điện tử quét (SEM).

Nghiên cứu đặc điểm hình thái siêu vi thể của màng ối bằng kính hiển vi điện tử truyền qua (TEM). Xác định các đặc tính màng ối và tế bào màng ối bằng kỹ thuật hóa mô miễn dịch. Phân lập, nuôi cấy và bảo quản các tế bào gốc màng ối người. Biệt hóa tế bào gốc thành tế bào beta tụy đảo.

Các kỹ thuật khác:. Hóa chất và thiết bị máy móc nghiên cứu. Môi trường sinh phẩm và hóa chất. Thời gian và địa điểm nghiên cứu:.5 Phương pháp xử lý số liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu. 49 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Mô tả đặc điểm hình thái vi thể và siêu vi thể màng ối. Thu thập mẫu màng ối.

Đặc điểm hình thái vi thể màng ối trên tiêu bản nhuộm HE. Đặc điểm hình thái siêu vi thể của màng ối quan sát dưới kính hiển vi điện tử. Xác định đặc tính màng ối và tính gốc của tế bào biểu mô màng ối70 3. Phân lập, nuôi cấy và bước đầu đánh giá khả năng biệt hóa tế bào gốc màng ối thành tế bào giống tế bào beta tụy nội tiết.

Phân lập tế bào gốc từ màng ối người. Xác định tính gốc của tế bào phân lập được. Nuôi cấy tăng sinh tế bào gốc màng ối. Bảo quản và phục hồi thành công tế bào gốc màng ối.

Biệt hóa tế bào gốc thành tế bào giống tế bào beta tụy nội tiết. Mô tả đặc điểm cấu trúc vi thể, siêu vi thể màng ối và tế bào gốc màng người. Đặc điểm hình thái màng ối trên tiêu bản nhuộm HE. Đặc điểm hình thái siêu vi thể của màng ối quan sát dưới kính hiển vi điện tử.

Xác định đặc tính màng ối và tính gốc của tế bào biểu mô màng ối95 4. Phân lập, nuôi cấy và bước đầu đánh giá khả năng biệt hóa tế bào gốc màng ối thành tế bào giống tế bào beta tụy nội tiết. Phân lập tế bào gốc từ màng ối người.2 Xác định tính gốc của tế bào phân lập được .3 Nuôi cấy tăng sinh tế bào gốc màng ối .4 Bảo quản và phục hồi thành công tế bào gốc màng ối. Bước đầu đánh giá khả năng biệt hóa tế bào gốc màng ối thành tế bào giống tế bào beta tụy nội tiết.

113 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 114 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 132 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Từ những năm 1950 đến nay, chúng ta đã được chứng kiến nhiều thành tựu quan trọng trong nghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản cũng như những tranh cãi về tính đạo đức trong nghiên cứu lĩnh vực này. Nghiên cứu về tế bào gốc và nhân bản mang lại cho nhân loại hy vọng chữa được nhiều bệnh mạn tính và nan giải mà hiện nay chưa có biện pháp điều trị hiệu quả.

Tế bào gốc là tế bào nền móng của tất cả các tế bào, mô và cơ quan trong cơ thể, đây là những tế bào chưa biệt hoá có khả năng biệt hoá mạnh thành các dòng tế bào mong muốn trong những môi trường nuôi cấy đặc biệt [1]. Tế bào gốc có nguồn gốc từ nhiều nơi như máu cuống rốn, tuỷ xương, phôi thai, mô của bào thai, tế bào chuyển nhân và màng ối [1], [2], [3]. Từ một loại tế bào gốc có thể biệt hoá thành nhiều loại tế bào chuyên biệt để điều trị cho các bệnh thoái hoá hoặc tổn thương mất tế bào như các bệnh Alzheimer [4], chấn thương tuỷ sống, đột quỵ não [5], [6], nhồi máu cơ tim [7], [8], bỏng và nhiều bệnh khác [3], [9]. Tuy nhiên, việc đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu tế bào gốc chỉ mới bắt đầu từ cuối những năm 1990 của thế kỷ XX, nguồn tế bào gốc có những khó khăn về số lượng và qui trình thu thập tế bào.

Ở Việt Nam, nhiều cơ sở y tế đã bắt đầu nghiên cứu ứng dụng tế bào gốc trong điều trị. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn biểu hiện nhiều hạn chế: nguồn tế bào gốc còn hạn chế, các nghiên cứu áp dụng tế bào gốc biệt hóa thành các dòng tế bào áp dụng điều trị còn chưa đạt hiệu quả cao. Thêm nữa, các hướng nghiên cứu về tế bào gốc ở trong nước còn chưa đa dạng, chưa quan tâm nhiều đến những hướng tạo sinh tế bào gốc từ nguồn các tế bào khác nhau. Trong khi đó, nhu cầu điều trị các khuyết hổng mô và suy chức năng tế bào/cơ quan rất lớn mà triển vọng có thể áp dụng trị liệu tế bào gốc càng là con số lớn hơn.

2 Hiện nay, khả năng biệt hóa đa tiềm năng của các tế bào có nguồn gốc từ màng ối đã được công bố và thu hút sự chú ý của rất nhiều nhà nghiên cứu như là một nguồn tế bào cho trị liệu ghép tế bào [10]. Các tế bào gốc từ màng ối của người có những ưu điểm rõ rệt sau: chúng có thể biệt hóa thành tất cả ba lớp tế bào mầm; chúng ít có yếu tố sinh miễn dịch và chúng là nguồn rác thải sinh học nên tránh được những tranh cãi liên quan đến việc sử dụng tế bào gốc phôi thai (human ES cell) [11]. Bên cạnh đó, do có thể kéo dài thời gian sử dụng bằng các phương pháp bảo quản như: chiếu xạ, sấy, đông khô hay đông lạnh [12], [13], màng ối hiện nay đã được áp dụng nhiều trong y học như điều trị các tổn thương, che phủ vết mổ tránh nhiễm khuẩn, ghép giác mạc và trong công nghệ tế bào gốc [14], [15]. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề cần nghiên cứu về hiệu quả, cơ chế của những ứng dụng này [16], [17], [18], cũng như khả năng duy trì các đặc tính sinh học lâu dài của màng ối [19].

Trong những năm gần đây, tình trạng bệnh đái tháo đường ngày càng là một vấn đề nổi trội về sức khỏe ở Việt Nam cũng như trên toàn thế giới. Theo Liên đoàn bệnh đái tháo đường quốc tế (IDF), ước tính có 285 triệu người mắc bệnh đái tháo đường vào năm 2009 và đến năm 2017 thì số người mắc ước tính khoảng 415 triệu người. Hướng điều trị bệnh đái tháo đường type I bằng cách thay thế và bổ sung các tế bào tiết insulin mới cho bệnh nhân bằng liệu pháp tế bào gốc đã mở ra một triển vọng tốt và nhiều hứa hẹn cho người bệnh. Xuất phát từ những thực tiễn đó, đề tài này được tiến hành nhằm những mục tiêu sau: 1.

Mô tả đặc điểm cấu trúc vi thể, siêu vi thể màng ối và tế bào gốc màng ối người. Phân lập, nuôi cấy và bước đầu đánh giá khả năng biệt hóa tế bào gốc màng ối người thành tế bào giống tế bào beta tụy nội tiết. 3 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Đặc điểm cấu trúc màng ối 1.

Nguồn gốc màng ối Màng ối được hình thành từ lá phôi ngoài có nguồn gốc từ khối nội bào. Ở loài người, đến ngày thứ 8 sau thụ tinh, ở cực phôi xuất hiện một khoang nhỏ dần dần lớn lên, tạo thành khoang ối. Những tế bào phủ trần khoang này tạo thành màng ối [20]. Sơ đồ rau thai và màng ối 1.

Cuống rốn, 2: Đĩa đệm, 3: Màng ối, 4: Vùng ranh giới giữa rau thai và màng bào thai, 5: Màng đệm Nguồn: theo Kurt Benirschke và CS [21] 4 Khoang ối, từ một khoang nhỏ nằm ở mặt lưng phôi (mặt ngoại bì) đến cuối tháng thứ nhất khi phôi đã khép mình trở thành một khoang ngày càng lớn chứa đựng toàn bộ phôi. Trong khoang ối, phôi tắm mình trong nước ối. Còn màng ối được cấu tạo bởi 2 lớp mô có nguồn gốc khác nhau: biểu mô phủ trên mặt có nguồn gốc từ ngoại bì và một lớp trung mô có nguồn gốc từ lá thành trung bì ngoài phôi [20]. Khi phôi tiếp tục lớn lên, khoang ối ngày càng to ra, nước ối ngày càng được tạo ra nhiều, màng ối ngày càng giãn rộng ra tiến sát tới màng đệm.

Phần lá thành trung bì ngoài phôi phủ ngoại bì màng ối tới sát nhập vào màng đệm. Vì vậy, khoang ngoài phôi ngày càng hẹp lại và cuối cùng biến mất. Theo tác giả Đỗ Kính, khi phôi nang bắt đầu làm tổ trong nội mạc thân tử cung mẹ, về mặt cấu tạo phôi nang được cấu thành từ hai dòng tế bào: đại phôi bào và tiểu phôi bào. Những đại phôi bào sẽ tạo ra phôi chính thức và một số bộ phận phụ của phôi như biểu mô màng ối, các biểu mô túi noãn hoàng và niệu nang [20].

Cấu trúc màng ối Màng ối được cấu tạo bởi 3 lớp chính: lớp biểu mô đơn (single epithelial layer), màng đáy dày (basement membrane) và lớp vô mạch (avascular mesenchyme) [22]. Màng ối không có thần kinh, mạch máu hay bạch huyết (Hình 1.2), nằm ngay sát khoang ối (amniotic cavity) và các tế bào lá nuôi (trophoblast cell) và có thể dễ dàng phân tách khỏi màng đệm (chorion) nằm ngay dưới đó. Màng ối được nuôi dưỡng bởi chất dinh dưỡng và oxy từ dịch ối bao xung quanh và mạch máu của thai. Phân tích về mặt mô học, màng ối gồm hai lớp biểu mô đơn và trung mô.